Tác động gián tiếp của eWOM đến lòng trung thành thương hiệu của sinh viên đại học tại TP. Hồ Chí Minh: Vai trò trung gian của hình ảnh thương hiệu và sự hài lòng
Nguyễn Thái Hà
Trường Đại học Tài chính - Marketing; Email: [email protected]
Nguyễn Thị Minh Ngọc, Ninh Đức Cúc Nhật, Nguyễn Phương Mai
Trường Đại học Tài chính - Marketing
Tóm tắt
Nghiên cứu này phân tích tác động gián tiếp của truyền miệng điện tử (eWOM) đến lòng trung thành thương hiệu của sinh viên thông qua vai trò trung gian chuỗi của hình ảnh thương hiệu và sự hài lòng. Trên cơ sở Khung S-O-R, nghiên cứu xác định cấu trúc eWOM bậc 2 đa chiều, đồng thời khoanh vùng phạm vi đo lường hướng vào eWOM tích cực. Dữ liệu được thu thập từ 435 sinh viên và cựu sinh viên các trường đại học công lập tự chủ và tư thục tại TP. Hồ Chí Minh, được xử lý bằng PLS-SEM trên SPSS 26.0 và SmartPLS 3.0. Kết quả thực nghiệm khẳng định, eWOM tác động gián tiếp toàn phần qua Hình ảnh thương hiệu và Sự hài lòng tới Lòng trung thành thương hiệu của sinh viên. Từ đó, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm quản trị truyền thông số và gia tăng tài sản thương hiệu đại học.
Từ khóa: Truyền miệng điện tử, hình ảnh thương hiệu, sự hài lòng, lòng trung thành
Abstract
This study examines the indirect effect of electronic word of mouth (eWOM) on students' brand loyalty via the sequential mediation of brand image and satisfaction. Based on the Stimulus-Organism-Response (S-O-R) framework, the study conceptualizes eWOM as a multidimensional second-order construct while delimiting the measurement scope to positive eWOM. Data were collected from 435 students and alums of autonomous public and private universities in Ho Chi Minh City and analyzed using PLS-SEM with SPSS 26.0 and SmartPLS 3.0. The empirical results confirm that eWOM exerts a fully indirect effect on students' brand loyalty through brand image and satisfaction. Based on these findings, the study proposes four groups of strategic solutions for managing digital communications and enhancing university brand equity.
Keywords: Electronic word of mouth, brand image, satisfaction, brand loyalty
GIỚI THIỆU
Trong kỷ nguyên chuyển đổi số và bối cảnh tự chủ tài chính giáo dục đại học (GDĐH), cạnh tranh tuyển sinh và giữ chân người học tại Việt Nam nói chung và đặc biệt là tại TP. Hồ Chí Minh nói riêng đã chuyển sang giai đoạn cạnh tranh bằng chất lượng trải nghiệm và tài sản thương hiệu. Việc ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học (Luật số 34/2018/QH14) cùng Nghị định 60/2021/NĐ-CP về cơ chế tự chủ tài chính đã tạo áp lực buộc các cơ sở GDĐH bao gồm cả khối công lập tự chủ chi thường xuyên và khối tư thục phải vận hành theo cơ chế thị trường dịch vụ cao cấp. Trong bối cảnh đó, người học thế hệ Z không còn tiếp nhận thông tin thương hiệu một cách thụ động qua các kênh quảng cáo truyền thống, mà chủ động tìm kiếm, đánh giá và trao đổi thông tin trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, các diễn đàn sinh viên.
Truyền miệng điện tử (Electronic Word-of-Mouth - eWOM) đã trở thành một nguồn thông tin có sức ảnh hưởng vượt trội trong định hình nhận thức và hành vi người tiêu dùng (Hennig-Thurau và cộng sự, 2004; Erkan và Evans, 2016). Về mặt lý thuyết, khái niệm eWOM mang bản chất tổng quát, bao hàm cả các chia sẻ mang thiên hướng tích cực lẫn tiêu cực. Tuy nhiên, trong nghiên cứu quản trị thương hiệu và hành vi người học, việc hòa lẫn 2 chiều hướng này thường gây ra sự nhiễu loạn về mặt cơ chế tác động. Để đảm bảo tính nhất quán lý thuyết và độ tiệm cận thực tiễn, nghiên cứu này xác lập khung khái niệm eWOM đa chiều bậc 2 nhưng khoanh vùng phạm vi đo lường thực nghiệm hướng vào eWOM mang thiên hướng tích cực. Điều này dựa trên lập luận khoa học rằng, thông tin tích cực chính là chất tác động khởi nguồn kích hoạt các liên tưởng thương hiệu thuận lợi và cảm xúc hài lòng, từ đó thúc đẩy hành vi trung thành của người học.
Tại Việt Nam, công trình gần đây của Hà (2022), Huỳnh và cộng sự (2026) đã bước đầu khám phá vai trò của eWOM và hình ảnh thương hiệu trong bối cảnh các trường đại học tại TP. Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, các nghiên cứu này chủ yếu tiếp cận eWOM như một cấu trúc đơn chiều hoặc chỉ dừng lại ở việc xem xét ý định chọn trường ban đầu của học sinh THPT, mà chưa kiểm định toàn diện tác động lâu dài của eWOM đa chiều bậc 2 đến lòng trung thành của sinh viên thông qua cơ chế trung gian chuỗi.
Mặc dù vai trò của eWOM đã được khẳng định rộng rãi trong các ngành bán lẻ, du lịch và thương mại điện tử (Cheung và Thadani, 2012; Kaushal và Ali, 2020), việc ứng dụng vào GDĐH tại Việt Nam vẫn tồn tại 3 khoảng trống: (1) Hầu hết các nghiên cứu trước đây coi eWOM là cấu trúc đơn chiều hoặc chỉ đo lường các thuộc tính đơn lẻ, thiếu một bộ thang đo đa chiều bậc 2 đo lường toàn diện các khía cạnh thông tin và tương tác; (2) Chưa có nhiều nghiên cứu tiếp cận tác động từ eWOM đến lòng trung thành theo hướng xem xét đặc thù dịch vụ GDĐH là dịch vụ giá trị cao, rủi ro lớn và kéo dài nhiều năm, ở đó eWOM phải tác động gián tiếp qua nhận thức hình ảnh thương hiệu và cảm xúc sự hài lòng; và (3) Khung lý thuyết Kích thích - Chủ thể - Phản ứng (S-O-R) chưa được kiểm định tích hợp dưới dạng mô hình gián tiếp toàn phần trên bối cảnh đại học tự chủ tài chính tại TP. Hồ Chí Minh. Xuất phát từ đó, nghiên cứu này tập trung giải quyết câu hỏi: eWOM tác động gián tiếp như thế nào đến Lòng trung thành thương hiệu của sinh viên thông qua vai trò trung gian của Hình ảnh thương hiệu và Sự hài lòng?
CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
Các lý thuyết nền
Nghiên cứu được xây dựng trên sự tích hợp chặt chẽ của 3 khung lý thuyết nền tảng trong marketing và tâm lý học hành vi:
Lý thuyết Kích thích - Chủ thể - Phản ứng (S-O-R) của Mehrabian và Russell (1974) đóng vai trò là khung trục chính chi phối toàn bộ logic mô hình. Trong bối cảnh nghiên cứu, yếu tố kích thích là eWOM tích cực xuất hiện trên các nền tảng truyền thông số. Yếu tố nội tại đại diện cho trạng thái nhận thức và cảm xúc trung gian của người học, bao gồm nhận thức (hình ảnh thương hiệu) và cảm xúc (sự hài lòng). Yếu tố phản ứng là lòng trung thành thương hiệu của sinh viên. Lý thuyết S-O-R giải thích tại sao eWOM tác động gián tiếp đến lòng trung thành qua quá trình xử lý nhận thức và cảm xúc nội tại.
Lý thuyết tài sản thương hiệu dựa trên khách hàng (CBBE) của Keller (1993) giải thích cơ chế hình thành hình ảnh thương hiệu đại học. Theo Keller, hình ảnh thương hiệu là tập hợp các liên tưởng thương hiệu được lưu giữ trong bộ nhớ người tiêu dùng. Các thông tin eWOM tích cực có chất lượng cao, độ tin cậy và thiên hướng thuận lợi đóng vai trò là các tín hiệu thông tin giúp hình thành các liên tưởng thương hiệu mạnh mẽ, thuận lợi và độc đáo trong tâm trí sinh viên.
Lý thuyết xác nhận kỳ vọng (ECT) của Oliver (1980, 1999) giải thích quá trình xác nhận kỳ vọng dẫn đến sự hài lòng và lòng trung thành. eWOM tích cực định hình kỳ vọng ban đầu của sinh viên; khi trải nghiệm thực tế tại trường xác nhận hoặc vượt qua kỳ vọng này, sự hài lòng tích lũy sẽ được tạo lập và chuyển hóa thành lòng trung thành thái độ và hành vi bền vững.
Khái niệm các biến nghiên cứu
eWOM được định nghĩa là mọi phát biểu tích cực hoặc tiêu cực được thực hiện bởi khách hàng tiềm năng, hiện tại hoặc cựu khách hàng về một sản phẩm/thương hiệu hoặc công ty, được tạo ra cho nhiều người và cơ quan cùng tiếp cận qua Internet (Hennig-Thurau và cộng sự, 2004). Trong nghiên cứu này, mô hình tập trung vào eWOM tích cực và được cấu trúc thành một khái niệm bậc 2 bao gồm 6 chiều kích kế thừa từ Lý thuyết IAM (Sussman và Siegal, 2003) và Mô hình Tiếp nhận eWOM (Erkan và Evans, 2016): Chất lượng thông tin, Số lượng thông tin, Độ tin cậy nguồn tin, Ảnh hưởng thông tin, Thiên hướng tích cực, Tính tương tác.
Hình ảnh thương hiệu đại học được định nghĩa là nhận thức tổng thể của sinh viên và công chúng về uy tín học thuật, chất lượng đào tạo, cơ sở vật chất và giá trị bằng cấp của nhà trường (Casidy và Wymer, 2015). Sự hài lòng của sinh viên là trạng thái cảm xúc tích cực hình thành từ sự đánh giá tích lũy về toàn bộ trải nghiệm dịch vụ giáo dục (Oliver, 1999).
Lòng trung thành thương hiệu của sinh viên thể hiện qua ý định gắn kết, tiếp tục học tập nâng cao, sẵn sàng giới thiệu nhà trường cho người khác và trở thành người cổ vũ thương hiệu sau khi tốt nghiệp (Zeithaml và cộng sự, 1996).
Giả thuyết và mô hình nghiên cứu
Các thông tin eWOM tích cực cung cấp các bằng chứng kiểm chứng xã hội giúp củng cố liên tưởng thương hiệu thuận lợi. Khi sinh viên tiếp cận các nội dung tốt có chất lượng cao và độ tin cậy từ cựu sinh viên hay bạn bè, nhận thức của họ về uy tín và vị thế của nhà trường sẽ được nâng cao. Các phát hiện thực nghiệm gần đây của Huỳnh và cộng sự (2026), Tô và Nguyễn (2025) đã khẳng định thông tin eWOM chất lượng cao và có độ tin cậy là nguồn lực cốt lõi giúp củng cố nhận thức thương hiệu học thuật vững chắc trong môi trường giáo dục số. Do đó, giả thuyết sau được đề xuất:
H1: eWOM tích cực có tác động trực tiếp cùng chiều đến Hình ảnh thương hiệu đại học.
Thông tin eWOM tích cực giúp định hình tâm lý an tâm và niềm tin ban đầu, tạo tiền đề nâng cao sự hài lòng trong quá trình trải nghiệm dịch vụ thực tế. Sự trùng khớp giữa thông tin trực tuyến và trải nghiệm thực tế giúp gia tăng cảm xúc hài lòng tích lũy. Do đó, giả thuyết sau được đề xuất:
H2: eWOM tích cực có tác động trực tiếp cùng chiều đến Sự hài lòng của sinh viên.
Một hình ảnh thương hiệu mạnh mẽ và uy tín tạo ra sự tự hào và niềm tin nội tại, làm gia tăng sự đánh giá tích cực về chất lượng dịch vụ giáo dục, từ đó trực tiếp thúc đẩy sự hài lòng của người học. Do đó, giả thuyết sau được đề xuất:
H3: Hình ảnh thương hiệu đại học có tác động trực tiếp cùng chiều đến Sự hài lòng của sinh viên.
Theo Lý thuyết CBBE (Keller, 1993), hình ảnh thương hiệu tích cực là tài sản cốt lõi thúc đẩy hành vi trung thành. Sinh viên tự hào về thương hiệu trường có xu hướng gắn kết lâu dài và sẵn sàng giới thiệu nhà trường cho thế hệ tiếp theo. Do đó, các giả thuyết sau được đề xuất:
H4: Hình ảnh thương hiệu đại học có tác động trực tiếp cùng chiều đến Lòng trung thành của sinh viên.
H5: Sự hài lòng của sinh viên có tác động trực tiếp cùng chiều đến Lòng trung thành của sinh viên.
Trong dịch vụ GDĐH, một dịch vụ có tính rủi ro cao, chi phí lớn và kéo dài nhiều năm, người học không bao giờ ra quyết định trung thành chỉ vì đọc được một bài đánh giá hay trên mạng xã hội. Thông tin eWOM chỉ đóng vai trò kích thích ban đầu, bắt buộc phải được chuyển hóa thông qua việc xây dựng nhận thức hình ảnh thương hiệu và trải nghiệm sự hài lòng thực tế rồi mới dẫn tới lòng trung thành. Do đó, nghiên cứu đề xuất các giả thuyết trung gian sau:
H6a: Hình ảnh thương hiệu đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa eWOM tích cực và Lòng trung thành.
H6b: Sự hài lòng đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa eWOM tích cực và Lòng trung thành.
H6c: Hình ảnh thương hiệu và Sự hài lòng đóng vai trò trung gian chuỗi tích hợp trong mối quan hệ giữa eWOM tích cực và Lòng trung thành của sinh viên.
Hình: Mô hình nghiên cứu đề xuất
![]() |
Nguồn: Đề xuất của nhóm tác giả
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Thiết kế nghiên cứu và quy trình thu thập dữ liệu
Nghiên cứu áp dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp bao gồm 2 giai đoạn chính:
Nghiên cứu định tính khám phá được thực hiện thông qua phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm tập trung với 15 khách thể (5 giảng viên, 5 sinh viên đang học năm 2-4 và 5 cựu sinh viên). Mục tiêu nhằm khám phá bối cảnh eWOM thực tế tại TP. Hồ Chí Minh, khẳng định định hướng khoanh vùng truyền miệng điện tử tích cực, xác nhận mô hình gián tiếp S-O-R và điều chỉnh câu từ bộ thang đo sơ bộ 38 biến quan sát.
Nghiên cứu định lượng thực hiện qua 2 bước: (1) Khảo sát sơ bộ với quy mô 88 sinh viên để đánh giá độ tin cậy Cronbach's Alpha và phân tích nhân tố khám phá EFA trên SPSS 26.0. Kết quả bước sơ bộ đã loại bỏ 2 biến quan sát không đạt yêu cầu phương pháp luận, tinh gọn bộ thang đo còn 36 biến quan sát chính thức. (2) Khảo sát định lượng chính thức được tiến hành bằng phương pháp lấy mẫu phi xác suất thuận tiện có phân tầng theo khối trường tại TP. Hồ Chí Minh.
Mẫu nghiên cứu chính thức và thang đo
Tổng số phiếu phát ra là 500 phiếu, thu về 458 phiếu. Sau khi làm sạch loại bỏ các phiếu trả lời thiếu thông tin hoặc hợp thức hóa, mẫu chính thức đạt 435 phiếu hợp lệ (tỷ lệ phản hồi đạt 87%). Cơ cấu mẫu đảm bảo tính đại diện cao cho thị trường GDĐH TP. Hồ Chí Minh: Khối trường công lập tự chủ chi thường xuyên chiếm 52%; trường tư thục chiếm 48%. Về trình độ học vấn, sinh viên năm 2 trở đi và cựu sinh viên chiếm 100%, đảm bảo độ chín về trải nghiệm học tập và tần suất tương tác truyền thông số.
Tất cả các biến quan sát được đo lường bằng thang đo Likert 5 điểm (từ 1: Rất không đồng ý, đến 5: Rất đồng ý). Thang đo eWOM bậc 2 gồm 6 chiều kích (24 biến quan sát); Hình ảnh thương hiệu (BIM - 4 biến quan sát); Sự hài lòng sinh viên (SAT - 4 biến quan sát) và Lòng trung thành sinh viên (LOY- 4 biến quan sát). Toàn bộ thang đo được kế thừa từ các công trình uy tín (Goyette và cộng sự, 2010; Cheung và Thadani, 2012; Erkan và Evans, 2016; Keller, 1993; Oliver, 1999) và được điều chỉnh phù hợp với bối cảnh Việt Nam.
Kỹ thuật phân tích dữ liệu PLS-SEM
Dữ liệu được xử lý bằng kỹ thuật Mô hình hóa phương trình cấu trúc bình phương bé nhất từng phần (PLS-SEM) trên phần mềm SmartPLS 3.0 kết hợp SPSS 26.0. Quy trình đánh giá 2 bước được thực hiện theo Hair và cộng sự (2022): Bước 1 đánh giá Mô hình đo lường về hệ số tải ngoài (Outer Loadings ≥ 0.708), độ tin cậy nội tại (Cronbach's Alpha ≥ 0.70, Composite Reliability CR ≥ 0.70, rho_A ≥ 0.70), giá trị hội tụ (AVE ≥ 0.50) và giá trị phân biệt (Tỷ lệ HTMT < 0.85/0.90); Bước 2 đánh giá Mô hình cấu trúc về hiện tượng đa cộng tuyến (VIF < 5.0), kiểm định giả thuyết bằng thuật toán Bootstrapping 5.000 mẫu lặp, đánh giá hệ số xác định R2, kích thước tác động f2 và phân tích khoảng tin cậy Bootstrapping Bias-Corrected 95% CI đối với các tác động gián tiếp. (Nghiên cứu sử dụng cách viết số thập phân theo chuẩn quốc tế).
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
Đánh giá mô hình đo lường
Kết quả phân tích mô hình đo lường (Bảng 1) cho thấy tất cả các biến quan sát đều đạt giá trị tin cậy và hội tụ vượt trội.
Bảng 1: Kết quả phân tích mô hình đo lường
| Cấu trúc biến | Hệ số tải ngoài | Cronbach's Alpha | Độ tin cậy (CR) | Giá trị hội tụ (AVE) |
|---|---|---|---|---|
| Chất lượng thông tin (IQM) | 0.812-0.885 | 0.865 | 0.908 | 0.712 |
| Số lượng thông tin (IQN) | 0.825-0.892 | 0.882 | 0.919 | 0.739 |
| Độ tin cậy nguồn tin (CRD) | 0.804-0.879 | 0.859 | 0.905 | 0.705 |
| Ảnh hưởng thông tin (INF) | 0.796-0.871 | 0.848 | 0.898 | 0.687 |
| Thiên hướng tích cực (VAL) | 0.818-0.888 | 0.871 | 0.912 | 0.722 |
| Tính tương tác (INT) | 0.830-0.901 | 0.894 | 0.926 | 0.759 |
| Truyền miệng điện tử tích cực (eWOM) | 0.880-0.939* | 0.962 | 0.966 | 0.697 |
| Hình ảnh thương hiệu (BIM) | 0.796-0.919 | 0.906 | 0.935 | 0.782 |
| Sự hài lòng sinh viên (SAT) | 0.824-0.858 | 0.858 | 0.904 | 0.702 |
| Lòng trung thành sinh viên (LOY) | 0.883-0.895 | 0.912 | 0.938 | 0.791 |
Giá trị phân biệt được kiểm định qua chỉ số HTMT (Henseler và cộng sự, 2015), kết quả phân tích ma trận HTMT cho thấy: tỷ lệ HTMT giữa LOY và BIM đạt 0.780 (< 0.85); giữa LOY và SAT đạt 0.771 (< 0.85); giữa SAT và BIM đạt 0.943. Mặc dù SAT và BIM là 2 khái niệm nhận thức và cảm xúc có mối liên hệ mật thiết trong tâm lý học hành vi, chỉ số HTMT = 0.943 vẫn nằm an toàn dưới ngưỡng chấp nhận nới lỏng 0.95 đối với các cấu trúc có sự liên kết chặt chẽ về mặt khái niệm (Kline, 2011; Henseler và cộng sự, 2015). Đồng thời, kết quả phân tích khoảng tin cậy Bootstrapping 5,000 mẫu (95% Bias-Corrected CI) cho tất cả các cặp cấu trúc đều không chứa giá trị 1.0, khẳng định trọn vẹn giá trị phân biệt giữa các khái niệm nghiên cứu trong mô hình.
Đánh giá mô hình cấu trúc và kiểm định giả thuyết
Kiểm định đa cộng tuyến cho thấy tất cả các hệ số Inner VIF đều dao động từ 1.000 đến 4.587 (< 5.0), loại bỏ nguy cơ đa cộng tuyến. Kết quả kiểm định các giả thuyết tác động trực tiếp H1-H5 bằng thuật toán Bootstrapping 5,000 mẫu lặp được thể hiện tại Bảng 2.
Bảng 2: Kết quả kiểm định các giả thuyết H1-H5
| Giả thuyết | Mối quan hệ tác động | Hệ số β | Độ lệch chuẩn (STDEV) | T-Value | P-Value | Kích thước tác động f2 | Kết luận |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| H1 | eWOM → BIM | 0.884 | 0.011 | 79.581 | 0.000 | 3.587 (Rất lớn) | Chấp nhận |
| H2 | eWOM → SAT | 0.804 | 0.037 | 21.708 | 0.000 | 0.836 (Lớn) | Chấp nhận |
| H3 | BIM → SAT | 0.120 | 0.039 | 3.053 | 0.002 | 0.042 (Nhỏ) | Chấp nhận |
| H4 | BIM → LOY | 0.458 | 0.053 | 8.641 | 0.000 | 0.138 (TB) | Chấp nhận |
| H5 | SAT → LOY | 0.302 | 0.050 | 6.034 | 0.000 | 0.060 (Nhỏ) | Chấp nhận |
Kết quả Bảng 2 khẳng định eWOM có tác động trực tiếp mạnh mẽ đến BIM (β = 0.884, T = 79.581, p = 0.000, f2 = 3.587) và SAT (β = 0.804, T = 21.708, p = 0.000, f2 = 0.836). Cả BIM và SAT đều tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê lên LOY (lần lượt với β = 0.458 và β = 0.302). Mô hình giải thích 78.2% biến thiên của BIM (R2 = 0.782), 83.1% biến thiên của SAT (R2 = 0.831) và 53.1% biến thiên của LOY (R2 = 0.531). Chỉ số năng lực dự báo Q2 Blindfolding của LOY đạt 0.412 (> 0), khẳng định mô hình có năng lực dự báo thực tiễn cao.
Phân tích tác động gián tiếp và trung gian chuỗi
Để kiểm định cơ chế gián tiếp toàn phần, nghiên cứu phân tích các đường dẫn tác động gián tiếp bằng phương pháp khoảng tin cậy Bootstrapping Bias-Corrected 95% CI.
Bảng 3: Kết quả kiểm định các giả thuyết trung gian
| Giả thuyết | Đường dẫn gián tiếp | Hệ số β gián tiếp | T-Value | P-Value | 95% Bias-Corrected CI | Kết luận |
|---|---|---|---|---|---|---|
| H6a | eWOM → BIM → LOY | 0.405 | 8.465 | 0.000 | [0.315; 0.502] | Chấp nhận |
| H6b | eWOM → SAT → LOY | 0.243 | 5.787 | 0.000 | [0.165; 0.328] | Chấp nhận |
| H6c | eWOM → BIM → SAT → LOY | 0.032 | 2.666 | 0.008 | [0.010; 0.058] | Chấp nhận |
Kết quả Bảng 3 chứng minh eWOM đóng góp tới β_total = 0.680 (p = 0.000, 95% CI: [0.629; 0.728]) vào tổng tác động hướng tới LOY thông qua hệ thống đường dẫn gián tiếp. Giả thuyết H6c về đường dẫn trung gian chuỗi tích hợp (eWOM → BIM → SAT → LOY) được hỗ trợ hoàn toàn với β = 0.032 (p = 0.008 < 0.01). Điều này khẳng định rằng thông tin eWOM tích cực trên mạng xã hội là chất xúc tác khởi đầu kích hoạt nhận thức thương hiệu, tác động qua cảm xúc hài lòng và cuối cùng tạo dựng lòng trung thành bền vững cho nhà trường.
Việc khẳng định vai trò thống trị của eWOM đối với Hình ảnh thương hiệu (β = 0.884) cho thấy, trong môi trường số tại TP. Hồ Chí Minh, tiếng nói truyền miệng của cộng đồng sinh viên trên mạng xã hội có sức nặng vượt trội so với các thông điệp quảng cáo một chiều của nhà trường. Kết quả này củng cố phát hiện của Erkan và Evans (2016), Kaushal và Ali (2020) về sức mạnh của bằng chứng xã hội.
Bên cạnh sự đồng thuận với các công trình quốc tế, phát hiện của nghiên cứu còn tương thích và làm sâu sắc thêm các kết quả thực nghiệm tại Việt Nam. Cụ thể, hệ số tác động chi phối của eWOM lên Hình ảnh thương hiệu (β = 0.884) củng cố cho phát hiện của Huỳnh và cộng sự (2026) khi khảo sát người học tại TP. Hồ Chí Minh, đồng thời bổ trợ cho nhận định của Tô và Nguyễn (2025) về sức mạnh của thông tin truyền miệng trực tuyến trong việc định vị uy tín tổ chức.
Việc chứng minh mô hình gián tiếp toàn phần mang lại đóng góp phương pháp luận quan trọng: GDĐH là dịch vụ rủi ro cao và đầu tư dài hạn. Sinh viên thế hệ Z không nộp đơn nhập học hay trung thành với trường chỉ vì một vài bài viết hay trên mạng. eWOM tích cực chỉ đóng vai trò xây dựng nhận thức thương hiệu ban đầu; nhận thức này kết hợp với trải nghiệm dịch vụ thực tế để tạo nên sự hài lòng, và sự hài lòng đó mới chính là yếu tố quyết định hành vi trung thành.
KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ
Kết luận và hàm ý quản trị
Kết quả nghiên cứu cho thấy, eWOM tác động gián tiếp toàn phần qua Hình ảnh thương hiệu và Sự hài lòng tới Lòng trung thành thương hiệu của sinh viên. Từ kết quả này, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm hàm ý quản trị dành cho ban giám hiệu và bộ phận quản trị truyền thông/Tuyển sinh của các trường đại học tại TP. Hồ Chí Minh như sau:
Dựa trên kích thước tác động vượt trội của eWOM lên BIM, nhà trường cần thành lập đơn vị chuyên trách Quản trị Truyền thông số và vận hành hệ thống công cụ lắng nghe mạng xã hội nhằm lắng nghe dư luận 24/7. Cần xây dựng các chiến dịch truyền thông khuyến khích sinh viên chia sẻ trải nghiệm thực tế tích cực trên TikTok, Facebook Reels và YouTube.
Vì hình ảnh thương hiệu đóng vai trò trực tiếp mạnh nhất lên LOY, nhà trường cần đẩy mạnh việc truyền thông minh bạch các thành tựu kiểm định chất lượng, công bố tỷ lệ việc làm sinh viên tốt nghiệp và các hoạt động trách nhiệm xã hội. Hình ảnh thương hiệu cần được nhất quán từ bộ nhận diện thương hiệu số đến phong cách phục vụ tại trường.
Sự hài lòng của sinh viên đóng vai trò là cầu nối cảm xúc lên LOY, nên nhà trường cần chuẩn hóa thái độ phục vụ của bộ phận hành chính, hỗ trợ sinh viên theo cơ chế Một cửa liên thông số, đổi mới phương pháp giảng dạy tương tác, nâng cấp cơ sở vật chất (thư viện số, phòng lab, wifi) và định kỳ đo lường Chỉ số hài lòng sinh viên mỗi học kỳ.
Xây dựng Mạng lưới cựu sinh viên vững mạnh và Chương trình Đại sứ sinh viên. Khai thác chính cựu sinh viên và sinh viên hiện tại như những kênh truyền thông eWOM tự nhiên, chân thực và có độ tin cậy cao nhất để thu hút thế hệ người học tiếp theo.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
Nghiên cứu tồn tại một số hạn chế: (1) Đề tài khoanh vùng nghiên cứu vào eWOM tích cực, chưa đo lường tác động của eWOM tiêu cực, các nghiên cứu sau có thể xây dựng mô hình so sánh đối chứng tác động bất đối xứng giữa eWOM tích cực và eWOM tiêu cực; (2) Mẫu nghiên cứu giới hạn tại TP. Hồ Chí Minh (N = 435), cần mở rộng khảo sát ra phạm vi toàn quốc; (3) Nghiên cứu sử dụng thiết kế cắt ngang, các nghiên cứu tương lai nên áp dụng thiết kế chuỗi thời gian để theo dõi sự biến đổi lòng trung thành từ khi nhập học đến khi tốt nghiệp; (4) Dù hệ số HTMT giữa Hình ảnh thương hiệu và Sự hài lòng vẫn nằm an toàn trong ngưỡng nới lỏng 0,95 được chấp nhận đối với các cấu trúc có sự giao thoa lý thuyết cao (Henseler, Ringle, & Sarstedt, 2015), nó cho thấy người khảo sát gặp khó khăn trong việc tách bạch rạch ròi giữa nhận thức về danh tiếng và cảm xúc thỏa mãn cá nhân, vì vậy, các nghiên cứu tương lai cần tinh chỉnh lại hệ thống thang đo nhằm loại trừ rủi ro tải chéo hoặc áp dụng thiết kế nghiên cứu theo chiều dọc để bóc tách chính xác hơn cơ chế tác động này.
Tài liệu tham khảo:
1. Casidy, R., & Wymer, W. (2015). The impact of brand strength on satisfaction, loyalty and WOM: An empirical examination in the higher education sector. Journal of Brand Management, 22(2), 117-135. https://doi.org/10.1057/bm.2015.6
2. Cheung, C. M., & Thadani, D. R. (2012). The impact of electronic word-of-mouth communication: A literature review and integrative model. Decision Support Systems, 54(1), 461-470. https://doi.org/10.1016/j.dss.2012.06.008
3. Erkan, I., & Evans, C. (2016). The influence of eWOM in social media on consumers’ purchase intentions: An extended information acceptance model. Computers in Human Behavior, 61, 47-55. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.03.003
4. Goyette, I., Ricard, L., Bergeron, J., & Marticotte, F. (2010). eWOM Scale: Word-of-mouth measurement scale on the Internet. Canadian Journal of Administrative Sciences, 27(1), 5-23. https://doi.org/10.1002/cjas.129
5. Hà, N. K. G. (2022). Tác động của truyền miệng điện tử đến ý định chọn học Trường Đại học Sài Gòn. SSRN Electronic Journal. https://doi.org/10.2139/ssrn.3640759
6. Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2022). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) (3rd ed.). Sage Publications.
7. Hennig-Thurau, T., Gwinner, K. P., Walsh, G., & Gremler, D. D. (2004). Electronic word-of-mouth via consumer-opinion platforms: What motivates consumers to articulate themselves on the Internet? Journal of Interactive Marketing, 18(1), 38-52. https://doi.org/10.1002/dir.10073
8. Henseler, J., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43(1), 115-135. https://doi.org/10.1007/s11747-014-0403-8
9. Huỳnh, V. C., Hà, N. K. G., & Nguyễn, T. T. H. (2026). The impact of electronic word of mouth on brand image and the intention to choose private universities among high school students in Ho Chi Minh City. Tạp chí Khoa học Đại học Đông Á, 5(3), 14-26. https://doi.org/10.59907/daujs.5.3.2026.447
10. Kaushal, V., & Ali, N. (2020). University reputation, brand attachment and brand personality as antecedents of student loyalty. Journal of Marketing for Higher Education, 30(2), 239-255. https://doi.org/10.1080/08841241.2019.1691845
11. Keller, K. L. (1993). Conceptualizing, measuring, and managing customer-based brand equity. Journal of Marketing, 57(1), 1-22. https://doi.org/10.1177/002224299305700101
12. Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling (3rd ed.). Guilford Press.
13. Mehrabian, A., & Russell, J. A. (1974). An approach to environmental psychology. MIT Press.
14. Oliver, R. L. (1980). A cognitive model of the antecedents and consequences of satisfaction decisions. Journal of Marketing Research, 17(4), 460-469. https://doi.org/10.1177/002224378001700405
15. Oliver, R. L. (1999). Whence consumer loyalty? Journal of Marketing, 63(4_suppl1), 33-44. https://doi.org/10.1177/00222429990634s105
16. Sussman, S. W., & Siegal, W. S. (2003). Informational influence in organizations: An integrated approach to knowledge adoption. Information Systems Research, 14(1), 47-65. https://doi.org/10.1287/isre.14.1.47.14767
17. Tô, A. T., & Nguyễn, K. Q. T. (2025). The role of electronic word-of-mouth in shaping brand image and driving purchase intention. Journal of Finance - Marketing Research, 3(1), 1-14. https://doi.org/10.52932/jfm.v3i1e.648
18. Zeithaml, V. A., Berry, L. L., & Parasuraman, A. (1996). The behavioral consequences of service quality. Journal of Marketing, 60(2), 31-46. https://doi.org/10.1177/002224299606000203
| Ngày nhận bài: 5/10/2026; Ngày hoàn thiện biên tập: 9/11/2026; Ngày duyệt đăng: 18/11/2026 |
Các tin khác
Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thực hiện kết quả kiểm tra trong ngành Thống kê
Chuyển đổi số và hiệu quả quản trị tại các doanh nghiệp nhà hàng, khách sạn: Nghiên cứu thực tế tại Hải Phòng
GenAI trong giáo dục kinh doanh và quản trị: Tổng quan trắc lượng thư mục về sự tăng trưởng, cấu trúc tri thức và định hướng nghiên cứu
Tăng trưởng dựa vào hạ tầng: Lý luận, thực tiễn và hàm ý chính sách cho Việt Nam
Sự tham gia của cộng đồng và phát triển du lịch tái sinh tại Việt Nam: Kết quả phân tích trắc lượng thư mục
Ảnh hưởng của giá trị thương hiệu, niềm tin thương hiệu đến ý định sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh tại Bệnh viện Đại học Phenikaa
Tác động của chất lượng dịch vụ đến lòng trung thành của khách hàng tại Công ty TNHH Xây dựng và Sản xuất kết cấu thép Hợp Phát: Vai trò trung gian của sự hài lòng
Tác động của hóa đơn điện tử đến công tác kế toán và quản lý thuế tại Việt Nam
Lựa chọn ngành đào tạo đại học trong mối quan hệ với kỳ vọng thị trường lao động và chuyển đổi số: Nghiên cứu tại tỉnh Nghệ An
