Ứng dụng công nghệ số trong công tác kế toán doanh nghiệp: Thực trạng và giải pháp

Ma Thị Thu Thủy

Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp - Đại học Thái Nguyên

Email: [email protected]

Tóm tắt

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, công nghệ số đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới hoạt động quản trị doanh nghiệp, trong đó có công tác kế toán. Việc ứng dụng các công nghệ như điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa quy trình bằng robot và blockchain đang làm thay đổi phương thức thu thập, xử lý, lưu trữ và cung cấp thông tin kế toán. Bài viết tập trung phân tích thực trạng ứng dụng công nghệ số trong công tác kế toán doanh nghiệp hiện nay, chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế còn tồn tại và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ số trong lĩnh vực kế toán doanh nghiệp trong thời gian tới.

Từ khóa: Công nghệ số, chuyển đổi số, kế toán số, doanh nghiệp

Abstract

Amid the Fourth Industrial Revolution and the accelerating global digital transformation, digital technologies have become a key driver of innovation in corporate management, including accounting practices. The adoption of technologies such as cloud computing, artificial intelligence, big data, robotic process automation, and blockchain is transforming the way accounting information is collected, processed, stored, and delivered. This paper analyzes the current state of digital technology adoption in corporate accounting, highlights achievements and existing limitations, and proposes several solutions to enhance the effective application of digital technologies in the coming years.

Keywords: Digital technology, digital transformation, digital accounting, enterprises

MỞ ĐẦU

Trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, doanh nghiệp cần thông tin tài chính nhanh chóng, chính xác và kịp thời để hỗ trợ quá trình ra quyết định. Điều này đòi hỏi hệ thống kế toán phải được hiện đại hóa thông qua việc ứng dụng các công nghệ số tiên tiến. Cùng với sự phát triển của công nghệ số, các quy trình kế toán đang được tự động hóa, tích hợp và kết nối theo thời gian thực. Điều này giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả quản lý tài chính, giảm thiểu sai sót và tăng cường khả năng cạnh tranh. Mặc dù việc ứng dụng công nghệ số trong kế toán đã đạt được những kết quả tích cực, song quá trình triển khai vẫn còn gặp nhiều khó khăn liên quan đến nguồn nhân lực, hạ tầng công nghệ, chi phí đầu tư và vấn đề an toàn thông tin. Do đó, việc nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong công tác kế toán doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ SỐ TRONG KẾ TOÁN

Khoản 1, khoản 2 Điều 3 Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 quy định: Công nghệ số là tập hợp các phương pháp khoa học, quy trình công nghệ, công cụ kỹ thuật để sản xuất, truyền đưa, thu thập, xử lý, lưu trữ, trao đổi thông tin, dữ liệu số và số hóa thế giới thực (Quốc hội, 2025). Trong lĩnh vực kế toán, công nghệ số cho phép tự động hóa nhiều nghiệp vụ, nâng cao chất lượng thông tin kế toán và tăng hiệu quả hoạt động quản trị doanh nghiệp. Ứng dụng công nghệ số trong kế toán là quá trình sử dụng các công nghệ hiện đại để thực hiện các chức năng kế toán như ghi nhận giao dịch, xử lý dữ liệu, lập báo cáo tài chính, phân tích tài chính và hỗ trợ ra quyết định quản trị.

Một số công nghệ số đang được ứng dụng phổ biến trong kế toán gồm:

Thứ nhất, điện toán đám mây (Cloud Computing)

Điện toán đám mây cho phép doanh nghiệp lưu trữ dữ liệu kế toán trên môi trường trực tuyến, tạo điều kiện cho việc truy cập và xử lý thông tin mọi lúc, mọi nơi. Công nghệ này giúp giảm chi phí đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin và tăng khả năng chia sẻ dữ liệu giữa các bộ phận. Phần mềm kế toán trên nền điện toán đám mây đã trở thành một công cụ quan trọng cho các doanh nghiệp ở Việt Nam giúp doanh nghiệp quản lý tài chính, thực hiện kế toán, báo cáo tài chính một cách hiệu quả và tiết kiệm thời gian (Nguyễn Thị Hải Yến, 2024).

Thứ hai, trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI)

AI hỗ trợ tự động hóa các quy trình kế toán như nhận diện hóa đơn, kiểm tra chứng từ, phân loại giao dịch và phát hiện sai sót. Ngoài ra, AI còn giúp dự báo xu hướng tài chính và hỗ trợ nhà quản trị đưa ra quyết định. Theo Mordor Intelligence, quy mô thị trường AI trong lĩnh vực kế toán dự kiến ​​sẽ đạt 6,62 tỷ USD vào năm 2029, tốc độ tăng trưởng kép hàng năm là 33,5% trong giai đoạn 2024 – 2029 (Mordor Intelligence, 2026).

Thứ ba, dữ liệu lớn (Big Data)

Big Data cho phép doanh nghiệp xử lý khối lượng dữ liệu tài chính khổng lồ từ nhiều nguồn khác nhau. Việc khai thác dữ liệu lớn giúp nâng cao chất lượng phân tích tài chính và đánh giá hiệu quả hoạt động doanh nghiệp.

Thứ tư, tự động hóa quy trình bằng robot (RPA)

RPA giúp tự động thực hiện các công việc lặp đi lặp lại như nhập liệu, đối chiếu công nợ, lập báo cáo định kỳ và xử lý hóa đơn điện tử. Điều này góp phần giảm thời gian xử lý nghiệp vụ và hạn chế sai sót do con người.

Thứ năm, công nghệ Blockchain

Blockchain tạo ra hệ thống ghi nhận giao dịch minh bạch, không thể chỉnh sửa và có độ bảo mật cao. Công nghệ này được kỳ vọng sẽ làm thay đổi cách thức ghi nhận và kiểm toán thông tin kế toán trong tương lai.

THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ SỐ TRONG CÔNG TÁC KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP

Kết quả đạt được

Trong những năm gần đây, mức độ ứng dụng công nghệ số trong công tác kế toán doanh nghiệp ngày càng gia tăng. Môi trường thể chế và chính sách hỗ trợ chuyển đổi số trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán ngày càng được hoàn thiện. Bộ Tài chính đã triển khai nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính - kế toán, trong đó Chiến lược phát triển kế toán, kiểm toán đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định rõ mục tiêu tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu kế toán quốc gia và đổi mới phương thức quản lý, giám sát. Năm 2025, Bộ Tài chính tiếp tục ban hành Thông tư số 32/2025/TT-BTC hướng dẫn thực hiện hóa đơn điện tử và Nghị định số 70/2025/NĐ-CP quy định các trường hợp bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử. Những quy định này đã tạo hành lang pháp lý thuận lợi, góp phần thúc đẩy doanh nghiệp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác kế toán, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý tài chính. Kết quả cho thấy, phần lớn doanh nghiệp đã sử dụng các phần mềm kế toán để thực hiện các nghiệp vụ cơ bản như ghi sổ kế toán, lập báo cáo tài chính và quản lý chứng từ điện tử. Điều này giúp giảm đáng kể khối lượng công việc thủ công và nâng cao độ chính xác của dữ liệu kế toán.

Bên cạnh đó, hóa đơn điện tử đã được triển khai rộng rãi tại nhiều doanh nghiệp, góp phần đơn giản hóa quy trình quản lý hóa đơn, giảm chi phí lưu trữ và tăng tính minh bạch trong hoạt động tài chính. Số lượng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền đã được các cơ sở kinh doanh lập và gửi dữ liệu đến cơ quan thuế lũy kế đến thời điểm 15/04/2026 là hơn 7,3 tỷ hóa đơn (Cục Công nghệ Thông tin và Chuyển đổi số, 2026). Nhiều doanh nghiệp lớn đã đầu tư các hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP), cho phép tích hợp dữ liệu kế toán với các bộ phận khác như sản xuất, bán hàng, nhân sự và quản lý kho. Nhờ đó, thông tin tài chính được cập nhật theo thời gian thực và hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động quản trị. Ngoài ra, một số doanh nghiệp tiên phong đã bắt đầu ứng dụng AI, Big Data và công nghệ điện toán đám mây vào công tác kế toán nhằm nâng cao khả năng phân tích dữ liệu và tự động hóa quy trình xử lý nghiệp vụ.

Những hạn chế và thách thức

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, việc ứng dụng công nghệ số trong kế toán doanh nghiệp vẫn còn tồn tại một số hạn chế.

Thứ nhất, mức độ ứng dụng công nghệ số giữa các doanh nghiệp còn có sự chênh lệch đáng kể. Các doanh nghiệp lớn thường có điều kiện đầu tư công nghệ hiện đại, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn sử dụng các phần mềm kế toán đơn giản hoặc xử lý dữ liệu thủ công.

Thứ hai, nguồn nhân lực kế toán chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của môi trường số. Nhiều kế toán viên còn hạn chế về kỹ năng công nghệ thông tin, khả năng khai thác dữ liệu và sử dụng các phần mềm hiện đại.

Thứ ba, chi phí đầu tư cho hạ tầng công nghệ, phần mềm và đào tạo nhân lực vẫn là rào cản đối với nhiều doanh nghiệp. Đặc biệt, các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường gặp khó khăn về nguồn lực tài chính nên chưa có điều kiện triển khai các giải pháp công nghệ số hiện đại hoặc nâng cấp hệ thống kế toán một cách toàn diện.

Thứ tư, các nguy cơ liên quan đến an ninh mạng, rò rỉ dữ liệu và tấn công mạng ngày càng gia tăng, ảnh hưởng đến tính bảo mật của thông tin kế toán. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn cho các giải pháp bảo mật, sao lưu dữ liệu và quản trị rủi ro công nghệ nhằm bảo đảm an toàn cho hệ thống thông tin kế toán.

Thứ năm, một số doanh nghiệp chưa xây dựng được chiến lược chuyển đổi số toàn diện, dẫn đến việc ứng dụng công nghệ còn mang tính riêng lẻ và thiếu tính đồng bộ. Việc thiếu sự liên kết giữa các bộ phận và các hệ thống thông tin khiến hiệu quả khai thác dữ liệu chưa cao, làm hạn chế những lợi ích mà chuyển đổi số có thể mang lại cho công tác kế toán và quản trị doanh nghiệp.

GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ SỐ TRONG CÔNG TÁC KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP

Để nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ số trong công tác kế toán, doanh nghiệp cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ nhận thức, đầu tư công nghệ, phát triển nguồn nhân lực đến hoàn thiện cơ chế quản lý và bảo mật thông tin. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc đẩy nhanh ứng dụng các công nghệ hiện đại vào hoạt động kế toán không chỉ giúp nâng cao chất lượng thông tin tài chính mà còn góp phần gia tăng năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Thứ nhất, nâng cao nhận thức về chuyển đổi số trong kế toán.

Ban lãnh đạo doanh nghiệp cần nhận thức đầy đủ vai trò và lợi ích của công nghệ số đối với hoạt động kế toán cũng như hiệu quả quản trị doanh nghiệp. Chuyển đổi số không chỉ đơn thuần là việc thay đổi công cụ làm việc mà còn là quá trình đổi mới phương thức quản lý và ra quyết định dựa trên dữ liệu. Do đó, doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược chuyển đổi số dài hạn, xác định rõ mục tiêu, lộ trình thực hiện và nguồn lực đầu tư phù hợp.

Thứ hai, tăng cường đầu tư hạ tầng công nghệ và hệ thống phần mềm hiện đại.

Hạ tầng công nghệ thông tin là nền tảng quan trọng để triển khai kế toán số. Các doanh nghiệp cần chú trọng đầu tư hệ thống máy chủ, mạng nội bộ, thiết bị lưu trữ dữ liệu và các phần mềm kế toán hiện đại có khả năng tích hợp với các bộ phận khác trong doanh nghiệp. Đồng thời, việc ứng dụng điện toán đám mây cần được đẩy mạnh nhằm nâng cao khả năng lưu trữ, chia sẻ và xử lý dữ liệu theo thời gian thực, giúp tiết kiệm chi phí và tăng tính linh hoạt trong quản lý.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực kế toán số.

Chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố quyết định sự thành công của quá trình chuyển đổi số trong kế toán. Bên cạnh kiến thức chuyên môn nghiệp vụ, đội ngũ kế toán cần được đào tạo các kỹ năng số như sử dụng phần mềm kế toán hiện đại, khai thác và phân tích dữ liệu, quản trị hệ thống thông tin kế toán, bảo mật dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công việc. Doanh nghiệp cũng cần xây dựng văn hóa học tập liên tục nhằm giúp nhân viên thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của công nghệ.

Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ tiên tiến trong hoạt động kế toán.

Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), tự động hóa quy trình bằng robot (RPA) và blockchain đang mở ra nhiều cơ hội nâng cao hiệu quả công tác kế toán. Việc ứng dụng các công nghệ này giúp tự động hóa các nghiệp vụ lặp lại, giảm thiểu sai sót, nâng cao tính minh bạch của thông tin tài chính và hỗ trợ nhà quản trị đưa ra các quyết định chính xác, kịp thời.

Thứ năm, bảo đảm an toàn và bảo mật thông tin kế toán.

Khi dữ liệu kế toán ngày càng được số hóa, các nguy cơ về mất mát, rò rỉ hoặc tấn công mạng cũng gia tăng. Vì vậy, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản lý an ninh mạng hiệu quả, áp dụng các giải pháp mã hóa dữ liệu, xác thực đa lớp, phân quyền truy cập hợp lý và thực hiện sao lưu dữ liệu định kỳ. Đồng thời, cần thường xuyên kiểm tra, đánh giá các rủi ro an ninh thông tin để kịp thời có biện pháp phòng ngừa và xử lý.

Thứ sáu, tiếp tục hoàn thiện môi trường pháp lý hỗ trợ kế toán số.

Các cơ quan quản lý nhà nước cần đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến kế toán điện tử, hóa đơn điện tử, chữ ký số, lưu trữ dữ liệu điện tử và giao dịch số. Bên cạnh đó, cần xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất nhằm bảo đảm tính đồng bộ giữa các hệ thống thông tin và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình triển khai chuyển đổi số. Môi trường pháp lý đầy đủ và minh bạch sẽ góp phần thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong kế toán phát triển hiệu quả và bền vững hơn trong thời gian tới.

KẾT LUẬN

Ứng dụng công nghệ số đang làm thay đổi căn bản phương thức thực hiện công tác kế toán trong doanh nghiệp. Việc áp dụng các công nghệ hiện đại không chỉ giúp nâng cao hiệu quả xử lý nghiệp vụ mà còn cải thiện chất lượng thông tin kế toán, tăng cường khả năng kiểm soát và hỗ trợ ra quyết định quản trị. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số trong kế toán vẫn đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến nguồn nhân lực, hạ tầng công nghệ và an toàn thông tin. Vì vậy, doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược chuyển đổi số phù hợp, đầu tư nguồn lực cần thiết và nâng cao năng lực của đội ngũ kế toán nhằm khai thác hiệu quả các lợi ích mà công nghệ số mang lại.

* Tác giả gửi lời cảm ơn Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp – Đại học Thái Nguyên đã hỗ trợ kinh phí để thực hiện nghiên cứu này.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Tài Chính (2025). Thông tư số 32/2025/TT-BTC Hướng dẫn thực hiện một số điều của Luật Quản lý thuế ngày 13/6/2019, Nghị định số 123/2020/NĐ-CP ngày 19/10/2020 của Chính phủ quy định về hóa đơn, chứng từ, Nghị định số 70/2025/NĐ-CP ngày 20/3/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2020/NĐ-CP.

2. Chính phủ (2025). Nghị định số 70/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2020/NĐ-CP ngày 19/10/2020 của Chính phủ quy định về hóa đơn, chứng từ.

3. Cục Công nghệ Thông tin và Chuyển đổi số (2026). Tăng cường giám sát và mở rộng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, https://www.mof.gov.vn/cong-nghe-thong-tin-va-chuyen-doi-so/ung-dung-cntt/tang-cuong-giam-sat-va-mo-rong-hoa-don-dien-tu-khoi-tao-tu-may-tinh-tien.

4. Mordor Intelligence (2026). AI in accounting market size & share analysis - growth trends and forecast (2026 – 2031), https://www.mordorintelligence.com/industry-reports/artificial-intelligence-in-accounting-market.

5. Nguyễn Thị Hải Yến (2024). Ứng dụng điện toán đám mây trong hệ thống thông tin kế toán của doanh nghiệp, https://vjst.vn/ung-dung-dien-toan-dam-may-trong-he-thong-thong-tin-ke-toan-cua-doanh-nghiep-64216.html.

6. Quốc hội (2025). Luật Công nghiệp công nghệ số số 71/2025/QH15.

7. Thủ tướng Chính phủ (2022). Quyết định số 633/QĐ-TTg Về việc phê duyệt Chiến lược kế toán - kiểm toán đến năm 2030.