Phát triển dịch vụ lưu trú chất lượng cao nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch ở Việt Nam

ThS. Lý Liệt Thanh

Trường Đại học Văn Hiến

Email: thanhll@vhu.edu.vn

Tóm tắt

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các điểm đến du lịch trong khu vực và trên thế giới, chất lượng dịch vụ lưu trú đã trở thành một trong những yếu tố quyết định sức hấp dẫn và năng lực cạnh tranh của điểm đến. Không chỉ đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi của khách du lịch, hệ thống cơ sở lưu trú chất lượng cao còn góp phần nâng cao trải nghiệm, gia tăng mức chi tiêu, kéo dài thời gian lưu trú và thúc đẩy quảng bá hình ảnh điểm đến. Bài viết đánh giá thực trạng phát triển hệ thống lưu trú tại Việt Nam, chỉ ra những hạn chế còn tồn tại về chất lượng dịch vụ, nguồn nhân lực, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ lưu trú, góp phần phát triển du lịch theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và bền vững.

Từ khóa: Dịch vụ lưu trú, khách sạn, năng lực cạnh tranh, điểm đến du lịch, phát triển bền vững

Abstract

In the context of intensifying competition among tourist destinations worldwide, the quality of accommodation services has become a key determinant of destination attractiveness and competitiveness. Beyond meeting tourists’ lodging needs, high-quality accommodation facilities enhance visitor experiences, increase tourism expenditure, lengthen stays, and strengthen destination branding. This study evaluates the current development of the accommodation sector in Viet Nam, identifies major challenges related to service quality, human resources, digital transformation, and sustainable development, and proposes policy recommendations to improve accommodation service quality. These recommendations aim to support the development of a modern, professional, and sustainable tourism industry.

Keywords: Accommodation services, hotels, competitiveness, tourist destinations, sustainable development

MỞ ĐẦU

Chất lượng dịch vụ lưu trú có ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ hài lòng, ý định quay trở lại và truyền miệng tích cực của khách du lịch. Những điểm đến sở hữu hệ thống khách sạn, resort và cơ sở lưu trú cao cấp thường có khả năng thu hút phân khúc khách có mức chi tiêu cao, gia tăng doanh thu du lịch và nâng cao vị thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế về tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa, tuy nhiên chất lượng dịch vụ lưu trú giữa các địa phương vẫn còn chênh lệch đáng kể. Một số trung tâm du lịch lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Quảng Ninh hay Phú Quốc đã hình thành hệ thống lưu trú cao cấp tương đối đồng bộ, trong khi nhiều điểm đến mới vẫn thiếu cơ sở lưu trú đạt tiêu chuẩn quốc tế. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững của ngành du lịch Việt Nam.

CƠ SỞ LÝ LUẬN

Theo Luật Du lịch Việt Nam năm 2017, cơ sở lưu trú du lịch là nơi cung cấp dịch vụ phục vụ nhu cầu lưu trú của khách du lịch (Quốc hội, 2017). Cơ sở lưu trú du lịch bao gồm khách sạn, biệt thự du lịch, căn hộ du lịch, tàu thủy lưu trú, nhà nghỉ, homestay và các loại hình lưu trú khác. Theo Michael Porter (1990), năng lực cạnh tranh phản ánh khả năng tạo ra giá trị vượt trội so với đối thủ cạnh tranh. Trong lĩnh vực du lịch, năng lực cạnh tranh điểm đến được hiểu là khả năng thu hút khách du lịch, tạo sự hài lòng và duy trì lợi thế cạnh tranh lâu dài.

Dịch vụ lưu trú chất lượng cao đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của điểm đến du lịch bởi đây là một trong những yếu tố tác động trực tiếp đến trải nghiệm, mức độ hài lòng và quyết định quay trở lại của du khách. Hệ thống khách sạn, khu nghỉ dưỡng và các cơ sở lưu trú đạt tiêu chuẩn cao không chỉ đáp ứng nhu cầu về nghỉ ngơi, tiện nghi và an toàn mà còn tạo ra những trải nghiệm khác biệt thông qua chất lượng phục vụ chuyên nghiệp, ứng dụng công nghệ hiện đại và các dịch vụ gia tăng. Chất lượng lưu trú tốt góp phần kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng mức chi tiêu của khách đối với các dịch vụ ăn uống, mua sắm, giải trí và chăm sóc sức khỏe, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế của ngành du lịch. Đồng thời, sự hiện diện của các thương hiệu khách sạn quốc tế và các cơ sở lưu trú đạt chuẩn còn góp phần nâng cao hình ảnh, uy tín và sức hấp dẫn của điểm đến trên thị trường du lịch trong nước và quốc tế. Bên cạnh đó, việc phát triển các cơ sở lưu trú theo hướng xanh, thông minh và bền vững, kết hợp ứng dụng chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, không chỉ đáp ứng xu hướng tiêu dùng mới của du khách mà còn góp phần tạo lợi thế cạnh tranh bền vững cho điểm đến.

THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ LƯU TRÚ TẠI VIỆT NAM

Trong những năm gần đây, sự phục hồi và tăng trưởng của ngành du lịch đã tạo động lực quan trọng cho sự phát triển của hệ thống dịch vụ lưu trú tại Việt Nam. Năm 2025, du lịch Việt Nam đạt kết quả ấn tượng với gần 21,2 triệu lượt khách quốc tế, 137 triệu lượt khách nội địa và tổng thu từ du lịch khoảng 1 triệu tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, 2026). Quy mô thị trường du lịch mở rộng kéo theo nhu cầu ngày càng lớn đối với các cơ sở lưu trú có chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu đa dạng của khách du lịch trong nước và quốc tế. Doanh thu từ dịch vụ lưu trú và ăn uống đạt 843,1 nghìn tỷ đồng, tăng 14,6% so với năm trước, phản ánh vai trò ngày càng quan trọng của lĩnh vực lưu trú trong chuỗi giá trị du lịch và đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế của ngành.

Sự phát triển của hệ thống lưu trú không chỉ thể hiện ở quy mô mà còn ở quá trình nâng cấp chất lượng dịch vụ. Đến cuối năm 2025, Việt Nam có 291 cơ sở lưu trú đạt tiêu chuẩn 5 sao với 94.819 buồng và 345 cơ sở lưu trú đạt tiêu chuẩn 4 sao với 47.536 buồng (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, 2026). Bên cạnh các trung tâm du lịch truyền thống như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và Khánh Hòa, nhiều địa phương như Quảng Ninh, Kiên Giang, Gia Lai cũng thu hút đầu tư vào các khu nghỉ dưỡng cao cấp, góp phần hình thành mạng lưới lưu trú hiện đại trên phạm vi cả nước. Sự tham gia của nhiều tập đoàn quản lý khách sạn quốc tế đã tạo ra môi trường cạnh tranh tích cực, thúc đẩy các doanh nghiệp trong nước cải thiện chất lượng dịch vụ và tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế.

Một xu hướng nổi bật trong những năm gần đây là việc các doanh nghiệp lưu trú chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng trải nghiệm của khách hàng. Nhiều khách sạn đã đầu tư cải tạo cơ sở vật chất, đa dạng hóa dịch vụ nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe, ẩm thực, giải trí và tổ chức hội nghị nhằm gia tăng giá trị cho mỗi kỳ lưu trú. Đồng thời, chuyển đổi số được đẩy mạnh thông qua việc ứng dụng nền tảng đặt phòng trực tuyến, hệ thống quản trị khách sạn tích hợp, trí tuệ nhân tạo (AI) trong chăm sóc khách hàng, công nghệ Internet vạn vật (IoT) trong quản lý vận hành và phân tích dữ liệu khách hàng để cá nhân hóa dịch vụ. Những giải pháp này góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, cải thiện trải nghiệm của du khách và tăng khả năng cạnh tranh của điểm đến.

Bên cạnh đó, xu hướng phát triển du lịch bền vững đang tác động mạnh đến chiến lược phát triển của các cơ sở lưu trú. Nhiều khách sạn và khu nghỉ dưỡng đã áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng, sử dụng thiết bị thân thiện với môi trường, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, quản lý chất thải theo hướng tái chế và ưu tiên sử dụng sản phẩm địa phương. Không ít doanh nghiệp đã lồng ghép các tiêu chí ESG vào hoạt động quản trị nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, sự phát triển của dịch vụ lưu trú chất lượng cao vẫn bộc lộ một số hạn chế làm giảm năng lực cạnh tranh của nhiều điểm đến.

Thứ nhất, phân bố cơ sở lưu trú cao cấp chưa cân đối giữa các vùng, tập trung chủ yếu tại các đô thị và trung tâm du lịch lớn, trong khi nhiều địa phương có tiềm năng phát triển du lịch vẫn thiếu các cơ sở lưu trú đạt chuẩn quốc tế.

Thứ hai, chất lượng dịch vụ giữa các doanh nghiệp còn có sự chênh lệch đáng kể; nhiều khách sạn quy mô nhỏ chưa xây dựng được quy trình phục vụ chuyên nghiệp, chưa khai thác hiệu quả công nghệ số và còn hạn chế trong việc cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng.

Thứ ba, tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ quản lý, ngoại ngữ và kỹ năng số vẫn là rào cản lớn đối với việc nâng cao chất lượng dịch vụ.

Thứ tư, mức độ liên kết giữa cơ sở lưu trú với doanh nghiệp lữ hành, các điểm tham quan, đơn vị vận tải và chính quyền địa phương còn thiếu đồng bộ, dẫn đến việc hình thành chuỗi sản phẩm du lịch chưa thực sự hoàn chỉnh. Những hạn chế này ảnh hưởng đến khả năng giữ chân du khách, kéo dài thời gian lưu trú và nâng cao giá trị gia tăng của điểm đến.

Từ thực trạng trên có thể thấy, hệ thống dịch vụ lưu trú của Việt Nam đang từng bước chuyển từ mục tiêu phát triển về số lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị dịch vụ. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các điểm đến trong khu vực, việc tiếp tục đầu tư vào cơ sở vật chất hiện đại, đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển mô hình lưu trú xanh và tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị du lịch sẽ là những điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của điểm đến du lịch Việt Nam trong thời gian tới.

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ LƯU TRÚ CHẤT LƯỢNG CAO NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH ĐIỂM ĐẾN DU LỊCH

Thứ nhất, nâng cao chất lượng cơ sở vật chất và đa dạng hóa sản phẩm lưu trú.

Trong bối cảnh nhu cầu và kỳ vọng của du khách ngày càng cao, các doanh nghiệp cần tiếp tục đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị và không gian lưu trú theo hướng hiện đại, tiện nghi và phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế. Bên cạnh việc phát triển các khách sạn và khu nghỉ dưỡng cao cấp, cần đa dạng hóa các loại hình lưu trú nhằm đáp ứng nhu cầu của nhiều phân khúc khách hàng. Đồng thời, các cơ sở lưu trú cần phát triển các dịch vụ bổ trợ như chăm sóc sức khỏe, spa, ẩm thực đặc sản, giải trí và tổ chức sự kiện để gia tăng giá trị trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú và nâng cao mức chi tiêu của du khách.

Thứ hai, đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động kinh doanh lưu trú.

Chuyển đổi số cần được xem là giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và năng lực cạnh tranh của các cơ sở lưu trú. Các doanh nghiệp cần tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data) và hệ thống quản trị quan hệ khách hàng (CRM) trong quản lý và vận hành. Việc triển khai các giải pháp như đặt phòng trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, check-in và check-out tự động, khóa phòng thông minh, chatbot đa ngôn ngữ và phân tích dữ liệu khách hàng sẽ giúp tối ưu hóa quy trình phục vụ, giảm chi phí vận hành và nâng cao khả năng cá nhân hóa dịch vụ.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Nguồn nhân lực là yếu tố quyết định chất lượng dịch vụ lưu trú và trải nghiệm của khách du lịch. Do đó, cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với các cơ sở đào tạo để xây dựng chương trình đào tạo theo chuẩn nghề quốc tế, chú trọng kỹ năng ngoại ngữ, giao tiếp đa văn hóa, quản trị khách sạn, ứng dụng công nghệ số và xử lý tình huống. Các doanh nghiệp cũng cần xây dựng cơ chế đào tạo thường xuyên, đánh giá năng lực định kỳ và có chính sách đãi ngộ phù hợp nhằm thu hút và giữ chân đội ngũ nhân lực chất lượng cao.

Thứ tư, thúc đẩy phát triển dịch vụ lưu trú theo hướng xanh và bền vững.

Xu hướng tiêu dùng du lịch xanh đang trở thành tiêu chí quan trọng trong lựa chọn điểm đến của du khách. Vì vậy, các cơ sở lưu trú cần tăng cường áp dụng các tiêu chuẩn khách sạn xanh thông qua sử dụng năng lượng tái tạo, tiết kiệm điện và nước, giảm thiểu rác thải nhựa, phân loại và tái chế chất thải, ưu tiên sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường và nguồn nguyên liệu địa phương. Đồng thời, cần lồng ghép các tiêu chí ESG vào hoạt động quản trị nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Việc phát triển các mô hình lưu trú xanh không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn nâng cao hình ảnh, uy tín và sức cạnh tranh của điểm đến trên thị trường quốc tế.

Thứ năm, tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị du lịch.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh của điểm đến, cần xây dựng cơ chế liên kết chặt chẽ giữa cơ sở lưu trú với doanh nghiệp lữ hành, hãng hàng không, đơn vị vận tải, điểm tham quan, cơ sở mua sắm và chính quyền địa phương. Việc hình thành các gói sản phẩm du lịch tích hợp, chia sẻ dữ liệu thị trường và phối hợp trong hoạt động quảng bá sẽ góp phần tạo nên trải nghiệm đồng bộ cho du khách và nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên du lịch.

Thứ sáu, hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển dịch vụ lưu trú chất lượng cao.

Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách nhằm tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp đầu tư phát triển cơ sở lưu trú chất lượng cao. Cần có cơ chế ưu đãi về tín dụng, thuế và đất đai đối với các dự án đầu tư khách sạn, khu nghỉ dưỡng và mô hình lưu trú xanh đạt tiêu chuẩn quốc tế; đồng thời, xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, tiêu chí đánh giá chất lượng dịch vụ phù hợp với xu hướng phát triển của ngành du lịch thế giới. Bên cạnh đó, cần tăng cường xúc tiến đầu tư, thu hút các tập đoàn quản lý khách sạn quốc tế, đẩy mạnh quảng bá thương hiệu du lịch Việt Nam và hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các nền tảng phân phối dịch vụ lưu trú toàn cầu.

KẾT LUẬN

Phát triển dịch vụ lưu trú chất lượng cao là một trong những giải pháp chiến lược nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của điểm đến du lịch Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế và xu hướng phát triển du lịch bền vững. Mặc dù hệ thống lưu trú đã có những bước phát triển tích cực về quy mô, chất lượng và mức độ hiện đại hóa, vẫn còn tồn tại những hạn chế về chất lượng dịch vụ, nguồn nhân lực, chuyển đổi số và liên kết chuỗi giá trị. Do đó, việc đầu tư đồng bộ vào cơ sở vật chất, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng mô hình lưu trú xanh và hoàn thiện cơ chế chính sách sẽ góp phần nâng cao chất lượng trải nghiệm của du khách, gia tăng giá trị thương hiệu điểm đến và củng cố vị thế cạnh tranh của du lịch Việt Nam trên thị trường khu vực và quốc tế.

Tài liệu tham khảo:

1. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam (2026). Thông tin Du lịch tháng 12/2025.

2. Porter, M. E. (1990). The Competitive Advantage of Nations. Harvard Business Review.

3. Quốc hội (2017). Luật Du lịch số 09/2017/QH14.