Phát triển liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm OCOP: Kinh nghiệm từ Mô hình local food tại Wanju, Hàn Quốc và gợi ý cho Việt Nam

PGS, TS. Đỗ Đoan Trang

Trường Đại học Bình Dương; Email:[email protected]

TS. Nguyễn Hoài Thân

Trường Chính trị tỉnh Tây Ninh; Email: [email protected]

ThS. Nguyễn Tấn Hải (Tác giả chịu trách nhiệm chính)

Trường Đại học Bình Dương; Email: [email protected]

Tóm tắt

Nghiên cứu phân tích mô hình thực phẩm địa phương tại huyện Wanju, Hàn Quốc, nhằm xác định những kinh nghiệm có thể vận dụng trong phát triển liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm thuộc Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tại Việt Nam. Thông qua phân tích tài liệu khoa học, văn bản chính sách và thông tin chính thức về Wanju, nghiên cứu tập trung vào cơ chế phối hợp giữa chính quyền, hợp tác xã, người sản xuất và người tiêu dùng; sản xuất theo kế hoạch; chuỗi phân phối ngắn và kiểm soát chất lượng. Kết quả cho thấy, mô hình Wanju kết hợp hỗ trợ thể chế với điều phối nguồn cung và tổ chức thị trường, tạo điều kiện để nông hộ nhỏ tham gia hệ thống tiêu thụ. Nghiên cứu đề xuất một số kinh nghiệm cho Việt Nam về hoàn thiện cơ chế liên kết, tổ chức nguồn cung theo nhu cầu thị trường, nâng cao hiệu quả phân phối, xây dựng lòng tin và bảo đảm lợi ích của chủ thể OCOP. Những định hướng này cần được thử nghiệm, đánh giá trước khi nhân rộng.

Từ khóa: Local Food, Wanju, liên kết sản xuất và tiêu thụ, chuỗi cung ứng ngắn

Abstract

This study examines the Local Food model in Wanju County, South Korea, to identify lessons that could be adapted to strengthen production and market linkages for products under Viet Nam's One Commune One Product (OCOP) Program. Drawing on scientific literature, policy documents, and official information on Wanju, the study focuses on coordination mechanisms among local authorities, cooperatives, producers, and consumers; production planning; short food supply chains; and quality control. The findings suggest that the Wanju model combines institutional support with supply coordination and market organization, thereby facilitating the participation of smallholder farmers in formal distribution systems. Based on these findings, the study proposes several policy lessons for Viet Nam, including strengthening institutional linkages, aligning production with market demand, improving distribution efficiency, building consumer trust, and ensuring equitable benefits for OCOP stakeholders. These policy directions should be piloted and evaluated before wider implementation.

Keywords: Local Food, Wanju, production and marketing linkages, short supply chains

GIỚI THIỆU

Tại Hàn Quốc, mô hình thực phẩm địa phương (Local Food) được phát triển nhằm cải thiện mối quan hệ giữa người sản xuất và người tiêu dùng, đồng thời giải quyết những khó khăn về sinh kế và phát triển cộng đồng nông thôn. Wanju, một huyện thuộc tỉnh Jeonbuk, là trường hợp được quan tâm trong các nghiên cứu về hệ thống Local Food. Choi và Kim (2015) cho thấy, chính sách Local Food tại Wanju hướng đến cải thiện lợi ích kinh tế của nông dân, khôi phục quan hệ cộng đồng và tạo điều kiện cho các nông hộ nhỏ tham gia thị trường thông qua sản xuất đa dạng, đào tạo và phát triển các điểm bán trực tiếp. Tại Wanju, hoạt động tiêu thụ được tổ chức gắn với sản xuất theo kế hoạch, điều phối nguồn cung và kiểm soát chất lượng. Chính quyền địa phương tham gia xây dựng khuôn khổ chính sách, hỗ trợ và điều phối, trong khi hợp tác xã cùng các chủ thể sản xuất thực hiện hoạt động kinh doanh. Nghiên cứu của Seo và Kim (2015) cho thấy, quá trình hình thành quản trị hợp tác tại Wanju gắn với nhận thức chung về những khó khăn của địa phương, sự lãnh đạo thúc đẩy phối hợp và việc xây dựng lòng tin giữa các bên tham gia.

Đối với Việt Nam, Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) được triển khai nhằm phát huy tiềm năng, lợi thế và giá trị đặc trưng của sản phẩm địa phương. Bên cạnh chuẩn hóa chất lượng và phát triển sản phẩm, năng lực tiếp thị và liên kết tiêu thụ có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả kinh doanh của các chủ thể. Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg ngày 22/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ quy định nhóm tiêu chí đánh giá khả năng tiếp thị gồm 25 điểm trong thang 100 điểm, thể hiện vai trò của thị trường trong hệ thống đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP. Tuy nhiên, sản phẩm OCOP có sự khác biệt về đặc điểm hàng hóa, thời hạn bảo quản, tần suất tiêu dùng và phương thức phân phối. Hộ kinh doanh, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ cũng không có điều kiện tiếp cận thị trường giống nhau. Do đó, nghiên cứu này phân tích cơ chế tổ chức và vận hành mô hình Local Food tại Wanju, làm rõ những đặc điểm liên quan trực tiếp đến liên kết sản xuất và tiêu thụ, trên cơ sở đó xác định các kinh nghiệm có thể vận dụng trong phát triển thị trường sản phẩm OCOP tại Việt Nam.

CƠ SỞ TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Local Food được tiếp cận như một phương thức tổ chức hệ thống thực phẩm dựa trên mối quan hệ giữa nguồn lực sản xuất, cộng đồng và thị trường địa phương. Khái niệm này không chỉ phản ánh khoảng cách địa lý giữa nơi sản xuất và nơi tiêu dùng mà còn gắn với tính minh bạch về nguồn gốc, phương thức phân phối và lợi ích kinh tế, xã hội của những người tham gia.

Tại Wanju, Quy định về phát triển và hỗ trợ Local Food xác định thực phẩm địa phương là những sản phẩm nông nghiệp và thực phẩm có chất lượng được sản xuất hoặc chế biến tại địa phương theo phương thức bền vững, cung ứng trực tiếp đến người tiêu dùng hoặc qua trung tâm logistics Local Food với không quá 2 cấp phân phối trung gian. Quy định cũng hướng đến bảo đảm giá phù hợp cho người sản xuất, cung cấp thực phẩm an toàn cho người tiêu dùng và góp phần bảo vệ môi trường nông thôn (Wanju County, 2025a). Theo đó, Local Food không loại bỏ hoàn toàn vai trò của tổ chức trung gian mà chú trọng rút ngắn và tổ chức hợp lý các khâu phân phối. Những chức năng như tập hợp nguồn cung, vận chuyển, bảo quản và kiểm soát chất lượng vẫn cần được thực hiện. Vấn đề quan trọng là cơ chế phân phối phải tạo điều kiện để người sản xuất tiếp cận thị trường với chi phí phù hợp và có khả năng duy trì quan hệ kinh doanh.

Trong phạm vi nghiên cứu này, liên kết sản xuất và tiêu thụ được hiểu là quá trình thiết lập, phối hợp và duy trì quan hệ giữa người sản xuất, tổ chức điều phối nguồn cung, đơn vị phân phối và người tiêu dùng nhằm đưa sản phẩm ra thị trường. Hiệu quả liên kết được xem xét thông qua khả năng tiêu thụ, tính ổn định của nguồn cung, chi phí phân phối, lợi ích của người sản xuất và mức độ duy trì hợp tác.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp kết hợp phân tích trường hợp điển hình. Wanju được lựa chọn vì có các nghiên cứu trực tiếp về quá trình hình thành chính sách Local Food, cơ chế quản trị hợp tác và những thay đổi trong đời sống nông dân tham gia hệ thống phân phối. Các tài liệu tham khảo bao gồm Choi và Kim (2015) về các yếu tố phát triển Local Food; Seo và Kim (2015) về quản trị hợp tác; Kim và Kim (2016) về trải nghiệm của nông dân tham gia Hợp tác xã Local Food Wanju; cùng các văn bản chính sách và thông tin về hoạt động quản lý chất lượng tại địa phương. Các tài liệu được đối chiếu theo 4 nội dung: tổ chức và hỗ trợ thể chế, điều phối sản xuất và phân phối, vai trò của các chủ thể tham gia, kết quả và những điều kiện duy trì mô hình, từ đó xác định các nội dung có thể vận dụng trong phát triển liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm OCOP tại Việt Nam.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Cơ chế và tổ chức vận hành của Mô hình Local Food tại Wanju, Hàn Quốc

Sự hình thành Local Food tại Wanju gắn với những khó khăn về tiêu thụ sản phẩm của nông hộ quy mô nhỏ, trong đó có nhiều người sản xuất cao tuổi. Những hộ sản xuất đa dạng nông sản với khối lượng hạn chế thường khó tham gia hệ thống thu mua tập trung, còn việc tự vận chuyển và bán hàng có thể tạo ra chi phí vượt quá khả năng của từng hộ. Trong điều kiện đó, phát triển điểm bán trực tiếp và tổ chức nguồn cung theo nhóm trở thành một lựa chọn nhằm mở rộng cơ hội tiêu thụ. Choi và Kim (2015) ghi nhận Wanju đã thúc đẩy sản xuất đa dạng với quy mô nhỏ, kết hợp đào tạo nông dân và phát triển hệ thống bán hàng trực tiếp. Đây không phải hoạt động xúc tiến thương mại tách rời quá trình sản xuất mà được triển khai như một bộ phận của chính sách phát triển nông thôn. Wanju ban hành quy định hỗ trợ Local Food từ năm 2010 và tiếp tục điều chỉnh trong những giai đoạn sau, tạo khuôn khổ cho hoạt động tổ chức sản xuất và phân phối.

Một đặc điểm quan trọng của chính sách là sản xuất theo kế hoạch. Theo quy định của Wanju, đây là phương thức sản xuất những mặt hàng theo tiêu chuẩn nhất định, có tính đến nhu cầu của nơi tiêu thụ nhằm duy trì nguồn cung ổn định. Nội dung này thể hiện sự khác biệt giữa việc sản xuất trước rồi tìm đầu ra với phương thức tổ chức sản xuất có tham khảo nhu cầu thị trường (Wanju County, 2025a). Đối với những nông hộ có sản lượng nhỏ, sản xuất theo kế hoạch không nhất thiết đòi hỏi mở rộng quy mô. Thay vào đó, các hộ có thể phối hợp về chủng loại, thời điểm và khối lượng cung ứng để tạo danh mục hàng hóa phù hợp cho điểm bán. Việc sản xuất theo kế hoạch giúp điều phối chủng loại, khối lượng và thời điểm cung ứng giữa các nông hộ trên cơ sở nhu cầu của hệ thống phân phối. Đối với những hộ sản xuất quy mô nhỏ, sự phối hợp này tạo điều kiện hình thành nguồn hàng đa dạng và hạn chế mất cân đối cung - cầu tại các điểm bán.

Bên cạnh tổ chức sản xuất, Wanju phát triển chuỗi phân phối ngắn. Theo Quy định Local Food, sản phẩm có thể được bán trực tiếp hoặc qua trung tâm logistics với tối đa 2 cấp phân phối trung gian. Cơ chế này hướng đến rút ngắn khoảng cách từ người sản xuất đến người tiêu dùng nhưng vẫn duy trì các chức năng cần thiết của hoạt động phân phối. Tuy nhiên chuỗi phân phối ngắn không đồng nghĩa với việc chi phí luôn thấp hơn. Khi hệ thống phải thu gom nhiều loại nông sản với khối lượng nhỏ, chi phí vận chuyển, phân loại và bảo quản có thể tăng nếu thiếu điều phối. Vì vậy, hiệu quả kinh tế phụ thuộc vào khả năng tổ chức nguồn cung, quy mô giao dịch và năng lực quản lý của đơn vị vận hành. Trong mô hình Wanju, sản xuất theo kế hoạch và phân phối ngắn có mối quan hệ hỗ trợ: thông tin nhu cầu thị trường định hướng sản xuất, còn nguồn cung được tổ chức phù hợp giúp hoạt động phân phối ổn định hơn.

Về quản trị, chính quyền Wanju đóng vai trò xây dựng chính sách, tổ chức hỗ trợ và thúc đẩy sự phối hợp giữa các bên tham gia. Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh được thực hiện thông qua hợp tác xã, các tổ chức sản xuất và phân phối. Sự phân định trách nhiệm này có ý nghĩa quan trọng bởi hệ thống tiêu thụ phải vận hành theo yêu cầu thị trường, trong khi sự hỗ trợ của chính quyền tập trung vào tạo lập điều kiện phát triển. Seo và Kim (2015) phân tích quá trình xây dựng quản trị hợp tác tại Wanju dựa trên điều kiện ban đầu, vai trò lãnh đạo, thiết chế hỗ trợ và sự tương tác giữa các chủ thể. Nghiên cứu cho thấy, nhận thức chung về những khó khăn của địa phương là tiền đề hình thành hợp tác. Sự lãnh đạo thúc đẩy phối hợp, đối thoại trực tiếp và xây dựng lòng tin có vai trò trong việc duy trì sự tham gia của người sản xuất.

Những phát hiện này phản ánh đặc điểm của một hệ thống có nhiều chủ thể cùng tham gia. Người sản xuất cần hiểu rõ yêu cầu chất lượng, phương thức đưa hàng đến điểm bán, cơ chế giá và thanh toán. Tổ chức phân phối cần nắm được điều kiện sản xuất, sản lượng có thể cung ứng và những biến động theo mùa vụ. Chính quyền và các đơn vị hỗ trợ đóng vai trò kết nối, hướng dẫn và tạo điều kiện giải quyết những khó khăn vượt quá khả năng của từng chủ thể. Quan hệ hợp tác chỉ có thể duy trì khi các bên có thông tin cần thiết và nhận thấy lợi ích từ hoạt động chung.

Trong cơ chế này, hợp tác xã giữ vai trò quan trọng đối với các nông hộ có quy mô nhỏ. Thông qua Hợp tác xã Local Food Wanju, sản phẩm của nhiều hộ được tập hợp và đưa đến những điểm bán có tổ chức, trong khi từng người sản xuất không phải tự thực hiện toàn bộ công việc thuê địa điểm, vận hành cửa hàng hoặc tiếp thị. Hợp tác xã đồng thời phải phối hợp về chủng loại, chất lượng, thời điểm cung ứng và phương thức thanh toán. Khi các thành viên có điều kiện sản xuất khác nhau, việc điều phối giúp hệ thống hạn chế tình trạng nguồn hàng thiếu ổn định hoặc không phù hợp với nhu cầu. Để duy trì hiệu quả liên kết, tổ chức phân phối cần có cơ chế minh bạch về tiếp nhận sản phẩm, giá bán, chi phí dịch vụ, thanh toán và xử lý hàng hóa không tiêu thụ được. Nếu trách nhiệm và lợi ích không được xác định rõ, chính tổ chức trung gian có thể trở thành nơi phát sinh mâu thuẫn giữa các thành viên.

Nghiên cứu của Kim và Kim (2016) cho thấy, việc tham gia Hợp tác xã Local Food Wanju không chỉ tạo thêm kênh tiêu thụ mà còn mở rộng tương tác giữa nông dân với những người tham gia hệ thống. Thông qua hoạt động sản xuất và bán hàng có tổ chức, các thành viên tiếp cận thông tin thị trường và có điều kiện học hỏi kinh nghiệm của nhau. Kinh nghiệm Wanju cũng cho thấy, chức năng điều phối của tổ chức trung gian quan trọng hơn hình thức tổ chức đơn thuần. Một hợp tác xã muốn thực hiện tốt liên kết tiêu thụ phải có năng lực quản trị nguồn cung, tổ chức giao dịch và bảo đảm quyền lợi của thành viên. Việc thành lập tổ chức mới không thể tự giải quyết được những khó khăn trong kinh doanh nếu thiếu năng lực vận hành và quan hệ thị trường ổn định.

Kết quả phát triển và những vấn đề đặt ra từ Mô hình Wanju

Một đóng góp đáng chú ý của Local Food tại Wanju là mở rộng cơ hội tham gia thị trường cho những nông hộ quy mô nhỏ, đặc biệt là người sản xuất cao tuổi. Đây là nhóm gặp nhiều hạn chế khi phải đáp ứng yêu cầu về sản lượng, khối lượng giao dịch và nguồn lực kinh doanh của hệ thống phân phối tập trung. Kim và Kim (2016) nghiên cứu trải nghiệm của 44 thành viên Hợp tác xã Local Food Wanju thông qua phỏng vấn sâu và phân tích theo phương pháp lý thuyết nền. Kết quả ghi nhận các nông hộ nhỏ có thể bán một lượng nông sản nhất định thông qua hệ thống cửa hàng của hợp tác xã, qua đó có thêm nguồn thu. Nghiên cứu cũng cho thấy những thay đổi tích cực về sự tự tin, niềm tự hào trong hoạt động sản xuất và quan hệ xã hội của người tham gia.

Những phát hiện này làm rõ giá trị của mô hình trên phương diện kinh tế hộ gia đình và đời sống cộng đồng. Đối với người sản xuất cao tuổi, khả năng bán những lượng nông sản nhỏ có thể tạo động lực duy trì hoạt động sản xuất và tham gia vào những quan hệ kinh tế, xã hội tại địa phương. Sự phát triển hệ thống Local Food còn đặt ra yêu cầu duy trì chất lượng sản phẩm và lòng tin của người tiêu dùng. Nguồn gốc địa phương có thể tạo lợi thế nhận diện nhưng không thay thế được trách nhiệm kiểm soát chất lượng, ghi nhãn, bảo quản và cung cấp thông tin chính xác. Trong hệ thống có nhiều nông hộ tham gia, mức độ đồng đều của sản phẩm và khả năng kiểm tra nguồn gốc là những vấn đề cần được quản lý thường xuyên.

Để khắc phục vấn đề này, Wanju đã tổ chức hoạt động giám sát có sự tham gia của người tiêu dùng tại các điểm bán Local Food. Tháng 5/2025, chính quyền địa phương công bố nhóm giám sát gồm 20 thành viên, với các nội dung theo dõi về chất lượng, hạn sử dụng, thông tin nhãn và nguồn gốc hàng hóa (Wanju County, 2025b). Đến tháng 5/2026, Wanju tiếp tục tổ chức nhóm giám sát gồm 16 người, thực hiện kiểm tra định kỳ tình trạng hàng hóa, việc tuân thủ yêu cầu ghi nhãn và các trường hợp bán nông sản có nguồn gốc ngoài địa phương (Wanju County, 2026).

Sự tham gia của người tiêu dùng tạo thêm một kênh phản hồi đối với hoạt động phân phối. Những vấn đề được phát hiện tại điểm bán có thể được chuyển đến đơn vị vận hành và người sản xuất để xử lý, qua đó tăng trách nhiệm cung cấp thông tin và duy trì chất lượng sản phẩm. Cơ chế giám sát của người tiêu dùng cũng không thay thế hoạt động kiểm tra chuyên môn. Đây là hình thức bổ sung thông tin từ thị trường, góp phần tăng sự minh bạch và khả năng phản hồi đối với những vấn đề phát sinh trong quá trình tiêu thụ. Đối với một hệ thống phân phối chú trọng nguồn gốc địa phương, sự phối hợp giữa kiểm soát chất lượng và phản hồi của khách hàng có ý nghĩa trực tiếp đối với việc duy trì lòng tin.

Bên cạnh hoạt động tiêu thụ và quản lý chất lượng, chính sách Local Food tại Wanju tiếp tục được đặt trong định hướng rộng hơn về phát triển hệ thống thực phẩm địa phương. Quy định được sửa đổi năm 2025 đề cập đến các mục tiêu ổn định thu nhập nông dân, phát triển sản xuất bền vững, bảo vệ môi trường và khả năng tiếp cận thực phẩm an toàn của người tiêu dùng (Wanju County, 2025a). Trong định hướng phát triển giai đoạn 2024-2028, Wanju cũng quan tâm đến việc phối hợp hoạt động sản xuất, phân phối với những nhu cầu thực phẩm của cộng đồng và mục tiêu môi trường. Các nội dung này cho thấy chính sách Local Food được tiếp cận như một bộ phận của hệ thống kinh tế và xã hội nông thôn, thay vì chỉ là chương trình mở rộng điểm bán (Wanju County, 2024).

KINH NGHIỆM ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN LIÊN KẾT SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ SẢN PHẨM OCOP TẠI VIỆT NAM

Kinh nghiệm Wanju có giá trị tham khảo đối với Chương trình OCOP ở cơ chế tổ chức quan hệ giữa người sản xuất, đơn vị phân phối và chính quyền địa phương. Tuy nhiên, Local Food tại Wanju chủ yếu tập trung vào hệ thống thực phẩm địa phương, trong khi sản phẩm OCOP của Việt Nam bao gồm nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ với đặc điểm sản xuất, bảo quản và tiêu thụ khác nhau. Vì vậy, việc vận dụng kinh nghiệm Wanju cần lựa chọn những cơ chế phù hợp với đặc điểm sản phẩm và năng lực của các chủ thể OCOP. Cụ thể:

Một là, khả năng tổ chức nguồn cung theo nhu cầu thị trường. Tại Wanju, sản xuất theo kế hoạch giúp phối hợp chủng loại, sản lượng và thời điểm cung ứng giữa các nông hộ. Đối với OCOP, nguyên tắc này cần được vận dụng linh hoạt theo từng nhóm sản phẩm. Những sản phẩm thực phẩm, nông sản tươi đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ về chất lượng, thời hạn bảo quản và lịch giao hàng, trong khi sản phẩm chế biến, đặc sản hoặc quà tặng có thể được tổ chức theo phân khúc khách hàng, mùa vụ tiêu dùng và các kênh phân phối chuyên biệt. Đối với những sản phẩm đã có quy trình sản xuất ổn định, hoạt động liên kết có thể tập trung vào cải thiện quy cách đóng gói, dự báo đơn hàng và phương thức cung ứng. Khả năng trao đổi thông tin thường xuyên giữa người sản xuất và đơn vị phân phối là cơ sở để điều chỉnh nguồn cung phù hợp với thị trường.

Hai là, liên quan đến năng lực của tổ chức trung gian trong điều phối nguồn cung và quản trị giao dịch. Kinh nghiệm Wanju cho thấy, việc rút ngắn chuỗi phân phối không đồng nghĩa với loại bỏ các tổ chức trung gian mà đòi hỏi xác định rõ chức năng của từng chủ thể trong quá trình đưa sản phẩm đến người tiêu dùng. Đối với OCOP, hợp tác xã, doanh nghiệp phân phối hoặc các đơn vị kinh doanh phù hợp có thể đảm nhiệm việc tập hợp sản phẩm, tổ chức vận chuyển, tiếp thị và phát triển thị trường cho những cơ sở sản xuất quy mô nhỏ. Hiệu quả liên kết phụ thuộc vào năng lực vận hành, khả năng duy trì giao dịch và cơ chế phân chia lợi ích. Những vấn đề về tiêu chuẩn sản phẩm, giá bán, chi phí dịch vụ, thời hạn thanh toán và trách nhiệm đối với hàng hóa không tiêu thụ được cần được thỏa thuận minh bạch. Chính quyền địa phương có thể hỗ trợ kết nối đối tác, cung cấp thông tin và tạo điều kiện phối hợp, nhưng hoạt động kinh doanh cần được duy trì trên cơ sở năng lực thực tế của các chủ thể tham gia.

Ba là, kết hợp kiểm soát chất lượng với cơ chế tiếp nhận phản hồi của người tiêu dùng. Hoạt động giám sát cộng đồng tại Wanju cung cấp kinh nghiệm về việc tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm trong hệ thống phân phối. Đối với sản phẩm OCOP, các kênh tiêu thụ cần có quy trình kiểm tra thông tin sản phẩm, ghi nhận phản ánh của khách hàng và phối hợp với chủ thể sản xuất xử lý những vấn đề phát sinh. Thông tin phản hồi còn giúp nhận diện nhu cầu cải thiện chất lượng, bao bì, giá bán và dịch vụ. Tuy nhiên, sự tham gia của người tiêu dùng chỉ có vai trò bổ sung thông tin, không thay thế trách nhiệm kiểm tra, giám sát chuyên môn và các yêu cầu pháp luật về chất lượng, an toàn sản phẩm.

Ba điều kiện trên có mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau. Nguồn cung được tổ chức theo nhu cầu thị trường nhưng thiếu một đầu mối điều phối đủ năng lực sẽ khó duy trì giao dịch ổn định. Ngược lại, hệ thống phân phối có năng lực kinh doanh nhưng không bảo đảm chất lượng và sự minh bạch khó xây dựng được lòng tin của người tiêu dùng. Đối với những chủ thể OCOP quy mô nhỏ, cơ chế liên kết còn phải bảo đảm lợi ích kinh tế phù hợp để duy trì sự tham gia lâu dài.

Từ những điều kiện này, có thể xem xét xây dựng mô hình liên kết tiêu thụ OCOP theo nhóm chủ thể, với sự tham gia của tổ chức điều phối nguồn cung và đối tác phân phối phù hợp. Việc triển khai cần bắt đầu từ đánh giá năng lực của các chủ thể, nhu cầu thị trường và đặc điểm sản phẩm; tiếp đó lựa chọn đối tác, thống nhất phương thức cung ứng và tổ chức thử nghiệm tiêu thụ. Hiệu quả mô hình cần được đánh giá thông qua doanh thu, chi phí phân phối, mức độ ổn định nguồn cung, khả năng duy trì giao dịch và lợi ích của các chủ thể tham gia. Khi điều kiện cho phép, có thể kết hợp dữ liệu trước và sau can thiệp với nhóm chủ thể tương đồng chưa tham gia để hỗ trợ việc đánh giá. Kết quả thử nghiệm là cơ sở xem xét điều chỉnh và nhân rộng những phương thức liên kết phù hợp với điều kiện thực tế tại Việt Nam.

KẾT LUẬN

Mô hình Local Food tại Wanju, Hàn Quốc cho thấy, hiệu quả của liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản địa phương không chỉ phụ thuộc vào việc rút ngắn chuỗi phân phối mà còn gắn với năng lực tổ chức nguồn cung, cơ chế phối hợp giữa các chủ thể và khả năng duy trì quan hệ thị trường. Các nghiên cứu tại Wanju ghi nhận những lợi ích kinh tế và xã hội đối với nông hộ quy mô nhỏ, đồng thời cho thấy vai trò của chính quyền, hợp tác xã và người tiêu dùng trong quá trình phát triển mô hình.

Đối với Việt Nam, đóng góp của nghiên cứu là xác định những điều kiện cần thiết để vận dụng kinh nghiệm Wanju vào Chương trình OCOP tại Việt Nam. Trong đó, cần chú trọng tổ chức nguồn cung theo nhu cầu thị trường, lựa chọn tổ chức trung gian có năng lực điều phối, xây dựng cơ chế phân phối phù hợp với từng nhóm sản phẩm và bảo đảm lợi ích của các bên tham gia. Việc vận dụng không nên theo hướng sao chép mô hình Wanju mà cần lựa chọn, điều chỉnh các cơ chế phù hợp với điều kiện sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam. Hiệu quả của những giải pháp này cần được kiểm chứng thông qua các mô hình thử nghiệm trước khi xem xét nhân rộng.

Tài liệu tham khảo:

1. Choi, Y.-C., and Kim, H.-S. (2015). Success factors of the local food movement and their implications: The case of Wanju-gun, Republic of Korea. Procedia Economics and Finance, 23, 1168-1189.

2. Kim, T. W., and Kim, C.-K. (2016). Local food and its impact on small farmers’ life: An empirical study of Wanju Local Food Co-op. The Journal of Rural Society, 26(1), 117-156.

3. Seo, H.-S., and Kim, K.-K. (2015). A study on the process of the collaborative governance construction: Focus on the local food of Wanju County. Korean Journal of Local Government & Administration Studies, 29(2), 45-66. https://doi.org/10.18398/kjlgas.2015.29.2.45

4. Thủ tướng Chính phủ (2026). Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg ngày 22/5/2026 ban hành Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm mỗi xã một sản phẩm.

5. Wanju County (2024, June 25). 완주군, 로컬푸드 1번지 넘어 미래로 도약 [Wanju hướng đến giai đoạn phát triển mới của Local Food]. https://www.wanju.go.kr/news/planweb/board/view.9is?boardUid=ff8080818b024d8e018b1c99655f1226&contentUid=ff808081898ba9ba0189f1e5b90d01a8&dataUid=4028a6028d7e94de01904e0c9daa5c4b

6. Wanju County (2025a). 완주로컬푸드 육성 및 지원에 관한 조례 [Quy định về phát triển và hỗ trợ Local Food tại Wanju]. National Law Information Center. https://www.law.go.kr/LSW/ordinInfoP.do?ordinSeq=2085647

7. Wanju County (2025b). 완주군, 로컬푸드 소비자 모니터단 발대 [Wanju thành lập nhóm giám sát Local Food của người tiêu dùng]. https://www.wanju.go.kr/news/planweb/board/view.9is?boardUid=ff8080818b024d8e018b1c99655f1226&categoryUid1=ff8080818b024d8e018b1c9b485d1249&contentUid=ff808081898ba9ba0189f1e5b91501aa&dataUid=4028a602968553aa01970b8a5529055c

8. Wanju County (2026). 완주군 “소비자가 직접 로컬푸드 품질 검증” [Wanju: Người tiêu dùng trực tiếp tham gia kiểm tra chất lượng Local Food]. https://www.wanju.go.kr/planweb/board/view.9is?boardUid=ff8080818b024d8e018b1c99655f1226&categoryUid1=ff8080818b024d8e018b1c9b485d1249&contentUid=ff808081898ba9ba0189f1e5b91501aa&dataUid=4028a6029dcd6861019e49acad7a7faa