Phát triển du lịch TP. Hồ Chí Minh theo hướng đa cực và bền vững

Nguyễn Kiều Oanh (Tác giả liên hệ)

NCS., Trường Du lịch, Đại học Huế; Email: nkoanh.dl23@hueuni.edu.vn

Lê Thị Phương Anh

Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam

Nguyễn Thị Lệ Hương

Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế

Tóm tắt

Việc hợp nhất TP. Hồ Chí Minh với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu từ ngày 1/7/2025 đã mở rộng không gian và nguồn lực phát triển du lịch, tạo điều kiện hình thành điểm đến đa cực với sự kết nối giữa đô thị, biển, sinh thái và công nghiệp. Nghiên cứu phân tích thực trạng phát triển du lịch của TP. Hồ Chí Minh trong không gian mới, nhận diện lợi thế, hạn chế và yêu cầu phát triển theo hướng đa cực, bền vững. Kết quả cho thấy, Thành phố có tài nguyên du lịch đa dạng, hạ tầng và thị trường khách thuận lợi, song hoạt động du lịch vẫn tập trung chủ yếu ở khu vực trung tâm; liên kết giữa các không gian du lịch chưa chặt chẽ, hạ tầng và nhân lực phát triển chưa đồng đều, trong khi áp lực môi trường và yêu cầu chuyển đổi số ngày càng gia tăng. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất 3 nhóm giải pháp trọng tâm: tăng cường xúc tiến và chuyển đổi số; xây dựng cơ chế liên kết, phát triển sản phẩm du lịch đa cực; thúc đẩy chuyển đổi xanh và nâng cao chất lượng dịch vụ, nhằm khai thác hiệu quả lợi thế không gian mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển du lịch bền vững.

Từ khóa: Điểm đến du lịch, siêu đô thị, phát triển đa cực, du lịch bền vững, TP. Hồ Chí Minh

Abstract

The merger of Ho Chi Minh City with Binh Duong and Ba Ria-Vung Tau Province on July 1, 2025, has expanded the spatial and resource base for tourism development, creating conditions for the formation of a polycentric destination that connects urban, coastal, ecological, and industrial areas. This study analyzes the current state of tourism development in Ho Chi Minh City within the new spatial context, identifying its advantages, limitations, and development requirements toward a polycentric and sustainable model. The results show that the city possesses diverse tourism resources, favorable infrastructure, and visitor markets; however, tourism activities remain concentrated primarily in the central area. Linkages among tourism spaces remain limited, while infrastructure and human resources remain unevenly developed, amid increasing environmental pressures and growing requirements for digital transformation. Accordingly, the study proposes three key groups of solutions: strengthening tourism promotion and digital transformation; establishing linkage mechanisms and developing polycentric tourism products; and promoting green transformation and improving service quality, thereby effectively leveraging the advantages of the new spatial configuration, enhancing competitiveness, and promoting sustainable tourism development.

Keywords: Tourism destination, megacity, polycentric development, sustainable tourism, Ho Chi Minh City

GIỚI THIỆU

TP. Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, văn hóa và là đầu mối du lịch hàng đầu Việt Nam. Việc hợp nhất với tỉnh Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu từ ngày 1/7/2025, trên cơ sở Nghị quyết số 60-NQ/TW (Ban Chấp hành Trung ương, 2025) và Nghị quyết số 202/2025/QH15 (Quốc hội, 2025) đã tạo ra siêu đô thị lớn nhất cả nước với diện tích khoảng 6.772 km² (tăng từ 2.095 km²), dân số hơn 14 triệu người, tổ chức thành 168 xã/phường/đặc khu, không còn cấp quận - huyện. Sự thay đổi này không chỉ mở rộng địa giới hành chính, mà còn tạo ra một không gian phát triển du lịch đa dạng chưa từng có, trải dài từ lõi đô thị trung tâm đến vùng biển cao cấp và khu sinh thái - công nghiệp rộng lớn.

Tuy nhiên, mô hình phát triển du lịch của Thành phố sau hợp nhất vẫn còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Hoạt động du lịch còn tập trung quá mức vào tham quan, mua sắm và hội nghị, hội thảo, triển lãm) (MICE) tại lõi trung tâm, trong khi các sản phẩm văn hóa sâu, trải nghiệm bản địa và sinh thái chưa được khai thác tương xứng, gây quá tải hạ tầng khu trung tâm và bỏ ngỏ tiềm năng của 2 cực còn lại. Liên kết vùng hiện còn mang tính tự phát, thiếu quy hoạch tổng thể, trong khi áp lực từ biến đổi khí hậu, đô thị hóa nhanh và khai thác tài nguyên đòi hỏi một định hướng phát triển bền vững mạnh mẽ hơn. Vì vậy, nghiên cứu này nhằm đánh giá sự phát triển du lịch tại TP. Hồ Chí Minh theo hướng đa cực và bền vững.

THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI TP. HỒ CHÍ MINH

Trong phạm vi địa lý mới, TP. Hồ Chí Minh sở hữu 681 tài nguyên có khả năng trở thành điểm đến du lịch, với cấu trúc trải rộng và phân vùng rõ ràng theo tính chất từ đô thị, làng nghề, công nghiệp, ven sông đến biển đảo (Hồng Giang, 2025). Không chỉ dừng lại ở vị thế “đầu tàu du lịch phía Nam”, TP. Hồ Chí Minh đang từng bước định vị mình là một điểm đến năng động, giàu trải nghiệm đa tầng, thu hút du khách quốc tế và nội địa trong bối cảnh bình thường mới của ngành du lịch sau hợp nhất địa giới hành chính.

TP. Hồ Chí Minh sau sắp xếp đơn vị hành chính, với dân số hơn 14 triệu người đã trở thành thị trường du lịch nội tỉnh lớn nhất cả nước, không chỉ về số lượng, mà còn về độ phân hóa nhu cầu. Ngoài ra, TP. Hồ Chí Minh hiện có lợi thế vượt trội về hạ tầng giao thông và dịch vụ với gần 93.000 phòng lưu trú, từ khách sạn cao cấp đến homestay, resort sinh thái, cùng hệ thống trung tâm mua sắm, bệnh viện quốc tế, sân golf, khu giải trí... (Thu Dịu, Thanh Thuỷ, 2025). Do đó, Thành phố hoàn toàn có khả năng đón tiếp song song cả khách nội địa quy mô lớn và khách quốc tế cao cấp.

Với không gian đô thị nổi bật, hệ thống di sản kiến trúc, bảo tàng hiện đại, chợ truyền thống, ẩm thực đường phố, không gian sáng tạo và các lễ hội, đây là nơi phát triển mạnh các tour MICE, city tour, du lịch văn hóa và các sản phẩm du lịch đêm. Với hàng loạt sản phẩm du lịch mới, các chương trình xúc tiến liên tục và chiến lược phát triển tầm nhìn dài hạn, du lịch TP. Hồ Chí Minh đang mở rộng không gian phát triển, đồng thời góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội của Thành phố. Bản đồ du lịch TP. Hồ Chí Minh sẽ không chỉ dừng lại ở Nhà thờ Đức Bà, Dinh Độc Lập hay chợ Bến Thành, mà còn mở rộng ra tới bãi biển Long Hải, núi Dinh, hồ Dầu Tiếng, hay làng nghề gốm sứ Bình Dương… Có thể nói, việc hợp nhất từ ngày 1/7/2025 đã mở ra nhiều tiềm năng mới cho ngành du lịch TP. Hồ Chí Minh.

Năm 2025, Thành phố đã đón 8,56 triệu lượt khách quốc tế, khoảng 45,6 triệu lượt khách nội địa, tổng thu từ du lịch ước đạt 279.000 tỷ đồng, chiếm gần 1/3 tổng doanh thu toàn Thành phố, đạt 101% kế hoạch đề ra (Minh Thi, 2026). Trên cơ sở kết quả này, năm 2026, ngành du lịch TP. Hồ Chí Minh phấn đấu đạt 11 triệu lượt khách quốc tế và 50 triệu lượt khách nội địa (Mộc Khải, 2025). Những con số này không chỉ là minh chứng rõ ràng cho sự phục hồi mạnh mẽ của ngành du lịch của TP. Hồ Chí Minh sau những năm chịu ảnh hưởng nặng nề bởi đại dịch COVID-19, mà còn cho thấy mức độ hấp dẫn gia tăng của điểm đến này trên bản đồ du lịch quốc tế.

Thành phố tập trung phát triển cực du lịch sinh thái và công nghiệp (Cần Giờ, Bình Dương cũ) khai thác giá trị Khu Dự trữ Sinh quyển Thế giới rừng ngập mặn Cần Giờ kết hợp làng nghề truyền thống và các khu công nghiệp Bình Dương, hình thành sản phẩm sinh thái, nông nghiệp công nghệ cao và trải nghiệm công nghiệp; hạ tầng gồm phà Cần Giờ - Vũng Tàu và cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Chơn Thành. Dự án Khu đô thị du lịch lấn biển Cần Giờ (2.870 ha, dự kiến đón 40 triệu khách/năm khi hoàn thành) được xem là hạt nhân chiến lược kích hoạt cực phát triển này (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, 2026).

Về nguồn lực chung, hệ thống lưu trú tương đối đồng bộ, đa dạng phân khúc; hạ tầng liên vùng được cải thiện nhờ các tuyến cao tốc và 2 cửa ngõ quốc tế (Tân Sơn Nhất, Cái Mép - Thị Vải), rút ngắn thời gian di chuyển nội vùng xuống dưới 2 giờ. Tuy vậy, nhân lực tại các khu vực mới hợp nhất còn hạn chế về ngoại ngữ và tính chuyên nghiệp; cơ chế phối hợp thể chế giữa 3 vùng vẫn mang tính “liên kết mềm”, chưa có cơ quan điều phối vùng đủ thẩm quyền (Sở Du lịch TP. Hồ Chí Minh, 2025).

Trong quá trình triển khai định hướng phát triển TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm tài chính, thương mại, dịch vụ và du lịch hàng đầu khu vực Đông Nam Á, việc mở rộng không gian phát triển đô thị gắn với nâng cao chất lượng hạ tầng, dịch vụ du lịch và xây dựng hệ sinh thái du lịch thông minh được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, góp phần bảo đảm tăng trưởng bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh của điểm đến (Minh Thi, 2026). TP. Hồ Chí Minh không chỉ phục hồi về lượng khách, mà còn tích cực đổi mới sản phẩm, trải nghiệm du lịch. Các sản phẩm du lịch được đẩy mạnh gồm: Du lịch MICE tận dụng lợi thế hạ tầng hiện đại và hệ thống trung tâm sự kiện; Du lịch di tích lịch sử; Du lịch đường thủy - sông Sài Gòn, kết nối các tuyến bến thủy đặc sắc; Du lịch nông nghiệp - cộng đồng tại các vùng phụ cận như Hóc Môn, Củ Chi, Cần Giờ, Long Sơn; du lịch đêm; du lịch y tế; du lịch ẩm thực… thu hút du khách trong nước và quốc tế.

Đáng chú ý, TP. Hồ Chí Minh cũng chú trọng phát triển các tuyến du lịch liên vùng với các điểm đến nổi bật từ các địa phương gần kề sau khi hợp nhất (như Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương), tạo thành một chuỗi trải nghiệm hoàn chỉnh từ thành thị năng động đến nghỉ dưỡng biển, nông thôn xanh, sinh thái đa dạng. Theo định hướng chiến lược của ngành du lịch, đây sẽ là điểm nhấn cạnh tranh trong việc thu hút khách quốc tế trong giai đoạn mới.

Tuy nhiên, phát triển du lịch của TP. Hồ Chí Minh vẫn có những hạn chế, đó là thiếu sản phẩm du lịch đặc trưng có điểm nhấn quy mô lớn, hạ tầng đô thị quá tải gây ùn tắc giao thông và ô nhiễm, liên kết vùng còn yếu, nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đồng đều, và quản lý dịch vụ ban đêm chưa tối ưu. Bên cạnh đó, đô thị hóa nhanh đang làm mai một bản sắc của nhiều chợ truyền thống, làng nghề tại khu vực mới hợp nhất. Ngoài ra, việc ứng dụng chuyển đổi số còn hạn chế, đặc biệt là vấn đề kỹ thuật và nhân lực chuyên trách, nhất là tại khu vực mới hợp nhất.

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH TP. HỒ CHÍ MINH THEO HƯỚNG ĐA CỰC VÀ BỀN VỮNG

Để đạt được mục tiêu: đến năm 2030, du lịch Thành phố thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, có vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, góp phần phát triển kinh tế xã hội và xây dựng, phát triển đô thị, nâng cao ý thức cộng đồng; có tính chuyên nghiệp, có hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật đồng bộ, hiện đại; sản phẩm du lịch có chất lượng cao, đa dạng, có thương hiệu, mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống; TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm du lịch hàng đầu khu vực Đông Nam Á, là điểm đến du lịch đẳng cấp, hấp dẫn, có tính cạnh tranh cao không chỉ trong nước mà còn trong khu vực và quốc tế, Thành phố cần thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp cụ thể sau:

Một là, đẩy mạnh công tác quảng bá xúc tiến du lịch, chủ động triển khai Chương trình kích cầu phát triển du lịch; đa dạng, nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ du lịch; đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong phát triển du lịch; tạo điều kiện thuận lợi cho khách du lịch tiếp cận các điểm đến du lịch.

Trong đó, Thành phố cần đẩy mạnh công tác quảng bá, xúc tiến du lịch, chủ động triển khai Chương trình kích cầu phát triển du lịch bằng cách: tăng cường các hình thức tuyên truyền, quảng bá; xây dựng chiến lược, kế hoạch xúc tiến - quảng bá điểm đến du lịch địa phương với tâm điểm là du lịch kết hợp với các dịch vụ địa phương có thể cung ứng như di chuyển, lưu trú, ăn uống... trong từng giai đoạn và hàng năm để kêu gọi xúc tiến đầu tư.

Chú trọng quảng bá các sản phẩm du lịch thông qua công nghệ 4.0; đồng thời chuẩn hóa thông tin quảng bá du lịch, bố trí các quầy thông tin du lịch… đẩy mạnh chuyển đổi số trong quảng cáo sản phẩm du lịch, tổ chức các cuộc thi chọn biểu tượng và khẩu hiệu du lịch Thành phố. Xây dựng các ấn phẩm chuyên nghiệp, bắt mắt bằng nhiều thứ tiếng, ấn phẩm chuyên đề riêng (du lịch văn hóa - tâm linh, lịch sử - văn hóa, sinh thái...).

Xác định khách du lịch là trung tâm của của công tác phát triển hệ thống du lịch thông minh, nâng cao trải nghiệm của du khách khi đến Thành phố, từ đó thu hút khách du lịch quay trở lại, nâng cao hiệu quả công tác kích cầu du lịch.

Xây dựng phần mềm ứng dụng du lịch thông minh, tăng cường thông tin qua hệ thống tin nhắn điện thoại, tích hợp thông tin dịch vụ du lịch theo quy định hiện hành của Chính phủ và Bộ Khoa học và Công nghệ. Đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển các nền tảng thương mại điện tử du lịch, tạo điều kiện thuận lợi cho du khách đặt dịch vụ trực tuyến.

Đẩy mạnh thu hút đầu tư để nâng cấp hạ tầng kỹ thuật đường bộ, đường thủy và đường sắt, cảng biển, cầu tàu, bến bãi phục vụ phát triển du lịch bằng hình thức hợp tác công tư hoặc xã hội hóa. Đẩy mạnh tuyên truyền ứng xử văn minh du lịch tại các khu, điểm du lịch đảm bảo an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, niêm yết giá và bán đúng giá, đẩy mạnh kiểm tra, kiểm soát chất lượng dịch vụ du lịch và môi trường điểm đến du lịch; xử lý các hành vi vi phạm để tạo môi trường du lịch đồng bộ, an toàn, văn minh và thân thiện.

Thành phố cũng nâng cao hiệu quả hoạt động nghiên cứu, xúc tiến thị trường theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại; đồng thời xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về thị trường du lịch. Nâng tầm và nâng cao chất lượng các sự kiện định kỳ hiện có của du lịch Thành phố. Phối hợp với các đơn vị tổ chức các sự kiện định kỳ hàng năm, hướng đến mục tiêu phát triển TP. Hồ Chí Minh trở thành điểm đến của các sự kiện.

Tổ chức quảng bá xúc tiến du lịch của Thành phố đến các thị trường nước ngoài bằng nhiều hình thức. Tổ chức các chương trình kích cầu du lịch quy mô lớn nhằm thu hút khách trong và ngoài nước đến TP. Hồ Chí Minh, gia tăng độ dài lưu trú và chi tiêu của khách du lịch.

Hai là, xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa 3 khu vực sau hợp nhất, hình thành các tour liên vùng đặc trưng theo mô hình “Thành phố - Biển - Thiên nhiên” (City - Beach - Nature), thu hút đầu tư từ các tập đoàn khách sạn - giải trí quốc tế và tăng cường hợp tác với UNWTO, PATA, ASEANTA nhằm nâng cao vị thế và năng lực cạnh tranh khu vực. Thành phố cũng nên phát triển du lịch xanh theo nguyên tắc phát triển bền vững, đặc biệt coi trọng việc gìn giữ và bảo vệ tài nguyên, môi trường. Phát triển sản phẩm du lịch chất lượng, đa dạng, khác biệt, có giá trị gia tăng và nâng cao trải nghiệm cho du khách. Tập trung phát triển các cơ sở lưu trú, cơ sở vui chơi giải trí, cơ sở mua sắm, khu nghỉ dưỡng phức hợp cao cấp, quy mô lớn tại khu vực động lực phát triển du lịch nhằm tạo thương hiệu, điểm đến cho ngành du lịch; đầu tư hạ tầng giao thông đường bộ, đường thủy và đường sắt kết nối đến các cụm du lịch, khu du lịch, khu vực động lực phát triển du lịch, khu du lịch quốc gia và khu vực có tiềm năng phát triển du lịch.

Ba là, cần đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong phát triển du lịch, thiết lập các phần mềm quản lý các khu, điểm du lịch, cơ sở lưu trú, công ty lữ hành, số hóa di tích, vận hành cổng thông tin du lịch thông minh. Thúc đẩy chuyển đổi số trong ngành du lịch, ứng dụng công nghệ… và phát triển du lịch Thành phố trên các nền tảng công nghệ hiện đại, góp phần tạo không gian thông minh, xây dựng phát triển quảng bá đa dạng các loại hình dịch vụ cho phát triển du lịch theo hướng chuyên nghiệp, chất lượng, có thương hiệu và khả năng cạnh tranh cao, bảo đảm sự tăng trưởng và gắn liền bảo đảm lợi ích của người dân trong quá trình phát triển du lịch.

Tài liệu tham khảo:

1. Ban Chấp hành Trung ương (2025). Nghị quyết số 60-NQ/TW Hội nghị lần thứ 11 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về phương hướng sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh.

2. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam (2026). Phát triển Cần Giờ thành cực tăng trưởng mới cho TP. HCM. https://bvhttdl.gov.vn/phat-trien-can-gio-thanh-cuc-tang-truong-moi-cho-du-lich-tp-ho-chi-minh-20260130111217621.htm

3. Minh Thi (2026). Mở rộng không gian phát triển, du lịch TPHCM tăng tốc trong giai đoạn mới. https://baochinhphu.vn/mo-rong-khong-gian-phat-trien-du-lich-tphcm-tang-toc-trong-giai-doan-moi-102260209154221716.htm

4. Mộc Khải (2025). TPHCM cán mốc 260.000 tỷ đồng doanh thu du lịch năm 2025. https://dantri.com.vn/du-lich/tphcm-can-moc-260000-ty-dong-doanh-thu-du-lich-nam-2025-20251230211544486.htm

5. Hồng Giang (2025). TP. Hồ Chí Minh triển khai mỗi xã, phường một hoạt động du lịch đặc trưng. https://vietnamtourism.gov.vn/post/63780

6. Quốc hội (2025). Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025.

7. Sở Du lịch TP. Hồ Chí Minh (2025). Báo cáo tổng kết hoạt động du lịch năm 2025 và phương hướng, nhiệm vụ năm 2026.

8. Thu Dịu, Thanh Thuỷ (2025). Thành phố Hồ Chí Minh nhiều lợi thế phát triển du lịch theo địa lý mới. https://tapchikinhtetaichinh.vn/tp-ho-chi-minh-nhieu-loi-the-phat-trien-du-lich-theo-vung-dia-ly-moi-25890.html