Nâng cao hiệu quả công tác quản lý rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số và chuẩn mực Basel III

Nghiên cứu - Trao đổi 17:33 | 28/07/2026

Thanh khoản là một trong những yếu tố quyết định sự an toàn và ổn định của ngân hàng thương mại do sự chênh lệch giữa kỳ hạn tài sản và nguồn vốn.

NCS. Hoàng Mạnh Hà

Học viện Ngân hàng

Email: [email protected]

Tóm tắt

Quản lý rủi ro thanh khoản có ý nghĩa quan trọng đối với sự an toàn của các ngân hàng thương mại trong bối cảnh chuyển đổi số và triển khai Basel III. Nghiên cứu đánh giá thực trạng quản lý rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại Việt Nam thông qua dữ liệu thứ cấp và khảo sát 279 cán bộ ngân hàng, sử dụng thống kê mô tả bằng SPSS. Kết quả cho thấy các ngân hàng đã đạt nhiều tiến bộ trong chuyển đổi số và tuân thủ Basel III nhưng vẫn còn hạn chế về hạ tầng dữ liệu, quy trình quản trị và chiến lược chuyển đổi số. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro thanh khoản.

Từ khóa: Basel III, chuyển đổi số, ngân hàng thương mại, quản lý rủi ro thanh khoản, Việt Nam.

Abstract

Liquidity risk management is essential to ensuring the safety of commercial banks amid digital transformation and Basel III implementation. This study assesses the current status of liquidity risk management in Vietnamese commercial banks using secondary data and a survey of 279 bank employees. Descriptive statistics were conducted using SPSS. The findings indicate that while banks have made progress in digital transformation and Basel III adoption, challenges remain in data infrastructure, risk management processes, and digital transformation strategies. The study proposes recommendations to improve liquidity risk management effectiveness.

Keywords: Basel III, commercial banks, digital transformation, liquidity risk management, Vietnam.

GIỚI THIỆU

Thanh khoản là một trong những yếu tố quyết định sự an toàn và ổn định của ngân hàng thương mại (NHTM) do sự chênh lệch giữa kỳ hạn tài sản và nguồn vốn. Theo Diamond và Dybvig (1983), chức năng chuyển hóa kỳ hạn giúp ngân hàng đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế nhưng cũng làm phát sinh rủi ro thanh khoản và nguy cơ rút tiền hàng loạt. Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2009, Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (BCBS) đã ban hành Basel III với hai chỉ tiêu thanh khoản quan trọng là tỷ lệ bao phủ thanh khoản (Liquidity Coverage Ratio - LCR) và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (Net Stable Funding Ratio - NSFR), tạo nền tảng cho quản trị rủi ro thanh khoản hiện đại (BCBS, 2013, 2014).

Tại Việt Nam, các NHTM đang đồng thời triển khai chuyển đổi số theo Quyết định số 810/QĐ-NHNN và từng bước áp dụng các chuẩn mực Basel III theo định hướng của Ngân hàng Nhà nước (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, 2021). Việc hoàn thiện khung pháp lý, trong đó có sửa đổi Thông tư 22/2019/TT-NHNN theo hướng bổ sung các chỉ tiêu LCR và NSFR, cho thấy quyết tâm nâng cao năng lực quản trị rủi ro thanh khoản của hệ thống ngân hàng (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, 2019).

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về tác động của Basel III đến hoạt động ngân hàng (Bùi Huy Trung và cộng sự, 2026) cũng như ảnh hưởng của chuyển đổi số đến hiệu quả hoạt động ngân hàng (Nguyễn Anh Tuấn, 2025), phần lớn vẫn dựa trên dữ liệu thứ cấp và chưa phản ánh đầy đủ nhận thức của đội ngũ trực tiếp thực hiện công tác quản lý rủi ro thanh khoản. Từ khoảng trống này, nghiên cứu nhằm: (i) đánh giá thực trạng quản lý rủi ro thanh khoản tại các NHTM Việt Nam; (ii) khảo sát nhận thức của cán bộ ngân hàng về hạ tầng công nghệ, quản trị rủi ro, chuyển đổi số, tuân thủ Basel III và hiệu quả quản lý rủi ro thanh khoản; (iii) đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro thanh khoản.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng, kết hợp dữ liệu thứ cấp và sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ văn bản pháp quy của NHNN, báo cáo thường niên, thông tin công bố của một số NHTM và các bài báo, tạp chí khoa học chuyên ngành giai đoạn 2020-2026, phục vụ phân tích thực trạng.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua bảng hỏi khảo sát trực tuyến gửi tới cán bộ, chuyên viên, lãnh đạo cấp phòng/ban đang công tác tại các khối quản trị rủi ro, nguồn vốn, tài chính - kế toán của các NHTM Việt Nam trong đầu năm 2026. Sau khi loại các phiếu không hợp lệ, nghiên cứu thu về 279 phiếu hợp lệ. Thang đo Likert 5 mức độ được dùng cho toàn bộ 25 biến quan sát thuộc 5 nhóm nhân tố (1 = Hoàn toàn không đồng ý đến 5 = Hoàn toàn đồng ý).

Phương pháp phân tích là thống kê mô tả, gồm: (i) tần số, tỷ lệ phần trăm đối với các biến định danh về đặc điểm mẫu; (ii) tần số, tỷ lệ phần trăm theo từng mức đánh giá (1-5), giá trị trung bình và độ lệch chuẩn đối với 25 biến quan sát. Nghiên cứu tập trung phản ánh mô tả về nhận thức của người khảo sát, làm cơ sở cho thảo luận, khuyến nghị chính sách. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS.

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

Kết quả nghiên cứu

Đặc điểm mẫu khảo sát

Bảng 1 cho thấy mẫu khảo sát gồm 279 cán bộ ngân hàng có cơ cấu khá cân bằng về giới tính (nam 50,9%; nữ 49,1%) và phân bố tương đối đồng đều giữa các nhóm tuổi, kinh nghiệm công tác. Phần lớn người tham gia có trình độ từ đại học trở lên (72,0%), đồng thời tỷ lệ giữ vị trí quản lý đạt 64,5%, góp phần nâng cao độ tin cậy của các đánh giá. Mẫu cũng bao phủ đầy đủ các loại hình ngân hàng, phản ánh tương đối toàn diện thực trạng quản lý rủi ro thanh khoản tại các NHTM Việt Nam.

Bảng 1: Đặc điểm mẫu khảo sát (n = 279)

Tiêu chí	Phân loại	Số lượng	Tỷ lệ (%)
Giới tính	Nam	142	50,9
	Nữ	137	49,1
Độ tuổi	Dưới 30 tuổi	68	24,4
	Từ 30 đến 40 tuổi	58	20,8
	Từ 41 đến 50 tuổi	77	27,6
	Trên 50 tuổi	76	27,2
Trình độ học vấn	Cao đẳng/Trung cấp	78	28,0
	Đại học	63	22,6
	Thạc sĩ	68	24,4
	Tiến sĩ	70	25,1
Kinh nghiệm công tác	Dưới 3 năm	80	28,7
	Từ 3 đến 5 năm	61	21,9
	Từ 6 đến 10 năm	69	24,7
	Trên 10 năm	69	24,7
Vị trí công việc	Nhân viên/chuyên viên	99	35,5
	Trưởng/phó phòng	89	31,9
	Ban lãnh đạo	91	32,6
Loại hình ngân hàng	NHTM Nhà nước	52	18,6
	NHTM cổ phần	64	22,9
	NH liên doanh/100% vốn nước ngoài	87	31,2
	Chi nhánh NH nước ngoài tại VN	76	27,2