Lựa chọn ngành đào tạo đại học trong mối quan hệ với kỳ vọng thị trường lao động và chuyển đổi số: Nghiên cứu tại tỉnh Nghệ An

Nghiên cứu - Trao đổi 09:11 | 19/11/2026
Nghiên cứu này nhằm xác định và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến quyết định lựa chọn ngành đào tạo trình độ đại học của học sinh THPT trong bối cảnh chuyển đổi số.

Trần Thị Lê Na

Trường Kinh tế - Trường Đại học Vinh; Email: [email protected]

Trần Thanh Hà

THPT Chuyên Phan Bội Châu

Tóm tắt

Nghiên cứu nhằm xác định và đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn ngành đào tạo trình độ đại học của học sinh trong bối cảnh chuyển đổi số tại tỉnh Nghệ An. Dữ liệu được thu thập từ 320 học sinh THPT và phân tích thông qua kiểm định Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá và hồi quy tuyến tính. Kết quả chỉ ra 6 nhân tố tác động tích cực đến quyết định lựa chọn ngành học. Trong đó, Triển vọng nghề nghiệp có ảnh hưởng mạnh nhất, tiếp đến là Ảnh hưởng xã hội, Đặc điểm cá nhân, Đặc điểm ngành đào tạo, Thông tin - truyền thông số và Uy tín cơ sở đào tạo. Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm về các yếu tố chi phối lựa chọn ngành học, đồng thời gợi ý các giải pháp nâng cao hiệu quả tư vấn hướng nghiệp và truyền thông tuyển sinh trong môi trường số.

Từ khóa: Nhân tố ảnh hưởng, quyết định lựa chọn ngành đào tạo, học sinh

Abstract

This study aims to identify and evaluate the factors influencing high school students’ decisions to choose undergraduate majors in the context of digital transformation in Nghe An Province. Data were collected from 320 high school students and analyzed using Cronbach’s Alpha reliability test, Exploratory Factor Analysis (EFA), and linear regression analysis. The results reveal six factors positively influencing students’ major selection decisions. Career prospects exert the strongest influence, followed by social influence, personal characteristics, characteristics of the major, digital information and communication, and institutional reputation. The findings provide empirical evidence of the factors shaping students’ major selection decisions and offer implications for improving career guidance and enrollment communication effectiveness in the digital environment.

Keywords: Influencing factors, major selection decision, high school students

GIỚI THIỆU

Trong những năm gần đây, chuyển đổi số đang làm thay đổi đáng kể cách học sinh tìm kiếm và đánh giá thông tin về ngành học. Internet, mạng xã hội, nền tảng video trực tuyến và trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra những nguồn thông tin mới, đồng thời làm thay đổi quá trình ra quyết định truyền thống.

Nghiên cứu này nhằm xác định và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến quyết định lựa chọn ngành đào tạo trình độ đại học của học sinh THPT trong bối cảnh chuyển đổi số. Kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung bằng chứng thực nghiệm về hành vi lựa chọn ngành học trong môi trường số, đồng thời cung cấp cơ sở cho các cơ sở giáo dục đại học và trường THPT nâng cao hiệu quả tư vấn hướng nghiệp, truyền thông tuyển sinh và hỗ trợ học sinh lựa chọn ngành đào tạo phù hợp.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU

Cơ sở lý thuyết

Quyết định lựa chọn ngành đào tạo trình độ đại học

Lựa chọn ngành đào tạo trình độ đại học là một quyết định quan trọng trong quá trình chuyển tiếp của học sinh từ giáo dục phổ thông sang giáo dục đại học và nghề nghiệp. Đây không chỉ là sự lựa chọn một chương trình đào tạo mà còn liên quan đến định hướng nghề nghiệp, kỳ vọng về tương lai và sự phù hợp giữa đặc điểm cá nhân với ngành học và môi trường nghề nghiệp. Các nghiên cứu về lựa chọn giáo dục đại học cho thấy quyết định của học sinh là kết quả của sự tương tác giữa đặc điểm cá nhân và môi trường bên ngoài. Chapman (1981) cho rằng, quyết định lựa chọn giáo dục đại học chịu ảnh hưởng bởi đặc điểm của học sinh và các tác động bên ngoài, trong đó có những người có ảnh hưởng, đặc điểm của cơ sở giáo dục và hoạt động truyền thông. Quan điểm này cho thấy lựa chọn giáo dục không hoàn toàn là một quyết định cá nhân mà được hình thành trong mối quan hệ giữa người học và môi trường xã hội.

Đối với lựa chọn ngành đào tạo, quá trình này có tính đặc thù hơn bởi ngành học có mối liên hệ trực tiếp với năng lực, sở thích, định hướng nghề nghiệp và cơ hội việc làm trong tương lai. Vì vậy, nghiên cứu quyết định lựa chọn ngành cần xem xét đồng thời các nhân tố bên trong của học sinh và các nhân tố bên ngoài thuộc gia đình, nhà trường, xã hội, ngành đào tạo, thị trường lao động và môi trường thông tin. Trên cơ sở đó, nghiên cứu tiếp cận quyết định lựa chọn ngành đào tạo như một hành vi ra quyết định đa nhân tố.

Mô hình lựa chọn đại học của Chapman (1981)

Chapman (1981) đề xuất mô hình lựa chọn đại học nhằm giải thích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn cơ sở giáo dục đại học. Mô hình phân biệt 2 nhóm ảnh hưởng chính gồm đặc điểm của học sinh và các tác động bên ngoài. Trong nhóm tác động bên ngoài, Chapman nhấn mạnh vai trò của những người có ảnh hưởng đối với học sinh, đặc điểm của cơ sở giáo dục và hoạt động truyền thông của cơ sở giáo dục. Mô hình của Chapman khẳng định rằng, quyết định lựa chọn giáo dục được hình thành thông qua sự tương tác giữa đặc điểm cá nhân và môi trường bên ngoài. Học sinh không đưa ra quyết định trong trạng thái hoàn toàn độc lập mà chịu ảnh hưởng bởi gia đình, giáo viên, bạn bè, thông tin và đặc điểm của các phương án giáo dục.

Mô hình quá trình lựa chọn đại học của Hossler và Gallagher (1987)

Hossler và Gallagher (1987) tiếp cận lựa chọn đại học như một quá trình gồm 3 giai đoạn: hình thành khuynh hướng (predisposition), tìm kiếm (search) và lựa chọn (choice). Ở giai đoạn hình thành khuynh hướng, học sinh bắt đầu hình thành mong muốn học đại học và định hướng lựa chọn dựa trên đặc điểm cá nhân, gia đình và môi trường giáo dục. Ở giai đoạn tìm kiếm, học sinh thu thập, xử lý và đánh giá thông tin về các phương án khác nhau. Cuối cùng, ở giai đoạn lựa chọn, học sinh so sánh các phương án và đưa ra quyết định.

Lý thuyết nhận thức xã hội về nghề nghiệp

Lý thuyết nhận thức xã hội về nghề nghiệp (SCCT) được Lent và cộng sự (1994) xây dựng nhằm giải thích quá trình hình thành sở thích nghề nghiệp, lựa chọn học tập - nghề nghiệp và kết quả trong học tập, nghề nghiệp.

Theo SCCT, 3 cơ chế nhận thức quan trọng gồm niềm tin vào năng lực bản thân, kỳ vọng về kết quả và mục tiêu. Đồng thời, lý thuyết này nhấn mạnh vai trò của các yếu tố bối cảnh, chẳng hạn sự hỗ trợ xã hội và các rào cản trong quá trình cá nhân chuyển từ sở thích sang lựa chọn thực tế.

Đối với học sinh THPT, SCCT giúp giải thích tại sao các em có thể lựa chọn những ngành khác nhau. Học sinh không chỉ xem xét ngành nào hấp dẫn mà còn đánh giá liệu bản thân có đủ năng lực để theo học hay không, ngành đó có mang lại kết quả mà mình mong muốn hay không và môi trường xung quanh có hỗ trợ cho lựa chọn đó hay không.

Lý thuyết về sự phù hợp giữa cá nhân và môi trường

Bên cạnh SCCT, nghiên cứu sử dụng cách tiếp cận sự phù hợp giữa cá nhân và môi trường (P-E Fit) để giải thích sự phù hợp giữa cá nhân với môi trường học tập và nghề nghiệp. Holland (1997) nhấn mạnh rằng, mức độ phù hợp giữa con người và môi trường có liên quan đến lựa chọn và sự thích nghi nghề nghiệp.

Đối với học sinh THPT, ngành đào tạo có thể được xem là một môi trường chuẩn bị cho nghề nghiệp tương lai. Do đó, học sinh có xu hướng đánh giá ngành học dựa trên mức độ phù hợp với năng lực, sở thích, tính cách, giá trị và định hướng nghề nghiệp của bản thân. Cách tiếp cận này giải thích một vấn đề quan trọng: cùng đứng trước một hệ thống ngành đào tạo và cùng tiếp nhận những nguồn thông tin tương tự, nhưng các học sinh khác nhau có thể đưa ra những lựa chọn khác nhau bởi họ nhận thức khác nhau về mức độ phù hợp giữa bản thân và ngành học.

Chuyển đổi số và quá trình lựa chọn ngành đào tạo

Chuyển đổi số đang làm thay đổi đáng kể môi trường thông tin và phương thức ra quyết định của học sinh THPT. Nếu trước đây học sinh chủ yếu tiếp nhận thông tin về ngành học thông qua gia đình, giáo viên, sách báo và các chương trình tư vấn hướng nghiệp, thì hiện nay các em có khả năng chủ động tìm kiếm, tiếp nhận và so sánh thông tin trên môi trường số. Theo Hossler và Gallagher (1987), quá trình tìm kiếm thông tin là một giai đoạn quan trọng trước khi học sinh đưa ra lựa chọn. Trong môi trường số, quá trình này trở nên nhanh hơn, đa nguồn và có tính tương tác cao hơn. Website của trường đại học cung cấp thông tin chính thức, mạng xã hội cung cấp nội dung trải nghiệm và tương tác; các nền tảng video giúp học sinh hình dung về ngành học và nghề nghiệp, trong khi AI có khả năng hỗ trợ tìm kiếm, tổng hợp và cá nhân hóa thông tin. Do đó, thông tin - truyền thông số không chỉ thực hiện chức năng cung cấp thông tin mà còn có khả năng hình thành nhận thức, kỳ vọng và hình ảnh của học sinh về ngành học và nghề nghiệp.

Ảnh hưởng xã hội đối với quyết định lựa chọn ngành

Lựa chọn ngành của học sinh THPT diễn ra trong một môi trường xã hội, trong đó gia đình, giáo viên, bạn bè và những người có kinh nghiệm nghề nghiệp có thể cung cấp thông tin, định hướng và hỗ trợ ra quyết định. Chapman (1981) đã xác định những người có ảnh hưởng là một nhóm tác động quan trọng trong lựa chọn giáo dục đại học. Quan điểm này phù hợp với SCCT của Lent và cộng sự (1994), trong đó các yếu tố bối cảnh và hệ thống hỗ trợ xã hội có thể thúc đẩy hoặc hạn chế khả năng thực hiện lựa chọn nghề nghiệp. Gia đình có thể tác động thông qua kỳ vọng của cha mẹ, định hướng nghề nghiệp, điều kiện tài chính và quan niệm về ngành nghề. Giảng viên và nhà trường có thể tác động thông qua tư vấn hướng nghiệp, cung cấp thông tin và giúp học sinh nhận diện năng lực, sở thích cũng như các lựa chọn nghề nghiệp.

Đặc điểm ngành đào tạo

Đặc điểm ngành đào tạo phản ánh những thuộc tính của ngành mà học sinh có thể nhận biết và đánh giá trước khi đưa ra quyết định, chẳng hạn nội dung chương trình, mức độ phù hợp với sở thích và năng lực, tính hiện đại, phương thức đào tạo, yêu cầu học tập và khả năng đáp ứng định hướng nghề nghiệp. Theo cách tiếp cận P-E Fit, cá nhân có xu hướng lựa chọn những môi trường mà họ nhận thấy phù hợp với đặc điểm của bản thân. Do đó, nhận thức của học sinh về đặc điểm ngành đào tạo có thể trở thành cơ sở quan trọng của quyết định lựa chọn. Nhân tố này cũng bổ sung cho Lý thuyết SCCT khi học sinh đánh giá liệu ngành học có phù hợp với năng lực bản thân và có giúp họ đạt được mục tiêu học tập - nghề nghiệp hay không.

Triển vọng nghề nghiệp

Lựa chọn ngành đại học về bản chất cũng là một lựa chọn hướng tới nghề nghiệp tương lai. Vì vậy, triển vọng nghề nghiệp là một nội dung mà học sinh có thể cân nhắc khi đánh giá các ngành đào tạo. Theo SCCT, kỳ vọng về kết quả là một cơ chế quan trọng trong quá trình lựa chọn học tập và nghề nghiệp. Cá nhân có xu hướng cân nhắc những kết quả mà họ kỳ vọng đạt được từ một lựa chọn nhất định.

Đối với học sinh THPT, triển vọng nghề nghiệp có thể được thể hiện qua cơ hội việc làm, thu nhập kỳ vọng, nhu cầu nhân lực, khả năng thăng tiến, tính ổn định và triển vọng phát triển của nghề nghiệp.

Uy tín cơ sở đào tạo

Uy tín cơ sở đào tạo phản ánh nhận thức của học sinh về danh tiếng, chất lượng, hình ảnh và mức độ tin cậy của trường đại học cung cấp ngành đào tạo. Mặc dù nghiên cứu tập trung vào quyết định lựa chọn ngành, uy tín của cơ sở đào tạo vẫn có thể ảnh hưởng đến quyết định khi học sinh thường đánh giá ngành học trong mối quan hệ với trường đại học cung cấp ngành đó. Một ngành có cùng tên gọi nhưng được đào tạo tại các cơ sở có mức độ uy tín khác nhau có thể tạo ra những nhận thức khác nhau về chất lượng đào tạo, cơ hội việc làm và giá trị của bằng cấp. Như vậy, uy tín cơ sở đào tạo có thể được xem là một nhân tố bối cảnh gắn với lựa chọn ngành, đặc biệt khi học sinh đồng thời cân nhắc “ngành nào” và “học ngành đó ở đâu”.

Mô hình và giả thuyết nghiên cứu

Từ các lý thuyết trên, có thể thấy, quyết định lựa chọn ngành đào tạo trình độ đại học của học sinh THPT không phải là kết quả của một nhân tố đơn lẻ mà là kết quả của sự tương tác giữa đặc điểm cá nhân, ảnh hưởng xã hội, đặc điểm ngành đào tạo, triển vọng nghề nghiệp, uy tín cơ sở đào tạo và môi trường thông tin. Trong đó, Chapman (1981) cung cấp nền tảng để phân biệt đặc điểm của người học và các tác động bên ngoài; Hossler và Gallagher (1987) giải thích vai trò của quá trình tìm kiếm thông tin; Lent và cộng sự (1994) giải thích vai trò của năng lực bản thân, kỳ vọng kết quả và bối cảnh xã hội; Holland (1997) cung cấp cơ sở để giải thích sự phù hợp giữa cá nhân và môi trường học tập - nghề nghiệp. Sự kết hợp các lý thuyết trên tạo thành một khung giải thích tương đối toàn diện cho quyết định lựa chọn ngành đào tạo đại học. Nhóm tác giả đề xuất mô hình nghiên cứu tại Hình.

Hình: Mô hình nghiên cứu

Lựa chọn ngành đào tạo đại học trong mối quan hệ với kỳ vọng thị trường lao động và chuyển đổi số: Nghiên cứu tại tỉnh Nghệ An

Nguồn: Nhóm tác giả đề xuất

Giả thuyết nghiên cứu được trình bày như sau:

H1: Đặc điểm cá nhân có ảnh hưởng tích cực đến Quyết định lựa chọn ngành đào tạo trình độ đại học.

H2: Ảnh hưởng xã hội có ảnh hưởng tích cực đến Quyết định lựa chọn ngành đào tạo trình độ đại học.

H3: Đặc điểm ngành đào tạo có ảnh hưởng tích cực đến Quyết định lựa chọn ngành đào tạo trình độ đại học.

H4: Triển vọng nghề nghiệp có ảnh hưởng tích cực đến Quyết định lựa chọn ngành đào tạo trình độ đại học.

H5: Uy tín cơ sở đào tạo có ảnh hưởng tích cực đến Quyết định lựa chọn ngành đào tạo trình độ đại học.

H6: Thông tin và truyền thông số có ảnh hưởng tích cực đến Quyết định lựa chọn ngành đào tạo trình độ đại học.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Tác giả kế thừa các thang đo từ Lý thuyết nhận thức nghề nghiệp xã hội của Lent và cộng sự (1994), Mô hình lựa chọn nghề nghiệp của Holland (1997) và Mô hình lựa chọn trường đại học của Chapman (1981), với 30 biến quan sát thuộc các biến độc lập và 4 biến quan sát thuộc biến phụ thuộc. Riêng thang đo Quyết định lựa chọn ngành đào tạo trình độ đại học được kế thừa từ nghiên cứu của Sylaska và Mayer (2024), gồm 4 biến quan sát. Sau nghiên cứu định tính, nhóm tác giả hiệu chỉnh cách diễn đạt của các biến quan sát nhằm bảo đảm tính rõ ràng và dễ hiểu đối với đối tượng khảo sát. Thang đo Likert 5 mức độ được sử dụng để đo lường các khái niệm nghiên cứu.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất, cụ thể là lấy mẫu thuận tiện. Dữ liệu được thu thập thông qua hai hình thức: khảo sát trực tiếp bằng phiếu hỏi đối với học sinh lớp 11 và lớp 12 tại các trường THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An; khảo sát trực tuyến thông qua biểu mẫu Google Forms. Trong tổng số 325 phiếu khảo sát thu về, có 5 phiếu không hợp lệ. Do đó, 320 phiếu hợp lệ được sử dụng để phân tích định lượng.

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

Kiểm định độ tin cậy thang đo

Kết quả kiểm định cho thấy, tất cả thang đo đều vượt ngưỡng 0,7. Đồng thời, hệ số tương quan biến tổng của các biến quan sát đều lớn hơn 0,4. Điều này cho thấy các thang đo có độ tin cậy tốt và các biến quan sát bảo đảm mức độ nhất quán cần thiết. Như vậy, toàn bộ 34 biến quan sát thuộc 7 thang đo đều đáp ứng yêu cầu về độ tin cậy và được đưa vào phân tích tiếp theo.

Phân tích EFA

Đối với biến độc lập, kết quả Bảng 1 cho thấy, hệ số KMO đạt 0,805 (> 0,5) và kiểm định Bartlett có giá trị Sig. = 0,000 (< 0,05), chứng tỏ các biến quan sát có tương quan với nhau trong tổng thể và đáp ứng điều kiện phân tích EFA.

Kết quả trích nhân tố (Bảng 2) cho thấy có 6 nhân tố được hình thành với tổng phương sai trích đạt 68,56%, nghĩa là 6 nhân tố giải thích được 68,56% sự biến thiên của dữ liệu. Sau khi xoay nhân tố bằng phương pháp Varimax, hệ số tải nhân tố của 30 biến quan sát đều lớn hơn 0,5, dao động từ 0,645 đến 0,895. Như vậy, không có biến quan sát nào bị loại và 6 nhóm nhân tố được giữ lại để sử dụng trong các phân tích tiếp theo.

Bảng 1: Kết quả phân tích KMO biến độc lập

KMO

,805

Kiểm định Bartlett

Approx. Chi-Square

602,103

Df

100

Sig.

,000

Nguồn: Kết quả phân tích dữ liệu

Bảng 2: Tổng hợp kết quả xoay đối với biến độc lập

Thành phần

1

2

3

4

5

6

PC1

,723

PC2

,784

PC3

,792

PC4

,741

PC5

,834

SI1

,794

SI2

,845

SI3

,769

SI4

,883

SI5

,825

PCH1

,724

PCH2

,756

PCH3

,783

PCH4

,764

PCH5

,692

CP1

,858

CP2

,793

CP3

,765

CP4

,895

CP5

,876

IR1

,767

IR2

,757

IR3

,784

IR4

,778

DIC1

,776

DIC2

,776

DIC3

,784

DIC4

,799

DIC5

,645

DIC6

,678

Nguồn: Kết quả phân tích dữ liệu

Đối với biến phụ thuộc, kết quả EFA cho thấy, hệ số KMO đạt 0,805 (> 0,5) và kiểm định Bartlett có giá trị Sig. = 0,000 (< 0,05). Đồng thời, hệ số tải nhân tố của cả bốn biến quan sát đều lớn hơn 0,5. Do đó, không có biến quan sát nào bị loại và thang đo được giữ nguyên để đưa vào các bước phân tích tiếp theo.

Phân tích hồi quy

Kết quả hồi quy cho thấy R² hiệu chỉnh đạt 0,601, nghĩa là 6 nhân tố độc lập giải thích được 60,1% sự biến thiên của Quyết định lựa chọn ngành đào tạo trình độ đại học. Kiểm định ANOVA có giá trị F = 60,325 và Sig. = 0,000 (p < 0,001), cho thấy mô hình hồi quy phù hợp với dữ liệu nghiên cứu và có ý nghĩa thống kê.

Kết quả tại Bảng 3 cho biết, cả 6 nhân tố đều có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến quyết định lựa chọn ngành đào tạo trình độ đại học. Như vậy, cả 6 giả thuyết nghiên cứu đều được chấp nhận.

Về đa cộng tuyến, các giá trị VIF dao động từ 1,832 đến 3,300, đều nhỏ hơn 5, cho thấy mô hình không có dấu hiệu đa cộng tuyến nghiêm trọng.

Bảng 3: Kết quả phân tích hồi quy tuyến tính mô hình

Mô hình

Hệ số chưa

chuẩn hóa

Hệ số

chuẩn hóa

t

Sig.

Đa cộng tuyến

B

Độ lệch chuẩn

Beta

Độ chấp nhận

VIF

1

(Constant)

,805

,124

6,492

,000

CP

,209

,056

,375

3,732

,000

,303

3,300

SI

,236

,047

,358

5,021

,000

,487

2,053

PCH

,213

,043

,305

4,953

,000

,546

1,832

8

PC

,209

,067

,332

3,119

,000

,432

2,315

IR

,236

,043

,207

5,488

,000

,428

2,336

DIC

,213

,045

,253

4,733

,000

,546

1,832

Biến phụ thuộc: MC

Nguồn: Tổng hợp nghiên cứu của nhóm tác giả

Thảo luận

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, Triển vọng nghề nghiệp là nhân tố có mức tác động lớn nhất đến Quyết định lựa chọn ngành đào tạo đại học (β = 0,375). Điều này phản ánh sự quan tâm của học sinh đối với cơ hội việc làm, thu nhập và khả năng phát triển nghề nghiệp trong tương lai, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số làm thay đổi nhanh chóng nhu cầu nhân lực. Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Tran (2022), trong đó cơ hội việc làm tương lai là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lựa chọn ngành và nghề của học sinh THPT.

Ảnh hưởng xã hội đứng thứ hai (β = 0,358), cho thấy vai trò đáng kể của gia đình, giáo viên và những người có ảnh hưởng trong quá trình định hướng nghề nghiệp.

Tiếp theo, Đặc điểm cá nhân (β = 0,332) nhấn mạnh tầm quan trọng của sự phù hợp giữa ngành học với năng lực, sở thích và định hướng của người học. Đặc điểm ngành đào tạo (β = 0,305) cũng có tác động tích cực, cho thấy học sinh quan tâm đến nội dung chương trình, tính cập nhật và khả năng đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Đáng chú ý, Thông tin - truyền thông số (β = 0,253) cho thấy môi trường số là một khía cạnh cần được xem xét trong quá trình lựa chọn ngành, thông qua việc tiếp cận và so sánh thông tin từ website, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến. Trong khi đó, Uy tín cơ sở đào tạo (β = 0,207) có hệ số tác động thấp nhất trong mô hình.

HÀM Ý QUẢN TRỊ

Từ kết quả nghiên cứu, một số hàm ý quản trị được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả tuyển sinh và hỗ trợ học sinh THPT lựa chọn ngành đào tạo phù hợp trong bối cảnh chuyển đổi số.

Thứ nhất, tăng cường định hướng nghề nghiệp gắn với nhu cầu thị trường lao động. Các cơ sở đào tạo cần cung cấp thông tin cập nhật về cơ hội việc làm, triển vọng nghề nghiệp và yêu cầu năng lực của từng ngành, đồng thời đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp nhằm nâng cao tính thực tiễn của hoạt động tư vấn tuyển sinh.

Thứ hai, phát huy vai trò của gia đình và nhà trường trong định hướng lựa chọn ngành. Cần tăng cường phối hợp giữa cơ sở đào tạo đại học, trường THPT, giáo viên và phụ huynh thông qua các chương trình tư vấn hướng nghiệp, trải nghiệm nghề nghiệp và chia sẻ thông tin, bảo đảm lựa chọn của học sinh phù hợp với năng lực, sở thích và nguyện vọng cá nhân.

Thứ ba, nâng cao chất lượng và tính hấp dẫn của chương trình đào tạo. Các cơ sở đào tạo cần thường xuyên cập nhật chương trình, tăng cường đào tạo kỹ năng thực hành, năng lực số và khả năng thích ứng với sự thay đổi của thị trường lao động, qua đó nâng cao sức hấp dẫn của ngành học đối với người học.

Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong truyền thông tuyển sinh. Cần phát triển các kênh thông tin trực tuyến có tính tương tác cao, bảo đảm thông tin chính xác, minh bạch và dễ tiếp cận, đồng thời ứng dụng AI và các công cụ số để hỗ trợ học sinh tìm kiếm, so sánh và đánh giá các ngành đào tạo.

Thứ năm, củng cố uy tín và thương hiệu cơ sở đào tạo. Việc nâng cao chất lượng đào tạo, cải thiện trải nghiệm học tập, tăng cường kết nối với nhà tuyển dụng và công khai kết quả việc làm của sinh viên sau tốt nghiệp sẽ góp phần củng cố niềm tin của người học và xã hội.

Tài liệu tham khảo:

1. Chapman, D. W. (1981). A model of student college choice. The Journal of Higher Education, 52(5), 490-505.

2. Hossler, D., & Gallagher, K. S. (1987). Studying college choice: A three-phase model and the implications for policymakers. College and University, 62(3), 207-221.

3. Holland, J. L. (1997). Making vocational choices: A theory of vocational personalities and work environments (3rd ed.). Psychological Assessment Resources.

4. Lent, R. W., Brown, S. D., & Hackett, G. (1994). Toward a unifying social cognitive theory of career and academic interest, choice, and performance. Journal of Vocational Behavior, 45(1), 79-122.

5. Tran, C. B. (2022). The factors affecting university major and profession choices of high school students. Ho Chi Minh City University of Education Journal of Science, 19(6), 990-1001.

6. Sylaska, K., & Mayer, J. D. (2024). Major choices: Students’ personal intelligence, considerations when choosing a major, and academic success. Journal of Intelligence, 12(11), Article 115.

Ngày nhận bài: 27/8/2026; Ngày hoàn thiện biên tập: 29/10/2026; Ngày duyệt đăng: 15/11/2026

Các tin khác

Tăng trưởng dựa vào hạ tầng: Lý luận, thực tiễn và hàm ý chính sách cho Việt Nam

Tăng trưởng dựa vào hạ tầng: Lý luận, thực tiễn và hàm ý chính sách cho Việt Nam

Mặc dù đầu tư hạ tầng đã đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế của Việt Nam, hiệu quả và tính bền vững của chiến lược tăng trưởng dựa vào hạ tầng vẫn là vấn đề được quan tâm và còn nhiều tranh luận.
Sự tham gia của cộng đồng và phát triển du lịch tái sinh tại Việt Nam: Kết quả phân tích trắc lượng thư mục

Sự tham gia của cộng đồng và phát triển du lịch tái sinh tại Việt Nam: Kết quả phân tích trắc lượng thư mục

Nghiên cứu kết hợp phân tích thư mục và tổng quan tài liệu có hệ thống nhằm khái quát xu hướng nghiên cứu về sự tham gia của cộng đồng trong phát triển du lịch tái sinh.
Ảnh hưởng của giá trị thương hiệu, niềm tin thương hiệu đến ý định sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh tại Bệnh viện Đại học Phenikaa

Ảnh hưởng của giá trị thương hiệu, niềm tin thương hiệu đến ý định sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh tại Bệnh viện Đại học Phenikaa

Việc xác định những yếu tố góp phần hình thành nhận thức và ý định lựa chọn cơ sở khám chữa bệnh có ý nghĩa đối với cả nghiên cứu hành vi khách hàng và hoạt động quản trị bệnh viện.
Tác động của chất lượng dịch vụ đến lòng trung thành của khách hàng tại Công ty TNHH Xây dựng và Sản xuất kết cấu thép Hợp Phát: Vai trò trung gian của sự hài lòng

Tác động của chất lượng dịch vụ đến lòng trung thành của khách hàng tại Công ty TNHH Xây dựng và Sản xuất kết cấu thép Hợp Phát: Vai trò trung gian của sự hài lòng

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng, duy trì lòng trung thành của khách hàng trở thành một trong những yếu tố quan trọng đối với khả năng phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Tác động của hóa đơn điện tử đến công tác kế toán và quản lý thuế tại Việt Nam

Tác động của hóa đơn điện tử đến công tác kế toán và quản lý thuế tại Việt Nam

Trong bối cảnh chuyển đổi số, dữ liệu ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với quản trị doanh nghiệp và quản lý nhà nước. Trong lĩnh vực tài chính - kế toán, hóa đơn là nguồn dữ liệu phản ánh trực tiếp các giao dịch và phục vụ ghi nhận doanh thu, chi phí, thuế và các nghĩa vụ tài chính.
Khung khái niệm đa chiều về phát triển thanh toán điện tử của ngân hàng thương mại

Khung khái niệm đa chiều về phát triển thanh toán điện tử của ngân hàng thương mại

Nếu trước đây thanh toán điện tử chủ yếu được xem là phương thức thay thế tiền mặt hoặc chuyển một số giao dịch ngân hàng truyền thống sang môi trường trực tuyến, thì hiện nay hoạt động này đã trở thành một bộ phận trung tâm của hệ sinh thái tài chính số.
Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến ý định chấp nhận xe điện và sử dụng các dịch vụ số trong hệ sinh thái xe điện của người tiêu dùng tại Hà Nội

Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến ý định chấp nhận xe điện và sử dụng các dịch vụ số trong hệ sinh thái xe điện của người tiêu dùng tại Hà Nội

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi xanh và giảm phát thải trong giao thông đô thị, việc thúc đẩy sử dụng xe điện ngày càng trở nên cấp thiết, đặc biệt tại Hà Nội, nơi chịu áp lực lớn về ô nhiễm không khí và mật độ phương tiện.
Năng lực kế toán quản trị số trong ngành khách sạn Việt Nam: Vai trò đối với quá trình ra quyết định quản trị

Năng lực kế toán quản trị số trong ngành khách sạn Việt Nam: Vai trò đối với quá trình ra quyết định quản trị

Trong bối cảnh chuyển đổi số, yêu cầu đối với kế toán quản trị trong doanh nghiệp khách sạn không chỉ dừng ở năng lực chuyên môn, mà còn mở rộng sang khả năng khai thác công nghệ, phân tích dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định.
Phụ thuộc AI và mức độ thực hiện tư duy phản biện của sinh viên Kế toán - Kiểm toán

Phụ thuộc AI và mức độ thực hiện tư duy phản biện của sinh viên Kế toán - Kiểm toán

AI tạo sinh (GenAI) ngày càng phổ biến trong học tập đại học, nhưng tần suất sử dụng không đồng nghĩa với mức độ phụ thuộc.
Tích hợp các yêu cầu kỹ thuật của TCVN 14602:2026 trong phát triển tuyến du lịch trekking tại Vườn Quốc gia Nam Cát Tiên: Thực trạng và giải pháp

Tích hợp các yêu cầu kỹ thuật của TCVN 14602:2026 trong phát triển tuyến du lịch trekking tại Vườn Quốc gia Nam Cát Tiên: Thực trạng và giải pháp

Dù giàu tài nguyên thiên nhiên và văn hóa với nhiều điểm tham quan sẵn có, Vườn Quốc gia Nam Cát Tiên vẫn chưa phát triển thành một sản phẩm du lịch hoàn chỉnh do thiếu tính kết nối, hạ tầng hỗ trợ đồng bộ và quy trình vận hành trekking chuyên nghiệp.