Tăng trưởng dựa vào hạ tầng: Lý luận, thực tiễn và hàm ý chính sách cho Việt Nam

Nghiên cứu - Trao đổi 09:27 | 19/11/2026
Mặc dù đầu tư hạ tầng đã đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế của Việt Nam, hiệu quả và tính bền vững của chiến lược tăng trưởng dựa vào hạ tầng vẫn là vấn đề được quan tâm và còn nhiều tranh luận.

PGS, TS. Trần Thị Bích Ngọc

Trường Kinh tế, Đại học Bách khoa Hà Nội

Email: [email protected]

Tóm tắt

Nghiên cứu phân tích tổng quan về chiến lược tăng trưởng dựa trên hạ tầng tại Việt Nam trong giai đoạn gần đây, tập trung làm rõ cơ sở lý luận, quá trình hình thành, thực tiễn phát triển và các hàm ý chính sách. Dựa trên việc tổng hợp và phân tích các công trình khoa học, báo cáo và số liệu trong nước và quốc tế về đầu tư hạ tầng và tăng trưởng kinh tế, kết quả cho thấy, đầu tư hạ tầng đã góp phần thúc đẩy công nghiệp hóa, thu hút FDI, nâng cao năng lực cạnh tranh và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, chiến lược này vẫn tồn tại những hạn chế về hiệu quả đầu tư, áp lực tài khóa, chênh lệch phát triển giữa các vùng và xu hướng giảm hiệu quả cận biên. Do đó, cần chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả thể chế, hướng tới tăng trưởng nhanh, bao trùm và bền vững.

Từ khóa: Tăng trưởng dựa vào hạ tầng, đầu tư công, hạ tầng kinh tế, phát triển kinh tế

Abstract

The study provides an overview of Viet Nam’s infrastructure-led growth strategy in recent years, focusing on its theoretical foundations, historical evolution, development practices, and policy implications. Based on a synthesis and analysis of domestic and international scholarly studies, reports, and statistical data on infrastructure investment and economic growth, the findings indicate that infrastructure investment has contributed to promoting industrialization, attracting foreign direct investment (FDI), enhancing national competitiveness, and supporting economic growth. However, this strategy continues to face several limitations, including investment inefficiencies, fiscal pressures, regional development disparities, and diminishing marginal returns. Therefore, a transition toward a productivity-driven growth model is necessary, with greater emphasis on innovation, digital transformation, human capital quality, and institutional effectiveness, thereby fostering rapid, inclusive, and sustainable growth.

Keywords: Infrastructure-led growth, public investment, economic infrastructure, economic growth, sustainable development

ĐẶT VẤN ĐỀ

Hạ tầng là nền tảng quan trọng của tăng trưởng kinh tế, tác động đến năng suất, chi phí giao dịch, kết nối và phân bổ nguồn lực. Đầu tư hạ tầng công không chỉ góp phần kích thích tổng cầu trong ngắn hạn mà còn tạo năng lực sản xuất và nâng cao tiềm năng tăng trưởng dài hạn (Aschauer, 1989); đồng thời có vai trò đối với năng suất, năng lực cạnh tranh và phát triển kinh tế (Calderón và Servén, 2010). Tăng trưởng dựa vào hạ tầng (Infrastructure-led Growth - TTDVHT) là chiến lược trong đó đầu tư vào giao thông, năng lượng, đô thị và các hạ tầng nền tảng được sử dụng như động lực để mở rộng năng lực sản xuất, thu hút đầu tư và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu. Kinh nghiệm Đông Á cho thấy mô hình này đóng góp đáng kể vào công nghiệp hóa. Tại Việt Nam, sau Đổi mới năm 1986, phát triển hạ tầng được ưu tiên nhằm hỗ trợ thu hút FDI và nâng cao năng lực cạnh tranh. Nghị quyết số 13-NQ/TW ngày 16/1/2012 Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ nhằm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020 và Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020 xác định phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ là 1 trong 3 đột phá chiến lược. OECD (2020) cũng ghi nhận vai trò của các dự án giao thông, năng lượng và đô thị quy mô lớn đối với tăng trưởng Việt Nam.

Mặc dù đầu tư hạ tầng đã đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế của Việt Nam, hiệu quả và tính bền vững của chiến lược TTDVHT vẫn là vấn đề được quan tâm và còn nhiều tranh luận. Đầu tư công cho giao thông, năng lượng và đô thị góp phần cải thiện kết nối, thu hút đầu tư và hỗ trợ tăng trưởng dài hạn (Trần Nguyễn Ngọc Anh Thư và Lê Hoàng Phong, 2014; Canh và Lua, 2018). Trong giai đoạn 2010-2024, tỷ lệ vốn đầu tư toàn xã hội so với GDP vẫn ở mức cao, đạt 38,5% năm 2010 (Tổng cục Thống kê, 2016), 34,83% năm 2020 và 32,07% năm 2024 (Tổng cục Thống kê, 2024).

Bên cạnh đó, hiệu quả đầu tư công có xu hướng thấp hơn đầu tư tư nhân và FDI (Hùng, 2023). Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện nay chủ yếu đánh giá tác động của từng loại hạ tầng hoặc đầu tư công trong những giai đoạn và không gian cụ thể, chưa phân tích toàn diện quá trình hình thành, vận hành và chuyển biến của chiến lược TTDVHT tại Việt Nam. Các điều kiện để chiến lược phát huy hiệu quả và những giới hạn trong bối cảnh mới cũng chưa được làm rõ (ADB, 2024). Khoảng trống này đặt ra yêu cầu nghiên cứu có hệ thống về vai trò, động lực, thành tựu và hạn chế của mô hình, từ đó đề xuất hàm ý chính sách nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư hạ tầng và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Khái niệm liên quan đến tăng trưởng dựa vào hạ tầng

TTDVHT nhấn mạnh vai trò của đầu tư hạ tầng đối với tăng trưởng thông qua giảm chi phí giao dịch, nâng cao năng suất, tăng cường kết nối thị trường và kích thích đầu tư tư nhân (Calderón và Servén, 2014). Cơ sở lý luận bắt nguồn từ kinh tế học Keynes, theo đó đầu tư công có thể kích thích tổng cầu và tạo việc làm, đặc biệt trong suy giảm kinh tế (Keynes, 1936). Trên nền tảng đó, Aschauer (1989) và Barro (1990) phát triển lập luận về hạ tầng công như một dạng vốn sản xuất, góp phần nâng cao năng suất khu vực tư nhân và thúc đẩy tăng trưởng dài hạn.

Lý thuyết vốn đầu tư công (Public Capital Theory) khẳng định vốn công, nhất là trong giao thông, năng lượng, viễn thông và thủy lợi, là yếu tố đầu vào bổ trợ cho vốn tư nhân và lao động. Đầu tư hạ tầng mở rộng năng lực sản xuất và cải thiện phân bổ nguồn lực thông qua giảm chi phí vận chuyển, mở rộng tiếp cận thị trường và nâng cao năng suất doanh nghiệp (Aschauer, 1989; Munnell, 1992). Vì vậy, tích lũy vốn công là một kênh quan trọng thúc đẩy tăng trưởng dài hạn, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư mới.

Hạ tầng kinh tế là hệ thống công trình và dịch vụ thiết yếu phục vụ sản xuất, lưu thông và tiêu dùng, gồm giao thông, năng lượng, cấp thoát nước, viễn thông và logistics. Phát triển hạ tầng kết nối và logistics góp phần giảm chi phí thương mại, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy hội nhập của Việt Nam (World Bank, 2020). Hạ tầng thúc đẩy tăng trưởng gồm các loại hạ tầng có tác động lan tỏa đến năng suất, đầu tư và đổi mới sáng tạo, trong đó giao thông, hạ tầng số và năng lượng có vai trò nổi bật (Calderón và Servén, 2014).

Nhìn chung, TTDVHT nhấn mạnh đầu tư hạ tầng như động lực tăng trưởng, kế thừa tư tưởng Keynes và được củng cố bởi Lý thuyết vốn công, theo đó hạ tầng là một dạng vốn sản xuất, góp phần nâng cao năng suất, thu hút đầu tư và tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Các lý thuyết nền tảng

Tăng trưởng dựa vào hạ tầng không phải là một lý thuyết độc lập mà được hình thành từ sự kế thừa và phát triển của một số lý thuyết kinh tế quan trọng (Bảng 1).

Bảng 1: Các lý thuyết nền tảng của mô hình tăng trưởng dựa vào hạ tầng

Lý thuyết nền tảng

Tác giả tiêu biểu

Nội dung cốt lõi

Kinh tế học Keynes

John Maynard Keynes

Đầu tư công là công cụ kích thích tổng cầu, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng, đặc biệt trong giai đoạn suy thoái kinh tế (Keynes, 1936).

Lý thuyết vốn đầu tư công (Public Capital Theory)

David Alan Aschauer

Hạ tầng công là một dạng vốn sản xuất, giúp nâng cao năng suất của doanh nghiệp, giảm chi phí sản xuất và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dài hạn (Aschauer, 1989).

Lý thuyết tăng trưởng nội sinh (Endogenous Growth Theory)

Robert J. Barro

Chi tiêu công cho hạ tầng làm gia tăng năng suất biên của vốn tư nhân, từ đó tạo động lực tăng trưởng dài hạn thay vì chỉ có tác động ngắn hạn (Barro, 1990).

Kinh tế học phát triển và hạ tầng (Development Economics and Infrastructure Theory

César Calderón và Luis Servén

Chất lượng và quy mô hạ tầng có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, năng suất và giảm bất bình đẳng thông qua cải thiện kết nối và hiệu quả phân bổ nguồn lực (Calderón và Servén, 2014).

Các học thuyết liên quan khác

Lý thuyết Cú hích lớn (Big Push Theory)

Rosenstein-Rodan

Cho rằng các nước đang phát triển cần đầu tư quy mô lớn và đồng thời vào nhiều ngành, đặc biệt là hạ tầng, để vượt qua “bẫy nghèo” và tạo động lực tăng trưởng tự duy trì (Rosenstein-Rodan, 1943)

Lý thuyết liên kết phát triển (Development Linkage Theory)

Albert Otto Hirschman

Nhấn mạnh đầu tư vào các ngành có liên kết đầu vào - đầu ra mạnh nhằm kích thích lan tỏa tăng trưởng trong toàn nền kinh tế (Hirschman, 1958).

Kinh tế học không gian mới (New Economic Geography):

Paul Robin Krugman

Cho rằng hạ tầng làm giảm chi phí vận tải, thúc đẩy tập trung kinh tế và hình thành các trung tâm tăng trưởng (Krugman, 1991).

Lý thuyết cực tăng trưởng (Growth Pole Theory)

François Perroux

Khẳng định tăng trưởng xuất phát từ các ngành hoặc vùng động lực rồi lan tỏa sang khu vực khác (Perroux, 1955).

Nguồn: Tác giả tổng hợp

Các lý thuyết nền tảng giải thích vai trò của đầu tư hạ tầng đối với tăng trưởng thông qua tổng cầu, năng suất và tích lũy vốn; các lý thuyết liên quan làm rõ cơ chế lan tỏa của hạ tầng giữa các ngành, không gian và vùng. Tuy nhiên, quan hệ giữa hạ tầng và tăng trưởng không nhất thiết một chiều; tăng trưởng cũng có thể tạo nguồn lực và nhu cầu thúc đẩy đầu tư hạ tầng. Đồng thời, hiệu quả đầu tư phụ thuộc đáng kể vào chất lượng thể chế, năng lực quản trị và hiệu quả đầu tư công (Gramlich, 1994; Straub, 2011).

Các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế

Các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế trong hơn 2 thập kỷ qua cung cấp cơ sở kiểm chứng vai trò của hạ tầng đối với tăng trưởng. Kết quả củng cố các luận điểm của Kinh tế học Keynes, Lý thuyết vốn đầu tư công, Lý thuyết tăng trưởng nội sinh và kinh tế học phát triển, đồng thời nhấn mạnh vai trò của thể chế và chất lượng quản trị trong việc chuyển hóa đầu tư hạ tầng thành kết quả kinh tế.

Calderón và Servén (2004), sử dụng dữ liệu của hơn 100 quốc gia giai đoạn 1960-2000, cho thấy quy mô và chất lượng hạ tầng giao thông, viễn thông và điện năng có tác động tích cực, có ý nghĩa thống kê đến GDP bình quân đầu người và góp phần giảm bất bình đẳng thu nhập. Kết quả củng cố lập luận của Aschauer (1989) về hạ tầng như một dạng vốn sản xuất, qua đó nâng cao năng suất, giảm chi phí giao dịch và cải thiện phân bổ nguồn lực; đồng thời phù hợp với Barro (1990) về vai trò của đầu tư công đối với tăng trưởng dài hạn.

Straub (2008) cho thấy đầu tư hạ tầng nhìn chung có tác động tích cực đến tăng trưởng tại các nước đang phát triển, song mức độ khác nhau theo quốc gia và loại hạ tầng; hiệu quả phụ thuộc vào chất lượng thể chế, năng lực quản trị và vận hành sau đầu tư. Bom và Ligthart (2014), thông qua phân tích tổng hợp cũng xác nhận tác động tích cực của vốn hạ tầng công đối với sản lượng và tăng trưởng dài hạn, mặc dù quy mô tác động thấp hơn một số ước tính ban đầu của Aschauer (1989).

Donaldson (2018), nghiên cứu đường sắt tại Ấn Độ, chỉ ra rằng hạ tầng giao thông góp phần giảm chi phí vận tải, mở rộng thị trường và thúc đẩy thương mại liên vùng. Phát hiện này phù hợp với Kinh tế học không gian mới của Krugman (1991) và Lý thuyết liên kết phát triển của Hirschman (1958), cho thấy hạ tầng vừa nâng cao năng lực sản xuất, vừa tạo hiệu ứng lan tỏa giữa các ngành và khu vực.

Tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế cho thấy: (i) hạ tầng tác động tích cực đến tăng trưởng thông qua kích thích đầu tư, nâng cao năng suất, giảm chi phí giao dịch, mở rộng thị trường và thúc đẩy liên kết kinh tế; và (ii) tác động phụ thuộc đáng kể vào chất lượng thể chế, năng lực quản trị, hiệu quả đầu tư công và khả năng vận hành dự án.

QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ CHUYỂN BIẾN CỦA TĂNG TRƯỞNG DỰA VÀO HẠ TẦNG TẠI VIỆT NAM: TỔNG QUAN BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM

Quá trình phát triển của chiến lược TTDVHT tại Việt Nam có thể khái quát qua 3 giai đoạn. Giai đoạn 1986-2000, trọng tâm là khôi phục và mở rộng hạ tầng thiết yếu như giao thông, điện, thủy lợi và viễn thông, tạo nền tảng cho mở cửa, công nghiệp hóa và thu hút FDI (Quốc hội, 2001). Giai đoạn 2001-2010, đầu tư công vào kết cấu hạ tầng được đẩy mạnh, gắn với khu công nghiệp, khu kinh tế, xuất khẩu, chuyển dịch cơ cấu và liên kết vùng (Quốc hội, 2001, 2006). Từ 2011 đến 2025, trọng tâm chuyển sang cao tốc, cảng biển, hàng không và hạ tầng số; phát triển đồng bộ kết cấu hạ tầng được xác định là 1 trong 3 đột phá chiến lược (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021).

Bằng chứng thực nghiệm trong nước nhìn chung cho thấy hạ tầng, đặc biệt là giao thông, có tác động tích cực đến tăng trưởng, năng suất và thu hút đầu tư. Nguyễn Trần Thiên Kỷ và cộng sự (2022) chỉ ra đóng góp đáng kể của vốn đầu tư giao thông đối với tăng trưởng cấp tỉnh, trong khi Lê Thị Quỳnh Nhung (2021) nhấn mạnh vai trò của hạ tầng giao thông trong phát triển và phân bổ nguồn lực. Các kết quả này phù hợp với Lý thuyết vốn đầu tư công của Aschauer (1989), Lý thuyết liên kết phát triển của Hirschman (1958) và Kinh tế học không gian mới của Krugman (1991), qua đó cho thấy hiệu ứng lan tỏa của hạ tầng giữa các ngành và vùng.

Ở cấp độ vĩ mô và địa phương, CIEM (2023) và Trần Thị Hồng Minh (2023) nhấn mạnh sự cần thiết kết hợp đầu tư hạ tầng với cải cách thể chế, trong đó giao thông, năng lượng và hạ tầng số có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng dài hạn. Vi Dũng và cộng sự (2018), sử dụng dữ liệu 63 tỉnh, thành phố giai đoạn 2008-2013, cho thấy chất lượng hạ tầng, quy mô thị trường, lao động, thể chế và mức độ tập trung doanh nghiệp là những yếu tố quan trọng trong thu hút FDI, phù hợp với định hướng của Vietnam 2035 (World Bank & MPI, 2016).

Tuy nhiên, dư địa của tăng trưởng dựa chủ yếu vào tích lũy vốn có xu hướng thu hẹp do hiệu quả sử dụng vốn chưa cao, năng suất lao động cải thiện chậm và áp lực huy động nguồn lực gia tăng. Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, hạ tầng số ngày càng quan trọng. Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 xác định chuyển đổi số là động lực nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và phát triển kinh tế số. Vì vậy, vai trò của hạ tầng đang chuyển từ tạo nền tảng vật chất cho công nghiệp hóa sang tăng cường kết nối, hỗ trợ chuyển đổi số và thúc đẩy tăng trưởng bền vững, đặt ra yêu cầu chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng và hiệu quả đầu tư.

Khoảng trống nghiên cứu tập trung ở việc các nghiên cứu hiện có chủ yếu đánh giá tác động riêng lẻ của đầu tư hoặc từng loại hạ tầng, chưa phân tích toàn diện quá trình hình thành, chuyển biến và hiệu quả của chiến lược TTDVHT tại Việt Nam; đồng thời, mối quan hệ giữa hạ tầng với năng suất, thể chế và đổi mới sáng tạo chưa được làm rõ đầy đủ.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu thứ cấp (desk research), thông qua tổng hợp, phân tích và so sánh các tài liệu đã công bố nhằm làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn và xu hướng phát triển của chiến lược TTDVHT tại Việt Nam. Các công trình trong nước và quốc tế về đầu tư hạ tầng, tăng trưởng kinh tế, vốn đầu tư công và các lý thuyết liên quan như Kinh tế học Keynes, Lý thuyết vốn đầu tư công, Lý thuyết tăng trưởng nội sinh và kinh tế học phát triển được tổng quan và hệ thống hóa. Kết quả của các nghiên cứu thực nghiệm cũng được phân tích, tổng hợp và đối chiếu để đánh giá tác động của hạ tầng đối với tăng trưởng kinh tế.

Nguồn tài liệu bao gồm các bài báo khoa học quốc tế, nghiên cứu trong nước, cùng báo cáo và số liệu từ Tổng cục Thống kê (nay là Cục Thống kê - Bộ Tài chính), Ngân hàng Thế giới (World Bank), OECD, ADB, CIEM, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính) và các tài liệu liên quan đến phát triển kết cấu hạ tầng và tăng trưởng kinh tế Việt Nam.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Đóng góp của hạ tầng đối với tăng trưởng kinh tế

Phát triển hạ tầng là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong gần bốn thập kỷ qua. Theo Tổng cục Thống kê (2016, 2024) và Cục Thống kê (2025), tốc độ tăng trưởng GDP giai đoạn 2011-2020 đạt bình quân khoảng 6%/năm, thuộc nhóm cao trong khu vực. Năm 2025, GDP tăng 8,02%. Đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng góp phần cải thiện kết nối thị trường, nâng cao năng lực sản xuất, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn và hỗ trợ thu hút FDI. Năm 2024, vốn FDI thực hiện đạt gần 25,4 tỷ USD, tăng 9,4% so với năm trước (Hình).

Hình: Tổng số vốn FDI đăng ký và đã thực hiện giai đoạn 1991-2024

Đơn vị: Tỷ USD

Tăng trưởng dựa vào hạ tầng: Lý luận, thực tiễn và hàm ý chính sách cho Việt Nam

Nguồn: Tổng cục Thống kê (2024)

Hạ tầng giữ vai trò nền tảng trong công nghiệp hóa, chuyển dịch cơ cấu và mở rộng không gian phát triển kinh tế của Việt Nam. Phát triển đường cao tốc, cảng biển, hệ thống điện, logistics và khu công nghiệp đã cải thiện điều kiện sản xuất, kết nối thị trường và tạo thuận lợi cho công nghiệp chế biến, chế tạo - khu vực đóng góp khoảng 24% GDP và hơn 84% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa năm 2024 (Bộ Công Thương, 2025). ADB (2024) cho rằng đầu tư đồng bộ vào giao thông và năng lượng góp phần duy trì sức hấp dẫn của Việt Nam đối với FDI, mở rộng năng lực sản xuất và củng cố vai trò của công nghiệp chế biến, chế tạo trong tăng trưởng. Hạ tầng giao thông, đô thị và hạ tầng số hỗ trợ đô thị hóa, liên kết vùng và khả năng tiếp cận dịch vụ. Tỷ lệ dân số đô thị tăng từ 24,2% năm 2000 lên khoảng 38,64% năm 2025 (Cục Thống kê, 2025). Hoàn thiện mạng lưới cao tốc, cảng biển và hàng không góp phần rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và kết nối các trung tâm sản xuất với thị trường, qua đó hỗ trợ hình thành chuỗi giá trị và nâng cao năng lực cạnh tranh (OECD, 2021).

Nhìn chung, bằng chứng cho thấy đầu tư hạ tầng tạo tác động lan tỏa đến tăng trưởng thông qua nâng cao năng lực sản xuất, thu hút FDI, hỗ trợ công nghiệp hóa, đô thị hóa và liên kết vùng. Kết quả phù hợp với kinh tế học phát triển và các nghiên cứu của ADB (2024) và OECD (2021), củng cố nhận định rằng hạ tầng là nền tảng quan trọng đối với năng suất, năng lực cạnh tranh và tăng trưởng bền vững.

Những hạn chế của chiến lược tăng trưởng dựa vào hạ tầng

Mặc dù đầu tư hạ tầng đã thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nhưng nhiều nghiên cứu và tài liệu của các tổ chức quốc tế cũng đã đề cập đến những hạn chế của chiến lược TTDVHT (Bảng 2).

Bảng 2: Các hạn chế của chiến lược tăng trưởng dựa vào hạ tầng

Hạn chế

Biểu hiện

Mình chứng từ các báo cáo và nghiên cứu khoa học

Hiệu quả đầu tư chưa đồng đều

Hiệu quả đầu tư hạ tầng khác nhau giữa các lĩnh vực và địa phương; một số dự án có suất đầu tư cao nhưng đóng góp hạn chế cho tăng trưởng.

- Tác động của hạ tầng phụ thuộc vào chất lượng đầu tư và hiệu quả quản trị (Aschauer, 1989).

- Chất lượng hạ tầng quan trọng không kém quy mô đầu tư (Calderón và Servén, 2010).

- Hiệu quả đầu tư công tại Việt Nam còn thấp so với khu vực tư nhân và FDI. Việt Nam cần nâng cao hiệu quả đầu tư công để tối đa hóa lợi ích kinh tế (World Bank, 2023).

ICOR có xu hướng tăng

Cần nhiều vốn đầu tư hơn để tạo ra một đơn vị tăng trưởng, phản ánh hiệu quả sử dụng vốn suy giảm.

- ICOR cao phản ánh phân bổ nguồn lực chưa tối ưu (World Bank, 2023).

- Khuyến nghị cải thiện lựa chọn dự án và quản trị đầu tư công nhằm nâng cao năng suất vốn (ADB, 2024).

- Đầu tư công ở Việt Nam chưa tạo ra tác động tăng trưởng tương xứng (Phạm, 2023).

Chênh lệch phát triển vùng miền

Hạ tầng tập trung tại các vùng động lực, trong khi vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa còn thiếu kết nối.

- OECD (2020) cho rằng chênh lệch hạ tầng làm gia tăng khác biệt về năng suất và thu nhập giữa các vùng.

- Theo World Bank (2022), đầu tư hạ tầng cần hướng tới tăng cường kết nối giữa các vùng và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ công.

Nợ công và áp lực tài khóa

Nhu cầu vốn hạ tầng lớn tạo áp lực lên ngân sách và nợ công nếu phụ thuộc quá nhiều vào đầu tư công

- International Monetary Fund (2024) khuyến nghị cần tăng cường huy động vốn tư nhân và quản lý nợ bền vững.

- ADB (2024) đề xuất mở rộng đối tác công - tư (PPP) nhằm giảm gánh nặng ngân sách.

- World Bank (2023) nhấn mạnh cần nâng cao hiệu quả đầu tư để hạn chế rủi ro tài khóa.

Các hệ lụy xã hội khi xây dựng hạ tầng

Thu hồi đất

Các dự án hạ tầng quy mô lớn đòi hỏi diện tích đất lớn, phát sinh khiếu kiện và xung đột lợi ích.

- World Bank (2011): thu hồi đất là một trong những nguyên nhân chính gây rủi ro xã hội trong các dự án hạ tầng.

- Cernea (2000) xem mất đất là rủi ro đầu tiên trong mô hình IRR (Impoverishment Risks and Reconstruction).

- World Bank (2023) nhận định công tác thu hồi đất, bồi thường và giải phóng mặt bằng cùng với các thủ tục hành chính kéo dài là một trong những nguyên nhân chính làm chậm tiến độ thực hiện và giảm hiệu quả của các dự án đầu tư công tại Việt Nam

Tái định cư

Chất lượng tái định cư chưa đồng đều, người dân khó thích nghi với môi trường sống và điều kiện sản xuất mới

- Cernea (2000): tái định cư không hợp lý có thể dẫn đến nghèo hóa lâu dài.

- World Bank (2017) nhấn mạnh rằng tái định cư cần được thực hiện theo cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm sự tham gia của người dân và phục hồi sinh kế nhằm cải thiện hoặc ít nhất khôi phục mức sống của các hộ bị ảnh hưởng.

Mất sinh kế

Người dân mất đất sản xuất, khó chuyển đổi nghề nghiệp và giảm thu nhập sau tái định cư.

- Cernea (2000) xác định mất sinh kế là rủi ro cốt lõi của tái định cư. Các dự án phải bảo đảm khôi phục hoặc cải thiện sinh kế sau thu hồi đất.

- World Bank (2023): việc thu hồi đất và tái định cư trong các dự án đầu tư công tại Việt Nam vẫn gặp nhiều thách thức, trong đó việc phục hồi sinh kế và tạo việc làm bền vững cho người dân sau tái định cư chưa đạt kết quả như kỳ vọng. Cần lấy người dân làm trung tâm của đầu tư công.

Bất bình đẳng không gian sống

Hạ tầng hiện đại tập trung ở đô thị lớn, trong khi khu vực ngoại vi và nông thôn hưởng lợi hạn chế.

- OECD (2020) cho rằng sự chênh lệch về tiếp cận hạ tầng và dịch vụ công giữa các vùng có thể làm gia tăng khác biệt về cơ hội phát triển, do đó cần thúc đẩy đầu tư hạ tầng theo hướng phát triển cân bằng và bao trùm.

- UN-Habitat (2022) nhấn mạnh phát triển hạ tầng cần bảo đảm tính bao trùm và công bằng không gian sống.

Nguồn: Tác giả tổng hợp

Việc hệ thống hóa các hạn chế trong Bảng 2 có ý nghĩa quan trọng đối với đánh giá toàn diện chiến lược TTDVHT. Các hạn chế phản ánh những điểm nghẽn về hiệu quả đầu tư, ICOR, chênh lệch vùng miền, áp lực tài khóa và hệ lụy xã hội, đồng thời là cơ sở để nhận diện rủi ro, điều chỉnh chính sách và chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô đầu tư sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của tăng trưởng.

Thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy, chiến lược TTDVHT giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế Việt Nam giai đoạn 1986-2025. Trong bối cảnh xuất phát điểm thấp, hạ tầng thiếu đồng bộ và nhu cầu huy động nguồn lực cho công nghiệp hóa lớn, ưu tiên phát triển giao thông, năng lượng, đô thị và khu công nghiệp đã góp phần mở rộng năng lực sản xuất, thu hút FDI, tăng cường kết nối và hỗ trợ tăng trưởng. Kết quả này tương đồng với tư tưởng Keynes, Lý thuyết cú hích lớn và Lý thuyết vốn đầu tư công của Aschauer (1989), theo đó đầu tư hạ tầng vừa có thể kích thích tổng cầu ngắn hạn, vừa tạo nền tảng mở rộng năng lực sản xuất dài hạn.

Tuy nhiên, vai trò tích cực của hạ tầng không đồng nghĩa mở rộng đầu tư luôn tạo hiệu quả tương ứng. Khi tăng trưởng tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào tích lũy vốn, trong khi chất lượng quản trị, phân bổ và sử dụng nguồn lực chưa được cải thiện tương xứng, hiệu quả đầu tư có thể suy giảm. Nhận định này phù hợp với Bom và Ligthart (2014), khi tác động của vốn công đến sản lượng phụ thuộc đáng kể vào chất lượng và đặc điểm đầu tư. Phân bổ hạ tầng không đồng đều giữa các vùng có thể hạn chế hiệu ứng lan tỏa và gia tăng chênh lệch phát triển, phù hợp với Calderón và Servén (2010). Các vấn đề về thu hồi đất, tái định cư và phục hồi sinh kế cũng cho thấy cần tính đầy đủ hơn các chi phí xã hội của đầu tư hạ tầng, như Cernea (2000) và World Bank (2023) đã chỉ ra.

Do đó, Việt Nam cần chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô đầu tư sang nâng cao chất lượng tăng trưởng, kết hợp phát triển hạ tầng với cải cách thể chế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển hạ tầng số và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phù hợp với quan điểm của Barro (1990). Sự kết hợp này góp phần nâng cao năng suất tổng hợp, phát huy hiệu ứng lan tỏa của hạ tầng và tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh, bao trùm và bền vững.

HÀM Ý CHÍNH SÁCH

Kết quả nghiên cứu cho thấy, hạ tầng tiếp tục là nền tảng quan trọng của tăng trưởng, song Việt Nam cần chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và khả năng tạo giá trị gia tăng.

Thứ nhất, lựa chọn và triển khai dự án cần dựa trên phân tích chi phí - lợi ích, hiệu ứng lan tỏa và đóng góp đối với tăng trưởng, đồng thời tăng cường giám sát, đánh giá trong toàn bộ vòng đời đầu tư nhằm hạn chế dàn trải, thất thoát và lãng phí.

Thứ hai, phát triển hạ tầng cần gắn với năng lực sản xuất và liên kết vùng. Giao thông, logistics, năng lượng và hạ tầng số cần được quy hoạch đồng bộ với khu công nghiệp, khu kinh tế, trung tâm đổi mới sáng tạo và chuỗi giá trị để nâng cao hiệu quả kết nối và phát huy tác động lan tỏa.

Thứ ba, cần ưu tiên phát triển hạ tầng số, gồm dữ liệu, viễn thông tốc độ cao, AI, điện toán đám mây và các nền tảng dữ liệu quốc gia, qua đó tạo nền tảng cho Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Thứ tư, cần kết hợp đầu tư hạ tầng với cải cách thể chế, khoa học và công nghệ, giáo dục và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực số nhằm chuyển dần động lực tăng trưởng từ tích lũy vốn sang năng suất, đổi mới sáng tạo và tri thức.

Cuối cùng, phát triển hạ tầng cần bảo đảm tính bao trùm và bền vững, lấy người dân làm trung tâm, chú trọng bồi thường, tái định cư và phục hồi sinh kế đối với các nhóm chịu tác động. Ưu tiên các vùng còn khó khăn nhằm thu hẹp chênh lệch phát triển và nâng cao tính bao trùm của tăng trưởng.

KẾT LUẬN

Bài viết đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và tổng hợp các nghiên cứu trong nước và quốc tế về TTDVHT, đồng thời phân tích quá trình hình thành và chuyển biến của chiến lược này tại Việt Nam giai đoạn 1986-2025. Kết quả cho thấy, đầu tư hạ tầng góp phần quan trọng vào công nghiệp hóa, thu hút FDI và duy trì tăng trưởng, song hiệu quả cận biên có xu hướng suy giảm khi nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào tích lũy vốn. Hạ tầng tiếp tục là điều kiện quan trọng của tăng trưởng, nhưng tăng trưởng dài hạn và bền vững đòi hỏi kết hợp hạ tầng với cải cách thể chế, nâng cao năng suất, chuyển đổi số, nguồn nhân lực và đổi mới sáng tạo.

Trên cơ sở đó, nghiên cứu làm rõ xu hướng chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào tích lũy vốn và mở rộng hạ tầng sang mô hình chú trọng hơn đến năng suất, tri thức và chất lượng tăng trưởng. Các hàm ý chính sách được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư hạ tầng, phát huy hiệu ứng lan tỏa và hướng tới tăng trưởng bao trùm, bền vững.

Tuy nhiên, do chủ yếu dựa trên tổng quan tài liệu và phân tích định tính, nghiên cứu chưa lượng hóa mức độ tác động của từng yếu tố và chưa kiểm định trực tiếp các mối quan hệ nhân quả; đây là hướng cần được tiếp tục nghiên cứu.

Tài liệu tham khảo:

1. Aschauer, D. A. (1989). Is public expenditure productive? Journal of Monetary Economics, 23(2), 177-200. https://doi.org/10.1016/0304-3932(89)90047-0

2. ADB (2024). Asian Development Outlook (April 2024): Viet Nam. https://www.adb.org/publications/asian-development-outlook-april-2024-viet-nam

3. Barro, R. J. (1990). Government spending in a simple model of endogenous growth. Journal of Political Economy, 98(5), S103-S125. https://doi.org/10.1086/261726

4. Bộ Công Thương (2025). Báo cáo Xuất nhập khẩu Việt Nam năm 2024. Cục Xuất nhập khẩu, Nxb Công Thương

5. Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2021). Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021-2025.

6. Bom, P. R. D., & Ligthart, J. E. (2014). What have we learned from three decades of research on the productivity of public capital? Journal of Economic Surveys, 28(5), 889-916. https://doi.org/10.1111/joes.12037

7. Calderón, C., & Servén, L. (2004). The effects of infrastructure development on growth and income distribution. World Bank Policy Research Working Paper No. 3400. http://hdl.handle.net/10986/14136

8. Calderón, C., & Servén, L. (2010). Infrastructure and economic development in Sub-Saharan Africa. Journal of African Economies, 19 (Suppl. 1), i13-i87. https://doi.org/10.1093/jae/ejp022

9. Calderón, C., & Servén, L. (2014). Infrastructure, growth, and inequality: An overview. World Bank Policy Research Working Paper No. 7034. http://hdl.handle.net/10986/20365

10. Canh, N. T., & Lua, T. T. (2018). The impacts of public investment on private investment and economic growth: Evidence from Vietnam. Journal of Asian Business and Economic Studies, 25(1), 15-32. https://doi.org/10.1108/JABES-04-2018-0003

11. Cernea, M. M. (2000). Risks, safeguards and reconstruction: A model for population displacement and resettlement. In M. M. Cernea & C. McDowell (Eds.), Risks and reconstruction: Experiences of resettlers and refugees (pp. 11-55).

12. CIEM (2023). Kinh tế Việt Nam năm 2022 và triển vọng 2023: Đổi mới nhằm cải thiện chất lượng tăng trưởng. Hà Nội, 2023.

13. Cục Thống kê (2025). Niên giám Thống kê 2025, Nxb Kinh tế tài chính.

14. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng.

15. Donaldson, D. (2018). Railroads of the Raj: Estimating the impact of transportation infrastructure. American Economic Review, 108(4-5), 899-934. DOI: 10.1257/aer.20101199

16. Gramlich, E. M. (1994). Infrastructure investment: A review essay. Journal of Economic Literature, 32(3), 1176-1196.

17. Hirschman, A. O. (1958). The strategy of economic development. Yale University Press.

18. Hùng, P.M. (2023). Does public investment stimulate economic growth in Vietnam? An ARDL approach to test Keynes theories. Journal of Eastern European and Central Asian Research, 10(2), 301-310. https://doi.org/10.15549/jeecar.v10i2.1155

19. IMF (2024). Vietnam: 2024 Article IV consultation-Press release; staff report; and statement by the Executive Director for Vietnam (IMF Country Report No. 24/306). https://www.imf.org/-/media/files/publications/cr/2024/english/1vnmea2024001-print-pdf.pdf

20. Keynes, J. M. (1936). The General Theory of Employment, Interest and Money. London: Macmillan. https://www.files.ethz.ch/isn/125515/1366_keynestheoryofemployment.pdf

21. Krugman, P. (1991). Increasing returns and economic geography. Journal of Political Economy, 99(3), 483-499. https://doi.org/10.1086/261763

22. Lê Thị Quỳnh Nhung (2021). Các mô hình kinh tế lượng đánh giá tác động của hạ tầng giao thông vận tải đến phát triển kinh tế tại Việt Nam, Luận án tiến sĩ, Học viện Khoa học Xã hội.

23. Munnell, A. H. (1992). Infrastructure investment and economic growth. Journal of Economic Perspectives, 6(4), 189-198. https://doi.org/10.1257/jep.6.4.189

24. Nguyễn Trần Thiên Kỷ, Ong Văn Năm và Nguyễn Minh Hải (2022). Phân tích mối liên hệ giữa cơ sở hạ tầng giao thông và tăng trưởng kinh tế: Bằng chứng từ các tỉnh, thành Việt Nam. Tạp chí Kinh tế và Ngân hàng Châu Á, 195, 96-106.

25. OECD (2017). Getting Infrastructure Right: A framework for better governance, OECD Publishing, Paris. http://dx.doi.org/10.1787/9789264272453-en

26. OECD (2020). Multi-dimensional review of Viet Nam: Towards an integrated, transparent and sustainable economy. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/367b0f7e-en

27. OECD (2021). OECD competition assessment reviews: Logistics sector in Viet Nam. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/d70c987e-en

28. Perroux, F. (1955). Note sur la notion de pôle de croissance, Économie Appliquée, 8, 307-320.

29. Quốc hội (2001). Nghị quyết số 51/2001/QH10, ngày 25/12/2001 về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2001-2005.

30. Quốc hội (2006). Nghị quyết số 56/2006/QH11 ngày 29/6/2006 về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2006-2010.

31. Rosenstein-Rodan, P. N. (1943). Problems of industrialisation of Eastern and South-Eastern Europe. The Economic Journal, 53(210/211), 202-211. https://doi.org/10.2307/2226317

32. Straub, S. (2008). Infrastructure and growth in developing countries: Recent advances and research challenges. World Bank Policy Research Working Paper No. 4460. http://hdl.handle.net/10986/6458

33. Straub, S. (2011). Infrastructure and development: A critical appraisal of the macro-level literature. The Journal of Development Studies, 47(5), 683-708. https://doi.org/10.1080/00220388.2010.527934

34. Tổng cục Thống kê (2024). Niên giám Thống kê, Nxb Thống kê.

35. Tổng cục Thống kê (2016). Niên giám Thống kê, Nxb Thống kê.

36. Trần Nguyễn Ngọc Anh Thư và Lê Hoàng Phong (2014). Tác động của đầu tư công đối với tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam: Góc nhìn thực nghiệm từ mô hình ARDL. Tạp chí Phát triển và Hội nhập, 19, 3-10.

37. Trần Thị Hồng Minh (2023). Kinh tế Việt Nam năm 2022 và triển vọng năm 2023. Tạp chí Tài chính, 1(792), 15-18. https://vjol.info.vn/index.php/TC/article/view/81377

38. UN-Habitat. (2022). World Cities Report 2022: Envisaging the future of cities. United Nations Human Settlements Programme. https://unhabitat.org/wcr/

39. Vi Dũng, N., Bích Thủy, Đ. T., & Ngọc Thắng, N. (2018). Economic and non-economic determinants of FDI inflows in Vietnam: a sub-national analysis Post-Communist Economies. Post-Communist Economies, 30(5), 693-712. https://doi.org/10.1080/14631377.2018.1458458

40. World Bank & MPI (2016). Vietnam 2035: Toward prosperity, creativity, equity, and democracy. World Bank. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-0824-1

41. World Bank (2011). Compulsory land acquisition and voluntary land conversion in Vietnam: The conceptual approach, land valuation, and grievance redress mechanisms. World Bank.

42. World Bank (2017). Environmental and social framework: ESS5—Land acquisition, restrictions on land use and involuntary resettlement. https://thedocs.worldbank.org/en/doc/796881511809516397-0290022017/original/EnvironmentalSocialStandardESS5FactSheetWBESF.pdf

43. World Bank (2020). Connectivity is key to Vietnam’s deeper integration. World Bank - Connectivity is Key to Vietnam’s Deeper Integration

44. World Bank (2023). Taking Stock August 2023: Making public investment work for growth. World Bank. https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/099408408092319382

Ngày nhận bài: 29/9/2026; Ngày hoàn thiện biên tập: 29/10/2026; Ngày duyệt đăng: 17/11/2026

Các tin khác

Sự tham gia của cộng đồng và phát triển du lịch tái sinh tại Việt Nam: Kết quả phân tích trắc lượng thư mục

Sự tham gia của cộng đồng và phát triển du lịch tái sinh tại Việt Nam: Kết quả phân tích trắc lượng thư mục

Nghiên cứu kết hợp phân tích thư mục và tổng quan tài liệu có hệ thống nhằm khái quát xu hướng nghiên cứu về sự tham gia của cộng đồng trong phát triển du lịch tái sinh.
Ảnh hưởng của giá trị thương hiệu, niềm tin thương hiệu đến ý định sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh tại Bệnh viện Đại học Phenikaa

Ảnh hưởng của giá trị thương hiệu, niềm tin thương hiệu đến ý định sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh tại Bệnh viện Đại học Phenikaa

Việc xác định những yếu tố góp phần hình thành nhận thức và ý định lựa chọn cơ sở khám chữa bệnh có ý nghĩa đối với cả nghiên cứu hành vi khách hàng và hoạt động quản trị bệnh viện.
Tác động của chất lượng dịch vụ đến lòng trung thành của khách hàng tại Công ty TNHH Xây dựng và Sản xuất kết cấu thép Hợp Phát: Vai trò trung gian của sự hài lòng

Tác động của chất lượng dịch vụ đến lòng trung thành của khách hàng tại Công ty TNHH Xây dựng và Sản xuất kết cấu thép Hợp Phát: Vai trò trung gian của sự hài lòng

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng, duy trì lòng trung thành của khách hàng trở thành một trong những yếu tố quan trọng đối với khả năng phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Tác động của hóa đơn điện tử đến công tác kế toán và quản lý thuế tại Việt Nam

Tác động của hóa đơn điện tử đến công tác kế toán và quản lý thuế tại Việt Nam

Trong bối cảnh chuyển đổi số, dữ liệu ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với quản trị doanh nghiệp và quản lý nhà nước. Trong lĩnh vực tài chính - kế toán, hóa đơn là nguồn dữ liệu phản ánh trực tiếp các giao dịch và phục vụ ghi nhận doanh thu, chi phí, thuế và các nghĩa vụ tài chính.
Lựa chọn ngành đào tạo đại học trong mối quan hệ với kỳ vọng thị trường lao động và chuyển đổi số: Nghiên cứu tại tỉnh Nghệ An

Lựa chọn ngành đào tạo đại học trong mối quan hệ với kỳ vọng thị trường lao động và chuyển đổi số: Nghiên cứu tại tỉnh Nghệ An

Nghiên cứu này nhằm xác định và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến quyết định lựa chọn ngành đào tạo trình độ đại học của học sinh THPT trong bối cảnh chuyển đổi số.
Khung khái niệm đa chiều về phát triển thanh toán điện tử của ngân hàng thương mại

Khung khái niệm đa chiều về phát triển thanh toán điện tử của ngân hàng thương mại

Nếu trước đây thanh toán điện tử chủ yếu được xem là phương thức thay thế tiền mặt hoặc chuyển một số giao dịch ngân hàng truyền thống sang môi trường trực tuyến, thì hiện nay hoạt động này đã trở thành một bộ phận trung tâm của hệ sinh thái tài chính số.
Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến ý định chấp nhận xe điện và sử dụng các dịch vụ số trong hệ sinh thái xe điện của người tiêu dùng tại Hà Nội

Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến ý định chấp nhận xe điện và sử dụng các dịch vụ số trong hệ sinh thái xe điện của người tiêu dùng tại Hà Nội

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi xanh và giảm phát thải trong giao thông đô thị, việc thúc đẩy sử dụng xe điện ngày càng trở nên cấp thiết, đặc biệt tại Hà Nội, nơi chịu áp lực lớn về ô nhiễm không khí và mật độ phương tiện.
Năng lực kế toán quản trị số trong ngành khách sạn Việt Nam: Vai trò đối với quá trình ra quyết định quản trị

Năng lực kế toán quản trị số trong ngành khách sạn Việt Nam: Vai trò đối với quá trình ra quyết định quản trị

Trong bối cảnh chuyển đổi số, yêu cầu đối với kế toán quản trị trong doanh nghiệp khách sạn không chỉ dừng ở năng lực chuyên môn, mà còn mở rộng sang khả năng khai thác công nghệ, phân tích dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định.
Phụ thuộc AI và mức độ thực hiện tư duy phản biện của sinh viên Kế toán - Kiểm toán

Phụ thuộc AI và mức độ thực hiện tư duy phản biện của sinh viên Kế toán - Kiểm toán

AI tạo sinh (GenAI) ngày càng phổ biến trong học tập đại học, nhưng tần suất sử dụng không đồng nghĩa với mức độ phụ thuộc.
Tích hợp các yêu cầu kỹ thuật của TCVN 14602:2026 trong phát triển tuyến du lịch trekking tại Vườn Quốc gia Nam Cát Tiên: Thực trạng và giải pháp

Tích hợp các yêu cầu kỹ thuật của TCVN 14602:2026 trong phát triển tuyến du lịch trekking tại Vườn Quốc gia Nam Cát Tiên: Thực trạng và giải pháp

Dù giàu tài nguyên thiên nhiên và văn hóa với nhiều điểm tham quan sẵn có, Vườn Quốc gia Nam Cát Tiên vẫn chưa phát triển thành một sản phẩm du lịch hoàn chỉnh do thiếu tính kết nối, hạ tầng hỗ trợ đồng bộ và quy trình vận hành trekking chuyên nghiệp.