Mối quan hệ đổi mới sáng tạo số, năng lực số, tính linh hoạt tổ chức lên hiệu quả hoạt động doanh nghiệp: Trường hợp các doanh nghiệp thực phẩm tại TP. Hồ Chí Minh

TS. Đoàn Quốc Bảo

Trường Đại học Nguyễn Tất Thành

Email: [email protected]

Tóm tắt

Nghiên cứu phân tích mối quan hệ giữa đổi mới sáng tạo số, năng lực số, tính linh hoạt tổ chức, lãnh đạo đổi mới và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp trong bối cảnh các doanh nghiệp thực phẩm tại TP. Hồ Chí Minh. Kết quả cho thấy, Đổi mới sáng tạo số có tác động tích cực đến Tính linh hoạt tổ chức và năng lực số, nhưng không có tác động trực tiếp có ý nghĩa thống kê đến Hiệu quả doanh nghiệp. Tính linh hoạt tổ chức và Năng lực số đều có tác động tích cực đến Hiệu quả doanh nghiệp. Bên cạnh đó, Lãnh đạo đổi mới có tác động tích cực đến Năng lực số nhưng không tác động trực tiếp đến Hiệu quả doanh nghiệp. Các hiệu ứng điều tiết của Lãnh đạo đổi mới trong mối quan hệ giữa Đổi mới sáng tạo số với Năng lực số và Hiệu quả doanh nghiệp không được dữ liệu thực nghiệm ủng hộ. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ vai trò của các năng lực tổ chức trong việc chuyển hóa đổi mới sáng tạo số thành hiệu quả hoạt động, đồng thời cung cấp hàm ý quản trị cho các doanh nghiệp thực phẩm trong quá trình chuyển đổi số.

Từ khóa: Đổi mới sáng tạo số, năng lực số, doanh nghiệp thực phẩm tại TP. Hồ Chí Minh

Abstract

This study examines the relationships among digital innovation, digital capabilities, organizational agility, innovative leadership, and firm performance in the context of food enterprises in Ho Chi Minh City. The results show that digital innovation has positive effects on organizational agility and digital capabilities, but no statistically significant direct effect on firm performance. Both organizational agility and digital capabilities positively affect firm performance. In addition, innovative leadership positively affects digital capabilities but has no direct effect on firm performance. The moderating effects of innovative leadership on the relationships between digital innovation and digital capabilities, and between digital innovation and firm performance, are not supported by the empirical data. These findings help clarify the role of organizational capabilities in translating digital innovation into firm performance and provide managerial implications for food enterprises during their digital transformation.

Keywords: Digital innovation, digital capabilities, food enterprises in Ho Chi Minh City

GIỚI THIỆU

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, đổi mới sáng tạo số ngày càng trở thành một năng lực quan trọng giúp doanh nghiệp phát triển các sản phẩm, dịch vụ và quy trình mới dựa trên sự kết hợp giữa công nghệ, dữ liệu và tri thức. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ số không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp sẽ trực tiếp đạt được hiệu quả hoạt động cao hơn, bởi giá trị của công nghệ chỉ có thể được hiện thực hóa khi doanh nghiệp sở hữu các năng lực tổ chức phù hợp để khai thác và chuyển hóa các nguồn lực số. Trong đó, tính linh hoạt tổ chức giúp doanh nghiệp nhanh chóng thích ứng và tái cấu hình nguồn lực trước những thay đổi của môi trường, trong khi năng lực số phản ánh khả năng tích hợp và khai thác các nguồn lực kỹ thuật số nhằm hỗ trợ đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động. Bên cạnh đó, lãnh đạo đổi mới có thể đóng vai trò thúc đẩy quá trình phát triển và khai thác các năng lực này trong bối cảnh số hóa.

Mặc dù các nghiên cứu trước đã đề cập đến mối quan hệ giữa chuyển đổi số, tính linh hoạt tổ chức, năng lực số và hiệu quả doanh nghiệp, các cơ chế tác động giữa các yếu tố này vẫn cần được kiểm định thêm trong những bối cảnh ngành cụ thể. Vì vậy, nghiên cứu này tập trung kiểm định mối quan hệ giữa đổi mới sáng tạo số, tính linh hoạt tổ chức, năng lực số, lãnh đạo đổi mới và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp trong các doanh nghiệp thực phẩm tại TP. Hồ Chí Minh. Qua đó, nghiên cứu kỳ vọng góp phần làm rõ cơ chế chuyển hóa đổi mới sáng tạo số thành hiệu quả hoạt động, đồng thời cung cấp hàm ý quản trị cho doanh nghiệp trong quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với môi trường kinh doanh số.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Cơ sở lý thuyết

Đổi mới sáng tạo số

Đổi mới sáng tạo số đề cập đến quá trình doanh nghiệp tạo ra hoặc cải tiến đáng kể các sản phẩm, dịch vụ hoặc quy trình thông qua việc ứng dụng các công nghệ số và nền tảng kỹ thuật số mới (Kohli và Melville, 2019). Khác với số hóa dữ liệu hay số hóa quy trình, đổi mới sáng tạo số nhấn mạnh khả năng kết hợp công nghệ, dữ liệu và tri thức nhằm tạo ra các giá trị kinh doanh mới.

Tính linh hoạt của tổ chức

Tính linh hoạt của tổ chức được xem là năng lực của doanh nghiệp trong việc nhận diện, thích ứng và phản ứng nhanh chóng trước những thay đổi của môi trường kinh doanh thông qua việc tái cấu hình nguồn lực và quy trình nội bộ (Teece và cộng sự, 2016). Trong bối cảnh chuyển đổi số, tính linh hoạt tổ chức đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa các sáng kiến công nghệ thành kết quả kinh doanh thông qua khả năng thích ứng và đổi mới liên tục (AlNuaimi và cộng sự, 2022). Vì vậy, nghiên cứu này xem tính linh hoạt tổ chức là khả năng doanh nghiệp nhanh chóng điều chỉnh cấu trúc, quy trình và hoạt động để thích ứng với sự thay đổi của thị trường và môi trường thể chế.

Năng lực số

Năng lực số là khả năng của doanh nghiệp trong việc huy động, tích hợp và tái cấu hình các nguồn lực số nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi số và tạo ra giá trị kinh doanh (Proksch và cộng sự, 2024). Do đó, nghiên cứu này xem năng lực số là khả năng tổ chức trong việc khai thác và phối hợp các nguồn lực kỹ thuật số nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng thích ứng trong môi trường kinh doanh số.

Hiệu quả hoạt động doanh nghiệp

Theo quan điểm dựa trên nguồn lực, hiệu quả hoạt động là kết quả của khả năng doanh nghiệp phát triển và sử dụng các nguồn lực có giá trị, khan hiếm và khó bắt chước để tạo lợi thế cạnh tranh bền vững (Barney, 1991). Trong nghiên cứu về chuyển đổi số, hiệu quả doanh nghiệp thường được đánh giá thông qua các khía cạnh như tăng trưởng doanh thu, khả năng sinh lợi, chất lượng sản phẩm/dịch vụ, danh tiếng và sự phát triển bền vững (Truong và cộng sự, 2024). Trong nghiên cứu này, hiệu quả hoạt động doanh nghiệp được tiếp cận dưới góc độ nhận thức của nhà quản lý về kết quả kinh doanh và vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp trong những năm gần đây.

Lãnh đạo đổi mới

Lãnh đạo đổi mới có thể được hiểu là quá trình gây ảnh hưởng nhằm thúc đẩy nhân viên hình thành và triển khai những ý tưởng mới trong tổ chức (de Jong và Den Hartog, 2007). Người lãnh đạo tạo ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp đến quá trình đổi mới ở cấp độ cá nhân, nhóm và tổ chức (Hunter và Cushenbery, 2011). Đồng thời, việc dẫn dắt đổi mới đòi hỏi sự linh hoạt trong kết hợp khuyến khích khám phá với định hướng thực thi, qua đó hỗ trợ chuyển hóa ý tưởng thành kết quả đổi mới (Rosing và cộng sự, 2011).

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu của Zhang và cộng sự (2025) cho thấy, chuyển đổi số nâng cao khả năng phục hồi tổ chức thông qua năng lực đổi mới và phản ứng linh hoạt. Syarkani (2024) khẳng định, tính linh hoạt tổ chức là cơ chế trung gian giúp chuyển đổi số cải thiện hiệu quả doanh nghiệp. Abuseta và cộng sự (2025) chỉ ra công nghệ số kết hợp với năng lực linh hoạt và hấp thụ giúp thúc đẩy đổi mới mô hình kinh doanh. Kumar và cộng sự (2025) nhấn mạnh, đổi mới sáng tạo số góp phần nâng cao tính linh hoạt tổ chức thông qua ứng dụng công nghệ mới và hỗ trợ ra quyết định.

Theo Gong và Ribiere (2025), tính linh hoạt tổ chức là năng lực cốt lõi giúp doanh nghiệp thích ứng hiệu quả trong quá trình chuyển đổi số. Nghiên cứu của Al Naim (2024) cho thấy tích hợp công nghệ và phát triển kỹ năng nhân viên góp phần nâng cao năng suất lao động và khả năng thích ứng tổ chức. Ayeoribe và Ayeoribe (2026) xác nhận tính linh hoạt tổ chức đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa chuyển đổi số và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp. Çallı và Çallı (2021) chứng minh mức độ trưởng thành số và tính linh hoạt tổ chức có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Narpati và cộng sự (2025) khẳng định chuyển đổi số, tính linh hoạt tổ chức và đổi mới sản phẩm là các yếu tố thúc đẩy hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa.

Mô hình nghiên cứu

Hình 1: Mô hình nghiên cứu đề xuất

Nguồn: Nhóm tác giả đề xuất

Một số giả thuyết được đưa ra như sau:

H1: Đổi mới sáng tạo số có tác động cùng chiều đến Tính linh hoạt tổ chức.

H2: Đổi mới sáng tạo số có tác động cùng chiều đến Hiệu quả doanh nghiệp.

H3: Đổi mới sáng tạo số có tác động cùng chiều đến Năng lực số.

H4: Năng lực số có tác động cùng chiều đến Hiệu quả doanh nghiệp.

H5: Tính linh hoạt tổ chức có tác đến Hiệu quả doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp giữa nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng nhằm kiểm định mô hình và các giả thuyết nghiên cứu. Giai đoạn định tính được thực hiện để hiệu chỉnh thang đo và bảo đảm sự phù hợp của các biến quan sát với bối cảnh nghiên cứu. Dữ liệu định lượng được thu thập trong khoảng thời gian từ tháng 5-6/2026 thông qua khảo sát các cán bộ, nhân viên đang làm việc tại các doanh nghiệp thực phẩm trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh. Kết quả thu về được 312 phiếu khảo sát hợp lệ. Dữ liệu sau khi thu thập được sàng lọc và xử lý trước khi đưa vào phân tích. Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô hình phương trình cấu trúc bình phương bé nhất từng phần (PLS-SEM) với phần mềm SmartPLS để đánh giá mô hình đo lường và mô hình cấu trúc.

Nghiên cứu sử dụng cách viết số thập phân theo chuẩn quốc tế.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Thống kê mô tả mẫu

Bảng 1: Thống kê mẫu nghiên cứu

Nguồn: Tính toán từ kết quả nghiên cứu

Kết quả thống kê (Bảng 1) cho thấy, mẫu nghiên cứu gồm 312 quan sát, trong đó nam chiếm 58.0% và nữ chiếm 42.0%, phản ánh sự chênh lệch giới tính ở mức không quá lớn. Về thu nhập, phần lớn người trả lời tập trung ở nhóm từ 12 đến dưới 20 triệu đồng và từ 20 đến 25 triệu đồng, cùng chiếm 33.7%; trong khi nhóm có thu nhập trên 25 triệu đồng chiếm tỷ lệ thấp nhất, ở mức 9.3%. Nhìn chung, cơ cấu mẫu thể hiện sự đa dạng tương đối về giới tính, thu nhập, độ tuổi và trình độ học vấn, qua đó cung cấp nền tảng phù hợp cho các phân tích tiếp theo của nghiên cứu.

Đánh giá mô hình đo lường

Bảng 2: Kiểm định giá trị thang đo

Nguồn: Kết quả xử lý từ dữ liệu điều tra của tác giả

Kết quả (Bảng 2) cho thấy, các thang đo trong mô hình nghiên cứu đều đảm bảo độ tin cậy và giá trị đo lường. Cụ thể, hệ số Cronbach’s Alpha của các khái niệm dao động từ 0.843 đến 0.891, đều vượt ngưỡng khuyến nghị 0.7, cho thấy các biến quan sát trong từng thang đo có mức độ nhất quán nội tại cao. Đồng thời, các chỉ số độ tin cậy tổng hợp (rho_a và rho_c) đều đạt giá trị > 0.7, khẳng định sự ổn định và độ tin cậy của các cấu trúc nghiên cứu. Giá trị hội tụ của các thang đo được xác nhận thông qua chỉ số phương sai trích trung bình (AVE) nằm trong khoảng từ 0.666 đến 0.754, đều cao hơn mức tiêu chuẩn 0.5, cho thấy các biến tiềm ẩn có khả năng giải thích tốt sự biến thiên của các biến quan sát. Kết quả này chứng minh rằng, các khái niệm đều đạt yêu cầu về độ tin cậy và giá trị hội tụ.

Đánh giá mô hình cấu trúc

Bảng 3: Kết quả ước lượng mô hình cấu trúc

Nguồn: Kết quả xử lý từ dữ liệu điều tra của tác giả

Kết quả Bootstrapping với 5.000 mẫu lặp (Bảng 3, Hình 2) cho thấy, Đổi mới sáng tạo số có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến Tính linh hoạt tổ chức (β = 0,406; T = 7.615; p < 0.001) và Năng lực số (β = 0.457; T = 9.842; p < 0.001), nhưng không tác động trực tiếp đến Hiệu quả doanh nghiệp (β = 0.039; T = 0.571; p = 0.568). Đồng thời, Tính linh hoạt tổ chức (β = 0.297; T = 4.308; p < 0,001) và Năng lực số (β = 0.220; T = 3.003; p = 0.003) đều có tác động tích cực đến Hiệu quả doanh nghiệp. Kết quả này cho thấy, tác động của Đổi mới sáng tạo số đến Hiệu quả doanh nghiệp có thể được hình thành chủ yếu thông qua các cơ chế trung gian thay vì tác động trực tiếp.

Đối với Lãnh đạo đổi mới, kết quả cho thấy khái niệm này có tác động tích cực đến Năng lực số (β = 0.118; T = 2.404; p = 0.016), nhưng không có tác động trực tiếp đến Hiệu quả doanh nghiệp (β = 0.004; T = 0.067; p = 0.947). Bên cạnh đó, tác động tương tác giữa Lãnh đạo đổi mới và Đổi mới sáng tạo số không có ý nghĩa thống kê đối với Hiệu quả doanh nghiệp (β = -0.021; T = 0.360; p = 0.719) cũng như Năng lực số (β = -0.073; T = 1.279; p = 0.201). Như vậy, chưa có bằng chứng thực nghiệm về vai trò điều tiết của Lãnh đạo đổi mới trong các mối quan hệ này; thay vào đó, vai trò của Lãnh đạo đổi mới được thể hiện rõ hơn thông qua tác động trực tiếp đến Năng lực số.

Hình 2: Mô hình phân tích cấu trúc tuyến tính

Nguồn: Tính toán của nhóm tác giả

KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý

Kết quả PLS-SEM cho thấy, Đổi mới sáng tạo số tác động tích cực đến Tính linh hoạt tổ chức và Năng lực số, nhưng chưa có tác động trực tiếp có ý nghĩa thống kê đến Hiệu quả doanh nghiệp thực phẩm tại TP. Hồ Chí Minh. Đồng thời, Tính linh hoạt tổ chức và Năng lực số đều có tác động tích cực đến Hiệu quả doanh nghiệp. Lãnh đạo đổi mới có tác động tích cực đến Năng lực số, nhưng không tác động trực tiếp đến Hiệu quả doanh nghiệp. Ngoài ra, các hiệu ứng tương tác của Lãnh đạo đổi mới với Đổi mới sáng tạo số đối với Năng lực số và Hiệu quả doanh nghiệp đều không đạt ý nghĩa thống kê.

Dựa trên kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả đề xuất một số hàm ý quản trị sau:

Đối với Đổi mới sáng tạo số. Doanh nghiệp thực phẩm cần chuyển trọng tâm từ việc đơn thuần đầu tư công nghệ sang khai thác công nghệ số để cải tiến sản phẩm, quy trình, phương thức ra quyết định và tạo ra giá trị mới. Do đổi mới sáng tạo số chưa cho thấy tác động trực tiếp đến hiệu quả doanh nghiệp nhưng lại tác động mạnh đến năng lực số và tính linh hoạt tổ chức, các doanh nghiệp nên gắn sáng kiến số với quá trình tái cấu hình nguồn lực, cải tiến quy trình và nâng cao khả năng thích ứng thay vì xem số hóa là mục tiêu độc lập.

Đối với Tính linh hoạt tổ chức. Doanh nghiệp cần nâng cao khả năng phản ứng nhanh trước thay đổi của nhu cầu khách hàng, thị trường và môi trường cạnh tranh. Điều này có thể được thực hiện thông qua phân quyền trong ra quyết định, rút ngắn quy trình phối hợp giữa các bộ phận, tăng khả năng điều chỉnh hoạt động sản xuất - kinh doanh và xây dựng cơ chế chia sẻ thông tin kịp thời. Với hệ số tác động β = 0.297, Tính linh hoạt tổ chức là một trong những yếu tố trực tiếp quan trọng đối với hiệu quả doanh nghiệp trong mô hình nghiên cứu.

Đối với năng lực số. Doanh nghiệp cần ưu tiên phát triển khả năng khai thác dữ liệu, tích hợp các nền tảng số, nâng cao kỹ năng số của nhân viên và tăng cường khả năng ứng dụng công nghệ vào hoạt động vận hành và quản trị. Kết quả cho thấy, Năng lực số vừa được thúc đẩy bởi Đổi mới sáng tạo số và Lãnh đạo đổi mới, vừa có tác động tích cực đến Hiệu quả doanh nghiệp; do đó, đây là năng lực cần được phát triển đồng bộ giữa công nghệ, con người và quy trình tổ chức.

Đối với lãnh đạo đổi mới. Kết quả chưa ủng hộ vai trò tác động trực tiếp đến hiệu quả doanh nghiệp cũng như vai trò điều tiết trong các mối quan hệ được kiểm định. Vì vậy, doanh nghiệp không nên kỳ vọng phong cách lãnh đạo đổi mới tự thân tạo ra hiệu quả, mà cần chuyển vai trò của lãnh đạo thành các hoạt động cụ thể như định hướng số, hỗ trợ thử nghiệm công nghệ, phát triển kỹ năng số, phân bổ nguồn lực và tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới. Cách tiếp cận này phù hợp với kết quả cho thấy lãnh đạo đổi mới có tác động tích cực đến năng lực số nhưng chưa tạo ra ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả doanh nghiệp.

Tài liệu tham khảo:

1. Abuseta, H., Iyiola, K., and Aljuhmani, H. Y. (2025). Digital technologies and business model innovation in turbulent markets: Unlocking the power of agility and absorptive capacity. Sustainability, 17(12), 5296. https://doi.org/10.3390/su17125296 MDPI

2. Al Naim, A. F. (2023). Enhancing workforce productivity and organizational agility through digital transformation: Role of technological integration, skills development initiatives and low organizational trust. The Journal of Modern Project Management, 11(1), 324-341.

3. AlNuaimi, B. K., Kumar Singh, S., Ren, S., Budhwar, P., and Vorobyev, D. (2022). Mastering digital transformation: The nexus between leadership, agility, and digital strategy. Journal of Business Research, 145, 636-648.

4. Ayeoribe, A. E., and Ayeoribe, O. P. (2026). Digital transformation and organizational performance: The mediating role of organizational agility and moderating effect of environmental turbulence. Advances in Applied Mathematics and Computing, 2(2), 45-69.

5. Barney, J. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management, 17(1), 99-120.

6. Çallı, B. A., and Çallı, L. (2021). Relationships between digital maturity, organizational agility, and firm performance: An empirical investigation on SMEs. Business and Management Studies: An International Journal, 9(2), 486-502. https://doi.org/10.15295/bmij.v9i2.1786

7. de Jong, J. P. J., and Den Hartog, D. N. (2007). How leaders influence employees’ innovative behaviour. European Journal of Innovation Management, 10(1), 41-64. https://doi.org/10.1108/14601060710720546

8. Gong, C., and Ribiere, V. (2025). Organizational agility unleashed: Tapping intellectual capital for digital transformation effectiveness. Technovation, 147, 103310. https://doi.org/10.1016/j.technovation.2025.103310

9. Hunter, S. T., and Cushenbery, L. (2011). Leading for innovation: Direct and indirect influences. Advances in Developing Human Resources, 13(3), 248-265. https://doi.org/10.1177/1523422311424263

10. Kohli, R., and Melville, N. P. (2019). Digital innovation: A review and synthesis. Information Systems Journal, 29(1), 200-223.

11. Kumar, V. H., Lavanya, M., Amin, P., Varalakshmi, S., Sharma, D., Shinde, P. K., Pattnaik, S., and Upadhyay, A. (2025). Digital innovation as a catalyst for enhancing organizational agility in rapidly changing business environments. Management (Montevideo), 3, 169.

12. Narpati, B., Hermawan, A., and Aseanty, D. (2025). The influence of digital transformation and organizational agility on business performance mediated by product innovation. Greenation International Journal of Economics and Accounting, 3(4), 606-618. https://doi.org/10.38035/gijea.v3i4.650

13. Proksch, D., Rosin, A. F., Stubner, S., and Pinkwart, A. (2024). The influence of a digital strategy on the digitalization of new ventures. Journal of Small Business Management, 62(1), 1-29.

14. Rosing, K., Frese, M., and Bausch, A. (2011). Explaining the heterogeneity of the leadership-innovation relationship: Ambidextrous leadership. The Leadership Quarterly, 22(5), 956-974. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2011.07.014

15. Syarkani, Y. (2024). The mediating role of organizational agility in the relationship between digital transformation and firm performance. Journal of Social and Economics Research, 7(2), 102-116. https://doi.org/10.54783/jser.v7i2.1057

16. Teece, D., Peteraf, M., and Leih, S. (2016). Dynamic capabilities and organizational agility. California Management Review, 58(4), 13-35.

17. Truong, B. T. T., Nguyen, P. V., and Vrontis, D. (2024). Enhancing firm performance through innovation: The roles of intellectual capital, government support, knowledge sharing and knowledge management success. Journal of Intellectual Capital, 25(1), 188-209.

18. Zhang, J., Li, H., and Zhao, H. (2025). The impact of digital transformation on organizational resilience: The role of innovation capability and agile response. Systems, 13(2), 75. https://doi.org/10.3390/systems13020075