Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái tại khu vực Long An, tỉnh Tây Ninh

Nguyễn Thanh Toàn

Khoa Kinh tế, Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh

Nguyễn Bạch Đằng (Tác giả liên hệ)

Khoa Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Quốc tế miền Đông

Tóm tắt

Nghiên cứu này phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái tại khu vực Long An - tỉnh Tây Ninh, từ đó đề xuất hàm ý chính sách nhằm tăng khả năng lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái đối với các hộ gia đình tại khu vực nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu cho thấy, có 6 yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái tại khu vực Long An, tỉnh Tây Ninh và được sắp theo mức độ giảm dần như sau: Yêu cầu lắp đặt; Quan điểm bảo vệ môi trường; Tính rủi ro; Lợi ích kinh tế; Chính sách của chính phủ; Xu hướng tiêu dùng.

Từ khóa: Điện mặt trời áp mái, hộ lắp điện mặt trời, yếu tố ảnh hưởng, tỉnh Tây Ninh.

Abstract

The research aims to analyze the factors influencing the decision to install rooftop solar power systems in Long An area - Tay Ninh province, and to propose policy implications to increase the likelihood of installing rooftop solar power systems for households in the study area. The research results show that there are six factors influencing the decision to install rooftop solar power systems in Long An area, Tay Ninh province listed in descending order of importance as follows: Installation requirements; Environmental protection perspective; Risk; Economic benefits; Government policy; and Consumer trends.

Keywords: Rooftop solar power, households installing solar power, influencing factors, Tay Ninh province.

GIỚI THIỆU

Năng lượng mặt trời là nguồn năng lượng tái tạo, không cạn kiệt. Nguồn điện từ điện mặt trời mái nhà giúp tiết kiệm chi phí tiền điện do không sử dụng điện lưới, hoặc giảm chi phí tiền điện theo giá điện sinh hoạt bậc thang; chi phí vận hành và bảo trì thấp; suất đầu tư đối với điện mặt trời giảm bình quân trên 10%/năm trong những năm gần đây; làm giảm lượng khí thải carbon gây hiệu ứng nhà kính toàn cầu. Ngoài ra, sử dụng điện mặt trời còn làm tăng thêm khả năng cạnh tranh hàng hoá khi áp dụng chứng chỉ xanh (Ngô Lan Anh, 2018).

Theo Quyết định số 500/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021- 2030, tầm nhìn đến năm 2050, việc ưu tiên và có chính sách đột phá để thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà của người dân và mái công trình xây dựng, nhất là các khu vực có nguy cơ thiếu điện như miền Bắc và điện mặt trời tự sản, tự tiêu được Nhà nước quan tâm. Bên cạnh đó, theo quyết định này đến năm 2030, công suất các nguồn điện loại hình này ước tính tăng thêm 2.600 MW. Loại hình nguồn điện này được ưu tiên phát triển không giới hạn công suất, với điều kiện giá thành hợp lý và tận dụng lưới điện sẵn có, không phải nâng cấp. Đến năm 2030 có 50% các tòa nhà công sở và 50% nhà dân sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu (phục vụ tiêu thụ tại chỗ, không bán điện vào hệ thống điện quốc gia).

Khu vực Long An, thuộc tỉnh Tây Ninh nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, ẩm. Với việc tiếp giáp giữa 2 vùng Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ cho nên vừa mang các đặc tính đặc trưng cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long lại vừa mang những đặc tính riêng biệt của vùng miền Đông, nhiệt độ trung bình hàng tháng 27,2 - 27,7°C, số giờ nắng vào khoảng 2.350 - 2.500 giờ/năm, đây là điều kiện thuận lợi để phát triển năng lượng điện mặt trời. Việc lắp đặt và sử dụng hệ thống điện mặt trời áp mái hộ gia đình ngày càng phổ biến trong bối cảnh giá điện leo thang, ngày càng tăng.

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hộ gia đình chưa quyết định lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái, do đó cần nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lắp đặt hệ thống điện mặt trời, từ đó có hàm ý chính sách nhằm tăng khả năng lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái đối với các hộ gia đình tại khu vực nghiên cứu (Lê Trần Thanh Liêm và Phạm Ngọc Nhàn, 2020; Đinh Thị Trang và CS, 2021). Vì vậy, nhóm nghiên cứu đã thực hiện nghiên cứu nhằm mục đích phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái tại khu vực long an, tỉnh Tây Ninh.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Cơ sở lý thuyết

Khái niệm điện mặt trời mái nhà

Năng lượng mặt trời là năng lượng của dòng bức xạ điện từ xuất phát từ Mặt trời cộng với một phần nhỏ năng lượng từ các hạt nguyên từ khác phóng ra từ Mặt trời (Twidell, 2021). Nguồn năng lượng này gần như là vô tận và rất quan trọng đối với sự tồn tại của trái đất với tư cách là một hành tinh trong hệ mặt trời (Phạm Thị Thanh Mai, 2017).

Năng lượng mặt trời là một nguồn năng lượng tái tạo miễn phí và cung cấp không giới hạn mà không gây ô nhiễm hoặc hủy hoại môi trường, và nhiều công nghệ có thể được áp dụng trực tiếp để sử dụng trong gia đình, DN, trường học và bệnh viện (Lorenzo, 1994). Một trong những nguồn năng lượng để sản xuất ra điện năng là năng lượng mặt trời hay còn gọi là điện mặt trời. Có nhiều khái niệm liên quan đến điện mặt trời.

Theo Markvart (2000), Điện mặt trời là thu năng lượng ánh sáng mặt trời và chuyển đổi nó thành điện năng. Lorenzo (1994) mô tả Điện mặt trời là quá trình chuyển đổi ánh sáng mặt trời thành điện năng thông qua hiệu ứng quang điện. Theo cách tiếp cận kỹ thuật cụ thể hơn, Điện mặt trời là việc ứng dụng kỹ thuật biến đổi ánh sáng thành điện dựa trên động cơ nhiệt và pin quang điện (Nguyễn Thị Thuý Hà, 2017). Như vậy, các khái niệm về điện mặt trời khá thống nhất, mô tả về quá trình hình thành điện từ nguồn năng lượng mặt trời.

Thực tế, điện mặt trời áp mái là tận dụng mặt bằng trên mái nhà, sân thượng để lắp đặt hệ thống các tấm pin năng lượng mặt trời nhằm chuyển đổi năng lượng từ bức xạ của ánh sáng mặt trời thành điện năng (Chakraborty và Basu, 2015).

Mô hình chấp nhận công nghệ TAM (Technology Acceptance Model)

TAM, được gọi là mô hình chấp nhận công nghệ, được Fred Davis giới thiệu năm 1989, trong đó Ông trình bày về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định của người sử dụng khi họ tiếp cận một công nghệ mới, trong lĩnh vực công nghệ thông tin, thương mại điện tử…

Có hai yếu tố quan trọng trong mô hình đó là: Hữu dụng cảm nhận (perceived usefulness) và dễ sử dụng cảm nhận (perceived ease-of-ues). Hữu dụng cảm nhận (nhận thức hữu ích) được Fred Davis định nghĩa đó là “Mức độ mà một người tin rằng bằng cách sử dụng một hệ thống cụ thể sẽ nâng cao hiệu suất công việc của mình”. Dễ sử dụng cảm nhận là “Mức độ mà một người tin rằng sử dụng công nghệ sẽ dễ dàng và không phức tạp” (Hình 1).

Hình 1: Mô hình chấp nhận công nghệ TAM

Nguồn: Davis, 1989

Mô hình nghiên cứu

Trên cơ sở tham khảo các nghiên cứu trước đây, kế thừa các mô hình lý thuyết nền và phương pháp chuyên gia, từ đó, đề tài xác định mô hình các yếu tố tác động tới quyết định lắp đặt hệ thống ĐMTAM như Hình 2.

Hình 2: Mô hình các yếu tố tác động đến quyết định lắp đặt hệ thống ĐMTAM

Nguồn: Đề xuất của nhóm tác giả

Mô hình các yếu tố tác động tới quyết định lắp đặt hệ thống ĐMTAM được xây dựng với 6 biến độc lập bao gồm: tính rủi ro, quan điểm bảo vệ môi trường, xu hướng tiêu dùng xã hội, chính sách của chính phủ, yêu cầu lắp đặt và lợi kinh tế tác động tới một biến phụ thuộc là quyết định lắp đặt hệ thống ĐMTAM. Ngoài ra, các biến nhân khẩu học như giới tính, tuổi, nghề nghiệp, trình độ học vấn, thu nhập cũng được xem xét như các biến điều chỉnh của mô hình. Những biến này được đưa vào mô hình với mục đích xem xét sự khác biệt về quyết định lắp đặt hệ thống ĐMTAM giữa các nhóm HGĐ. Điều này cũng ảnh hưởng không nhỏ tới việc phân khúc thị trường và xây dựng thị trường mục tiêu của các DN sản xuất và cung cấp hệ thống ĐMTAM cũng như cơ chế hoà lưới điện quốc gia của các HGĐ lắp đặt.

Bảng 1: Căn cứ xác định biến và mã hóa các biến

Nguồn: Nhóm tác giả tổng hợp

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp thu thập số liệu. Nghiên cứu này sử dụng bộ dữ liệu khảo sát 125 hộ đã lắp đặt và sử dụng điện mặt trời áp mái tại khu vực Long An, tỉnh Tây Ninh. Đề tài sử dụng phương pháp chọn mẫu phi ngẫu nhiên và thuận tiện. Nội dung khảo sát nhằm xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến quyết định lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái tại tại khu vực nghiên cứu.

Phương pháp phân tích dữ liệu. Nghiên cứu sử dụng phân tích nhân tố khám phá (EFA) để kiểm định giá trị của thang đo và xác định các nhóm nhân tố ảnh hưởng đến quyết định lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái tại khu vực Long An, tỉnh Tây Ninh. Phương pháp trích Principal Component Analysis (PCA) kết hợp phép quay Varimax được áp dụng. Điều kiện chấp nhận gồm KMO ≥ 0,50, Bartlett’s Test có Sig. < 0,05, Eigenvalue > 1, Factor Loading ≥ 0,50 và tổng phương sai trích ≥ 50%. Các biến không đạt yêu cầu sẽ được loại bỏ trước khi tiến hành phân tích hồi quy.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

Kiểm định độ tin cậy thang đo

Độ tin cậy của các thang đo được đánh giá thông qua hệ số Cronbach’s Alpha. Kết quả cho thấy tất cả các thang đo đều đạt độ tin cậy với hệ số Cronbach’s Alpha dao động từ 0,631 đến 0,885, vượt ngưỡng chấp nhận 0,6. Đồng thời, các biến quan sát đều có hệ số tương quan biến-tổng lớn hơn 0,3 nên được giữ lại cho các phân tích tiếp theo. Kết quả cuối cùng xác định 22 biến quan sát thuộc 6 biến độc lập và 3 biến quan sát của biến phụ thuộc đạt yêu cầu về độ tin cậy.

Phân tích nhân tố khám phá (EFA)

Phân tích EFA được thực hiện đối với 22 biến quan sát của các biến độc lập. Kết quả cho thấy hệ số KMO = 0,671 (> 0,5) và kiểm định Bartlett’s Test có Sig. = 0,000 (< 0,05), khẳng định dữ liệu phù hợp để phân tích nhân tố. Sáu nhân tố được trích với Eigenvalue > 1, giải thích 70,212% tổng phương sai của dữ liệu. Các biến quan sát đều có hệ số tải nhân tố lớn hơn 0,5 và không xuất hiện hiện tượng tải chéo đáng kể. Do đó, toàn bộ 22 biến quan sát được giữ lại và nhóm thành 6 nhân tố độc lập, bao gồm: Tính rủi ro (RR), Quan điểm bảo vệ môi trường (MT), Xu hướng tiêu dùng (XH), Chính sách của Chính phủ (CS), Yêu cầu lắp đặt (LD) và Lợi ích kinh tế (KT).

Kết quả phân tích hồi quy

Kết quả hồi quy tuyến tính đa biến từ Bảng 2 cho thấy, mô hình nghiên cứu phù hợp với dữ liệu khảo sát (Sig. F = 0,000). Hệ số xác định hiệu chỉnh (Adjusted R² = 0,467) cho thấy các biến độc lập giải thích được 46,7% sự biến thiên của quyết định lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái. Kết quả kiểm định đa cộng tuyến cho thấy các biến đều có VIF < 10, chứng tỏ không tồn tại hiện tượng đa cộng tuyến. Đồng thời, các kiểm định về phương sai sai số thay đổi và phân phối chuẩn của phần dư đều được thỏa mãn.

Bảng 2: Kết quả phân tích hồi quy đa biến của mô hình