Xây dựng chỉ số áp dụng Marketing số trong đánh giá và xếp hạng sản phẩm OCOP

Nguyễn Thu Ngân

Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp, Đại học Thái Nguyên

Email: [email protected]

Tóm tắt

Trong bối cảnh chuyển đổi số, marketing số trở thành công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường. Đối với Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), marketing số có vai trò lớn trong quảng bá sản phẩm địa phương và kết nối với người tiêu dùng, tuy nhiên hệ thống tiêu chí đánh giá sản phẩm OCOP hiện nay vẫn chưa chú trọng đầy đủ đến yếu tố này. Trên cơ sở tổng quan lý thuyết, nghiên cứu đề xuất Chỉ số Áp dụng Marketing số (DMAI) gồm 3 thành phần: Chỉ số Sẵn sàng đổi mới (IRI), Chỉ số Sử dụng Marketing số (DMUI) và Chỉ số Chuyển đổi kỹ thuật số (DTI). Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc bổ sung tiêu chí marketing số và chuyển đổi số vào hệ thống đánh giá sản phẩm OCOP, đồng thời đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm thúc đẩy chuyển đổi số trong phát triển sản phẩm OCOP.

Từ khóa: OCOP, marketing số, chuyển đổi số, DMAI, phát triển nông thôn

Summary

In the context of digital transformation, digital marketing has become a critical tool for enterprises to enhance competitiveness and expand market reach. For the One Commune One Product (OCOP) program, digital marketing plays a significant role in promoting local products and connecting them with consumers; however, the current OCOP evaluation system has not adequately incorporated this factor. Based on a theoretical review, this study proposes the Digital Marketing Adoption Index (DMAI), comprising three components: the Innovation Readiness Index (IRI), the Digital Marketing Usage Index (DMUI), and the Digital Transformation Index (DTI). The findings provide a scientific basis for integrating digital marketing and digital transformation criteria into the OCOP evaluation framework, while also offering policy implications to promote digital transformation in the development of OCOP products.

Keywords: OCOP, digital marketing, digital transformation, DMAI, rural development

GIỚI THIỆU

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số đang trở thành xu hướng tất yếu của nền kinh tế toàn cầu. Sự phát triển của Internet và các nền tảng công nghệ số đã làm thay đổi cách doanh nghiệp tiếp cận thị trường, tương tác với khách hàng và triển khai hoạt động marketing. Marketing số cho phép doanh nghiệp sử dụng website, mạng xã hội, thương mại điện tử và quảng cáo trực tuyến để quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Tại Việt Nam, Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) được triển khai từ năm 2018 nhằm phát triển kinh tế nông thôn thông qua nâng cao giá trị các sản phẩm đặc trưng của địa phương. Tuy nhiên, hệ thống tiêu chí đánh giá và xếp hạng sản phẩm OCOP hiện nay chủ yếu tập trung vào chất lượng sản phẩm, quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và bao bì nhãn mác, trong khi mức độ ứng dụng công nghệ số và marketing số của các chủ thể OCOP chưa được xem xét đầy đủ. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã đã triển khai marketing số nhưng chưa được ghi nhận trong hệ thống đánh giá, làm giảm động lực đầu tư vào chuyển đổi số. Vì vậy, nghiên cứu này đề xuất tích hợp tiêu chí chuyển đổi số và marketing số vào hệ thống đánh giá sản phẩm OCOP thông qua việc xây dựng Chỉ số Áp dụng Marketing số (DMAI), nhằm thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh của các chủ thể OCOP.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng quan tài liệu kết hợp với nghiên cứu khái niệm để xây dựng khung chỉ số đánh giá năng lực marketing số của các chủ thể OCOP. Trên cơ sở tổng hợp các nghiên cứu về marketing số, chuyển đổi số, nghiên cứu đề xuất cách xác định Chỉ số Áp dụng Marketing số (DMAI) của doanh nghiệp. Ngoài ra, phương pháp phân tích chính sách được sử dụng để đánh giá hệ thống tiêu chí OCOP hiện hành và đề xuất tích hợp chỉ số Chỉ số Áp dụng Marketing số (DMAI) vào quá trình đánh giá, xếp hạng sản phẩm OCOP.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Marketing số trong hoạt động kinh doanh

Marketing số được hiểu là việc ứng dụng các công nghệ và nền tảng kỹ thuật số để thiết kế, triển khai và tối ưu hóa các hoạt động marketing nhằm tạo giá trị cho khách hàng và nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Về nội dung, marketing số gồm 4 thành phần chính: hệ thống kênh số, công cụ và kỹ thuật số, nội dung và trải nghiệm khách hàng, cùng quản trị dữ liệu và phân tích hành vi số (Thaha và cộng sự, 2021; Sudiwedani và Darma, 2020). Marketing số có vai trò quan trọng trong chiến lược tiếp thị của doanh nghiệp, góp phần nâng cao doanh thu và năng lực cạnh tranh. Theo Chaffey và Ellis-Chadwick (2019), việc áp dụng marketing số mang lại cả lợi ích hữu hình như tăng doanh thu, mở rộng thị trường, giảm chi phí marketing, phân phối và lợi ích vô hình như nâng cao hình ảnh thương hiệu, tăng cường tương tác với khách hàng, quản lý hiệu quả dữ liệu khách hàng và thúc đẩy chuyển đổi từ khách hàng tiềm năng thành khách hàng trung thành.

Chuyển đổi số trong doanh nghiệp

Chuyển đổi kỹ thuật số là quá trình doanh nghiệp ứng dụng công nghệ và năng lực số để tạo ra giá trị thông qua đổi mới mô hình kinh doanh, quy trình hoạt động và trải nghiệm khách hàng (Morakanyane và cộng sự, 2020). Quá trình này bao gồm các nội dung như cải tiến quy trình vận hành, nâng cao trải nghiệm khách hàng, phát triển mô hình kinh doanh mới, xây dựng tầm nhìn chuyển đổi số, phát triển năng lực lãnh đạo công nghệ và quản lý quá trình chuyển đổi. Chuyển đổi kỹ thuật số tạo nền tảng quan trọng cho việc áp dụng marketing số, thông qua việc sử dụng các công cụ và nền tảng số trong hoạt động tiếp thị và quảng bá sản phẩm. Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, chuyển đổi số trở thành yêu cầu tất yếu, đặc biệt đối với các chủ thể OCOP có quy mô nhỏ và vừa, giúp tối ưu hóa hoạt động, mở rộng thị trường và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Marketing số trong phát triển sản phẩm OCOP

Sản phẩm OCOP là những sản phẩm đặc trưng gắn với tài nguyên, kỹ năng và văn hóa bản địa của từng địa phương, bao gồm nông sản, thực phẩm chế biến, đồ uống, thảo dược, thủ công mỹ nghệ và dịch vụ du lịch nông thôn. Các sản phẩm này có nguồn gốc rõ ràng, chất lượng được đánh giá theo hệ thống sao và mang bản sắc vùng miền. Để mở rộng thị trường và phát triển bền vững, sản phẩm OCOP cần được hỗ trợ bởi marketing số. Việc sử dụng các kênh như mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và quảng cáo trực tuyến giúp tăng khả năng tiếp cận khách hàng, giảm khâu trung gian và nâng cao hiệu quả kinh doanh (Nguyễn Thị Phương & Trần Văn Tuấn, 2022). Đồng thời, marketing số còn góp phần tăng cường nhận diện thương hiệu, kể câu chuyện sản phẩm gắn với giá trị văn hóa địa phương và khai thác dữ liệu khách hàng để tối ưu hóa chiến lược tiếp thị (Lê Hồng Quang, 2021).

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Khung Chỉ số Áp dụng Marketing số (DMAI)

Để việc đánh giá mức độ ứng dụng marketing số được thực hiện một cách bài bản, khách quan và có cơ sở khoa học, cần thiết phải xây dựng một chỉ số tổng hợp phản ánh đầy đủ năng lực marketing số của các chủ thể. Kế thừa và phát triển từ nghiên cứu của Masrianto và cộng sự (2022), nghiên cứu này đề xuất xây dựng Chỉ số áp dụng Marketing số (Digital Marketing Application Index - DMAI). Chỉ số Áp dụng Marketing số (DMAI) là một chỉ số tổng hợp, được thiết kế nhằm đo lường và phản ánh mức độ phát triển năng lực marketing số của các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh sản phẩm OCOP. Chỉ số này bao gồm ba hợp phần chính:

Chỉ số Sẵn sàng đổi mới (Innovation Readiness Index - IRI) phản ánh mức độ chuẩn bị và khả năng của doanh nghiệp trong việc thích ứng với thay đổi của môi trường kinh doanh thông qua triển khai các hoạt động đổi mới và ứng dụng công nghệ số. Trong bối cảnh kinh tế số, IRI được xem là điều kiện quan trọng giúp doanh nghiệp thực hiện hiệu quả marketing số và chuyển đổi số. Chỉ số này thường được đánh giá dựa trên các yếu tố như: nhận thức về lợi ích công nghệ, năng lực lãnh đạo đổi mới, sự sẵn sàng của tổ chức, hạ tầng công nghệ, áp lực cạnh tranh và sự hỗ trợ từ chính quyền. Đối với các chủ thể OCOP, nâng cao IRI sẽ tạo nền tảng quan trọng để tăng cường ứng dụng công nghệ, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Chỉ số Sử dụng Marketing số (Digital Marketing Usage Index - DMUI) phản ánh mức độ doanh nghiệp ứng dụng các công cụ và nền tảng marketing số trong hoạt động kinh doanh. Trong bối cảnh chuyển đổi số, marketing số trở thành công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp tiếp cận khách hàng, xây dựng thương hiệu và nâng cao hiệu quả kinh doanh, đặc biệt đối với các chủ thể sản xuất và kinh doanh sản phẩm OCOP. DMUI được đánh giá thông qua việc sử dụng các công cụ marketing số như website, mạng xã hội, marketing nội dung, email marketing, SEO/SEM, quảng cáo trực tuyến và marketing qua thiết bị di động. Các công cụ này giúp doanh nghiệp tăng khả năng hiển thị, tương tác với khách hàng và mở rộng thị trường. Việc nâng cao DMUI góp phần cải thiện hiệu quả truyền thông, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh số hóa.

Chỉ số Chuyển đổi kỹ thuật số (Digital Transformation Index – DTI) phản ánh mức độ doanh nghiệp tích hợp và ứng dụng công nghệ số vào hoạt động quản lý và vận hành trong toàn bộ chuỗi giá trị. Việc áp dụng công nghệ số giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả quản lý, tối ưu hóa quy trình và tăng khả năng tiếp cận thị trường. DTI thường được đánh giá thông qua các yếu tố như: nhận thức của lãnh đạo về chuyển đổi số, năng lực số của nhân viên, cơ sở hạ tầng công nghệ, khả năng vận hành hệ thống số và sự thay đổi trong mô hình kinh doanh. Thông qua đó, chỉ số này phản ánh mức độ trưởng thành số của doanh nghiệp và khả năng tận dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh.

Phương pháp tính Chỉ số Áp dụng Marketing số (DMAI)

Hình 1: Các thành phần để xác định Chỉ số Áp dụng Marketing số (DMAI)

Nguồn: Tác giả tổng hợp

Phương pháp đánh giá DMAI được thực hiện thông qua bảng hỏi với thang đo Likert 5 mức độ, từ “Hoàn toàn không đồng ý” đến “Hoàn toàn đồng ý”. Đối tượng khảo sát là các nhà quản lý hoặc người phụ trách hoạt động marketing của các chủ thể OCOP. Dữ liệu thu thập được dùng để tính toán 3 chỉ số thành phần (IRI, DMUI, DTI) và sau đó tổng hợp thành chỉ số DMAI theo công thức:

Việc sử dụng trung bình nhân giúp phản ánh mối quan hệ phụ thuộc và bổ trợ lẫn nhau giữa 3 yếu tố, nếu một yếu tố có giá trị thấp thì chỉ số tổng thể DMAI cũng sẽ giảm, qua đó phản ánh đúng mức độ áp dụng marketing số của doanh nghiệp. DMAI không chỉ là thước đo đánh giá năng lực marketing số mà còn giúp doanh nghiệp xác định điểm mạnh, điểm yếu trong quá trình chuyển đổi số. Từ góc độ quản lý, DMAI có thể được sử dụng như tiêu chí bổ sung trong đánh giá và phân nhóm chủ thể OCOP, do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) triển khai định kỳ. Theo đó, các chủ thể OCOP được phân thành ba nhóm: DMAI cao, DMAI trung bình và DMAI thấp. Việc công bố kết quả giúp tăng tính minh bạch, tạo động lực nâng cao năng lực số và hỗ trợ cơ quan quản lý xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp.

THẢO LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH

Lồng ghép tiêu chí marketing số vào hệ thống đánh giá OCOP

Một giải pháp quan trọng là tích hợp các tiêu chí về marketing số vào hệ thống đánh giá và xếp hạng sản phẩm OCOP. Hiện nay, hệ thống tiêu chí OCOP chủ yếu tập trung vào chất lượng sản phẩm, năng lực sản xuất và quản lý chất lượng, trong khi năng lực số và marketing số chưa được chú trọng. Việc bổ sung các tiêu chí như xây dựng website, sử dụng mạng xã hội, tham gia thương mại điện tử và quảng bá sản phẩm trên nền tảng số sẽ tạo động lực cho các chủ thể OCOP đầu tư vào công nghệ, nâng cao năng lực marketing và tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.

Xây dựng nhãn “OCOP số”

Việc xây dựng và triển khai nhãn “OCOP số” có thể được xem là cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp OCOP tăng cường ứng dụng công nghệ số trong hoạt động kinh doanh. Nhãn này được cấp cho các chủ thể có mức độ ứng dụng marketing số và chuyển đổi số cao, thể hiện qua việc sử dụng hiệu quả các nền tảng số trong quảng bá, bán hàng và quản lý khách hàng. Việc công nhận “OCOP số” không chỉ giúp nâng cao uy tín và hình ảnh doanh nghiệp mà còn tạo sự khác biệt trong nhận diện thương hiệu. Đồng thời, nhãn này góp phần lan tỏa các mô hình ứng dụng công nghệ thành công, khuyến khích các chủ thể OCOP khác đẩy mạnh triển khai marketing số.

Tổ chức các cuộc thi OCOP số

Các cuộc thi và giải thưởng OCOP số có thể trở thành công cụ hiệu quả để thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong hoạt động marketing của các chủ thể OCOP. Thông qua các cuộc thi về xây dựng thương hiệu số, quảng bá sản phẩm trên nền tảng số hoặc sáng tạo nội dung truyền thông số, doanh nghiệp có cơ hội chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi lẫn nhau và tiếp cận các phương thức marketing hiện đại. Đồng thời, các giải thưởng OCOP số còn giúp tôn vinh những mô hình ứng dụng công nghệ thành công, qua đó tạo động lực cho doanh nghiệp tiếp tục đầu tư vào chuyển đổi số và nâng cao năng lực marketing trong môi trường kinh doanh số hóa.

Ưu tiên doanh nghiệp OCOP số trong xúc tiến thương mại

Một giải pháp quan trọng là ưu tiên các chủ thể OCOP có năng lực marketing số tốt tham gia các chương trình xúc tiến thương mại trong và ngoài nước. Những doanh nghiệp có mức độ ứng dụng công nghệ số cao thường có khả năng quảng bá sản phẩm và tiếp cận khách hàng hiệu quả hơn thông qua các nền tảng trực tuyến. Việc ưu tiên tham gia hội chợ thương mại, chương trình kết nối cung - cầu và các sàn thương mại điện tử không chỉ giúp mở rộng thị trường tiêu thụ mà còn nâng cao hiệu quả xúc tiến thương mại. Đồng thời, chính sách này cũng tạo động lực để các chủ thể OCOP khác tăng cường ứng dụng marketing số nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

KẾT LUẬN

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc ứng dụng marketing số trong phát triển và quảng bá sản phẩm OCOP ngày càng trở nên cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh và mở rộng thị trường tiêu thụ. Marketing số không chỉ giúp các chủ thể OCOP tiếp cận trực tiếp với khách hàng mà còn góp phần nâng cao giá trị thương hiệu và khả năng cạnh tranh của sản phẩm địa phương. Nghiên cứu này đã đề xuất chỉ số DMAI như một công cụ đánh giá năng lực marketing số của các chủ thể OCOP. Việc tích hợp chỉ số DMAI vào hệ thống đánh giá OCOP không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động marketing của các doanh nghiệp mà còn thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong khu vực kinh tế nông thôn, từ đó hỗ trợ các sản phẩm OCOP phát triển bền vững và thích ứng tốt hơn với môi trường kinh doanh số hóa.

Tài liệu tham khảo

1. Chaffey, D., & Ellis-chadwick, F. (2019). Digital Marketing: Strategy and Implementation. Pearson Education.

2. Lê Hồng Quang (2021). Vai trò của marketing số trong phát triển kinh tế nông thôn. Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế, (6), 30-38.

3. Masrianto, A., Hartoyo, H., Hubeis, A. V. S., & Hasanah, N. (2022). Digital Marketing Utilization Index for Evaluating and Improving Company Digital Marketing Capability. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 8 (3), 153. https://doi.org/10.3390/joitmc8030153.

4. Morakanyane, R., O’Reilly, P., Mcavoy, J., & Grace, A. (2020). Determining Digital Transformation Success Factors. Digital Transformation. In Proceedings of the 53rd Hawaii International Conference on System Sciences (pp. 4356-4365). HICSS.

5. Nguyễn Thị Phương, Trần Văn Tuấn (2022). Ứng dụng Marketing số trong tiêu thụ sản phẩm OCOP tại Quảng Ninh, Tạp chí Kinh tế và Phát triển, (305), 45-52.

6. Sudiwedani, A., & Darma, G. S. (2020). Analysis of the effect of knowledge, attitude, and skill related to the preparation of doctors in facing industrial revolution 4.0. Bali Medical Journal, 9(2), 524-530. https://doi.org/10.15562/bmj.v9i2.1895.

7. Thaha, A. R., Maulina, E., Muftiadi, R. A., & Alexandri, M. B. (2021). Digital Marketing and SMEs: A Systematic Mapping Study. Library Philosophy and Practice, 2021 (February), 1-19.