Thực hành quản trị nhân sự xanh tại Việt Nam: Động lực mới cho chuyển đổi số và phát triển bền vững
TS. Hà Văn Sỹ
Email: [email protected]
Trường Đại học Công đoàn
Tóm tắt
Trong bối cảnh chuyển đổi số và tăng trưởng xanh đang trở thành chiến lược trọng tâm của quốc gia, quản trị nhân sự xanh nổi lên như một hướng tiếp cận mới giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Bài viết phân tích tổng quan các nghiên cứu gần đây và thực tiễn tại Việt Nam, cho thấy việc thực hành quản trị nhân sự xanh không chỉ mang lại lợi ích môi trường mà còn tăng cường sự gắn kết của nhân viên, cải thiện hình ảnh doanh nghiệp và tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn. Từ đó, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy quản trị nhân sự xanh trong các doanh nghiệp, hướng đến một nền kinh tế xanh, số và bao trùm tại Việt Nam.
Từ khóa: Quản trị nhân sự xanh, chuyển đổi số, phát triển bền vững, năng lực cạnh tranh
Abstract
In the context of digital transformation and green growth becoming national strategic priorities, green human resource management has emerged as an effective approach to enhancing business competitiveness and sustainable development in Viet Nam. This study reviews recent literature and current practices in Viet Nam, demonstrating that green human resource management not only generates environmental benefits but also strengthens employee engagement, enhances corporate reputation, and creates long-term competitive advantages. Based on these findings, the study proposes several recommendations to promote green human resource management adoption, contributing to the development of a green, digital, and inclusive economy in Viet Nam.
Keywords: Green human resource management, digital transformation, sustainable development, competitiveness
GIỚI THIỆU
Trong bối cảnh toàn cầu đối mặt với những thách thức môi trường ngày càng nghiêm trọng, khái niệm “xanh” không chỉ giới hạn ở yếu tố tự nhiên mà còn mở rộng sang các hoạt động quản trị và phát triển bền vững của tổ chức. Quản trị nhân sự xanh (GHRM) được hiểu là việc lồng ghép các nguyên tắc và thực hành thân thiện với môi trường vào các chức năng quản trị nguồn nhân lực như tuyển dụng, đào tạo, đánh giá hiệu suất và chính sách đãi ngộ. Theo Wehrmeyer (1996), người đầu tiên đưa ra khái niệm “Greening People”, GHRM nhấn mạnh vai trò của con người trong việc thúc đẩy phát triển bền vững thông qua thay đổi nhận thức, hành vi và văn hóa tổ chức.
Nhiều nghiên cứu gần đây cũng khẳng định rằng GHRM không chỉ giúp giảm tác động tiêu cực đến môi trường mà còn mang lại lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp thông qua việc cải thiện hiệu suất làm việc, tinh thần nhân viên và hình ảnh thương hiệu (Sudin, 2011; Mishra và cộng sự, 2014). Tại Việt Nam, khi chuyển đổi số đang trở thành chiến lược trung tâm trong tiến trình phát triển kinh tế, việc tích hợp các thực hành GHRM vào chiến lược quản trị không chỉ góp phần xây dựng doanh nghiệp bền vững mà còn tạo ra động lực đổi mới, tối ưu hóa quy trình và nâng cao hiệu quả vận hành.
Bài viết này nhằm làm rõ khái niệm, vai trò và thực tiễn áp dụng GHRM tại Việt Nam, đồng thời phân tích những yếu tố thúc đẩy và rào cản trong việc triển khai, từ đó gợi mở các giải pháp phù hợp để phát huy tối đa vai trò của GHRM như một động lực mới cho chuyển đổi số và phát triển bền vững trong doanh nghiệp Việt Nam.
CƠ SỞ LÝ LUẬN
GHRM là sự kết hợp giữa các chính sách và thực hành nhân sự với mục tiêu hướng đến phát triển bền vững và bảo vệ môi trường. Thuật ngữ này lần đầu được Wehrmeyer (1996) đề cập trong công trình Greening People, nhấn mạnh vai trò trung tâm của con người trong chiến lược bảo vệ môi trường doanh nghiệp. Trong những năm gần đây, GHRM ngày càng được mở rộng, không chỉ giới hạn ở các hoạt động tuyển dụng, đào tạo, đánh giá hiệu suất hay đãi ngộ xanh mà còn bao gồm việc xây dựng văn hóa tổ chức thân thiện với môi trường, khuyến khích hành vi xanh và ứng dụng công nghệ số để nâng cao hiệu quả quản trị bền vững.
Nhiều nghiên cứu quốc tế đã làm rõ vai trò chiến lược của GHRM trong việc tạo lợi thế cạnh tranh. Theo Sudin (2011), việc tích hợp các yếu tố môi trường vào thực tiễn nhân sự giúp gia tăng hiệu suất tổ chức, củng cố hình ảnh thương hiệu và nâng cao cam kết của nhân viên. Jabbour và cộng sự. (2010) nhấn mạnh mối liên kết giữa GHRM với đổi mới xanh, cho rằng chính nguồn nhân lực được “xanh hóa” sẽ là nhân tố thúc đẩy chuyển đổi mô hình sản xuất - kinh doanh theo hướng bền vững. Gần đây, Renwick và cộng sự (2013) xây dựng mô hình toàn diện về GHRM, trong đó chỉ ra mối quan hệ giữa các thực hành nhân sự (như tuyển dụng, đào tạo, đánh giá, khen thưởng) với hành vi môi trường và kết quả hoạt động xanh của doanh nghiệp.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, GHRM còn đóng vai trò cầu nối giữa công nghệ và con người. Việc ứng dụng các nền tảng số trong hoạt động nhân sự - như đào tạo trực tuyến về phát triển bền vững, phần mềm đánh giá hành vi xanh, hay hệ thống theo dõi tiêu thụ năng lượng - không chỉ cho phép doanh nghiệp nâng cao hiệu suất mà còn hình thành văn hóa số có trách nhiệm với môi trường. Điều này phù hợp với định hướng phát triển bền vững trong kỷ nguyên công nghệ 4.0.
Tại Việt Nam, nghiên cứu về GHRM còn tương đối mới mẻ nhưng đang dần thu hút sự quan tâm, đặc biệt trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hoặc thuộc ngành công nghiệp có ảnh hưởng lớn đến môi trường. Các nghiên cứu của Nguyễn Thị Thu Hương (2021), Trần Minh Hải (2022) hay Lê Thị Mỹ Linh và cộng sự (2023) đều ghi nhận mối liên hệ tích cực giữa GHRM và hiệu quả tổ chức, đồng thời chỉ ra những rào cản như nhận thức chưa đầy đủ, thiếu chính sách cụ thể và năng lực triển khai còn hạn chế. Tuy nhiên, chính những thách thức này lại mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tái cấu trúc chiến lược nhân sự, tận dụng GHRM như một công cụ đồng thời phục vụ mục tiêu phát triển bền vững và chuyển đổi số hiệu quả hơn trong giai đoạn tới.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp với tổng quan tài liệu và phân tích tổng hợp dữ liệu thứ cấp. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các bài báo khoa học xuất bản trên các tạp chí quốc tế và trong nước về GHRM, tài liệu quản trị doanh nghiệp, cùng các Báo cáo Phát triển bền vững và Báo cáo thường niên của các doanh nghiệp điển hình tại Việt Nam (Vinamilk, AEON, Nestlé Việt Nam,...). Nghiên cứu áp dụng phương pháp phân tích nội dung, so sánh và tổng hợp logic nhằm hệ thống hóa các khung lý thuyết GHRM, đánh giá thực trạng ứng dụng tại Việt Nam, từ đó xác định các động lực, rào cản và đề xuất các nhóm giải pháp khả thi.
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Yêu cầu cốt lõi để triển khai quản trị nhân sự xanh tại doanh nghiệp Việt Nam
Để triển khai hiệu quả GHRM trong bối cảnh chuyển đổi xanh tại các doanh nghiệp Việt Nam, một số yêu cầu thiết yếu cần được chú trọng nhằm đảm bảo các chính sách và thực hành xanh không chỉ tồn tại hình thức mà thực sự tạo ra giá trị.
Trước hết là năng lực xanh, tức đội ngũ nhân sự cần được trang bị kiến thức và kỹ năng chuyên sâu về phát triển bền vững, sử dụng tài nguyên hiệu quả, xử lý chất thải và các tiêu chuẩn môi trường. Tại các công ty sản xuất như Vinamilk, Tôn Hoa Sen hay các doanh nghiệp FDI trong khu công nghiệp, việc đào tạo kỹ năng “xanh hóa” quy trình sản xuất ngày càng trở nên cấp thiết.
Tiếp theo là thái độ xanh, bao gồm nhận thức đúng về trách nhiệm môi trường, cảm xúc tích cực với các hành động bảo vệ môi trường và sự chủ động tham gia vào các chương trình xanh của doanh nghiệp. Các công ty như Unilever Việt Nam hay Nestlé đã cho thấy việc nuôi dưỡng thái độ này giúp hình thành văn hóa doanh nghiệp bền vững.
Ngoài ra, hành vi xanh trong doanh nghiệp cần được thể hiện qua hành vi công dân tổ chức xanh (tự giác thực hành vì lợi ích môi trường và uy tín tổ chức), hành vi tương tác xanh (khuyến khích đồng nghiệp cùng hành động) và hành vi chính thức xanh (thực hiện các nhiệm vụ tiết kiệm năng lượng, giảm thiểu chất thải theo quy định công việc).
Cuối cùng, mọi nỗ lực xanh cần dẫn đến kết quả xanh rõ ràng, chẳng hạn như giảm mức tiêu thụ điện, giảm tỷ lệ phế phẩm, tăng hiệu suất sử dụng nguyên liệu hoặc cải thiện mức độ tuân thủ tiêu chuẩn môi trường. Những kết quả này sẽ là bằng chứng cho thấy GHRM không chỉ là xu hướng nhất thời, mà thực sự góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và hình ảnh thương hiệu trong mắt người tiêu dùng và đối tác, từ đó mang lại lợi thế cạnh tranh bền vững cho doanh nghiệp Việt.
Thực hành quản trị nhân sự xanh tại các doanh nghiệp Việt Nam
Trong bối cảnh phát triển bền vững và chuyển đổi số đang trở thành chiến lược quốc gia, thực hành GHRM tại các doanh nghiệp Việt Nam ngày càng được chú trọng như một yếu tố tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn. Các hoạt động quản trị nhân sự - từ tuyển dụng, đánh giá hiệu suất đến xây dựng văn hóa tổ chức - đang dần gắn kết với tiêu chí bảo vệ môi trường và sử dụng bền vững tài nguyên.
Nhiều doanh nghiệp lớn như Vinamilk, FPT Software, Nestlé Việt Nam hay AEON đã tiên phong áp dụng các mô hình “xanh hóa” trong quản trị nhân sự. Chẳng hạn, Vinamilk đưa tiêu chí hiểu biết về phát triển bền vững vào vòng phỏng vấn tuyển dụng (Vinamilk, 2023), còn AEON triển khai chính sách “điểm thưởng xanh” để khuyến khích nhân viên sử dụng phương tiện thân thiện môi trường (AEON Sustainability Report, 2022). Các công ty này cũng đầu tư vào văn phòng xanh với thiết kế tận dụng ánh sáng tự nhiên, tái chế nước sinh hoạt và sử dụng nội thất đa năng nhằm giảm thiểu phát thải và tiết kiệm năng lượng.
Quản lý hiệu suất làm việc đang chuyển hướng sang nền tảng số nhằm hạn chế sử dụng giấy tờ và đo lường hiệu quả theo tiêu chí môi trường. Một số công ty đã tích hợp ISO 14001 trong quy trình vận hành, đồng thời tổ chức các chương trình đào tạo nội bộ về kỹ năng “xanh” và kiến thức bảo vệ môi trường để nâng cao nhận thức và hành vi bền vững của nhân viên. Thực tế cho thấy, các nhân viên được đào tạo bài bản về môi trường thường chủ động đề xuất sáng kiến như tiết kiệm điện, tái sử dụng vật tư văn phòng, phân loại rác, từ đó đóng góp tích cực cho hiệu quả vận hành chung.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy, GHRM vẫn còn là một khái niệm tương đối mới, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa - khu vực doanh nghiệp chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam. Khó khăn phổ biến bao gồm: thiếu chính sách rõ ràng từ cấp quản lý cao nhất, chưa tích hợp yếu tố môi trường vào các quy trình nhân sự cốt lõi, và hạn chế trong kết nối liên phòng ban. Ngoài ra, tâm lý e dè, thiếu hiểu biết về lợi ích dài hạn của GHRM cũng là rào cản lớn.
Do đó, để thúc đẩy thực hành quản trị nhân sự xanh hiệu quả, các doanh nghiệp Việt cần xây dựng chiến lược GHRM bài bản, gồm: Tích hợp tiêu chí môi trường vào tuyển dụng - đào tạo - đánh giá; khuyến khích đổi mới sáng tạo xanh; áp dụng chính sách tưởng thưởng phù hợp; đầu tư nâng cao năng lực số cho đội ngũ. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí, gia tăng sự gắn bó của nhân viên, mà còn góp phần xây dựng hình ảnh thương hiệu có trách nhiệm và bền vững trong mắt người tiêu dùng và đối tác.
Hình: Mô hình áp dụng quản trị nhân sự xanh tại doanh nghiệp Việt Nam
![]() |
Nguồn: Tác giả đề xuất
THẢO LUẬN
Kết quả của việc thực hành GHRM không chỉ thể hiện ở mặt môi trường, mà còn thể hiện rõ trong hiệu quả tổ chức, văn hóa doanh nghiệp và nhận thức cá nhân. Theo Opatha và cộng sự (2014), kết quả xanh được chia thành 2 nhóm chính: Đổi mới xanh và kết quả xanh. Đổi mới xanh bao gồm các sáng kiến mới nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, chẳng hạn như thiết kế quy trình làm việc tiết kiệm năng lượng, sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, hoặc cải tiến hệ thống phân loại và xử lý rác thải tại nơi làm việc. Trong khi đó, kết quả xanh mang tính đo lường cụ thể hơn, như tỷ lệ giảm tiêu thụ điện năng, lượng giấy in ấn được cắt giảm, số giờ làm việc dưới ánh sáng tự nhiên hoặc số lần tái sử dụng vật tư văn phòng.
Tại Việt Nam, một số doanh nghiệp như Vinamilk, Suntory PepsiCo, Nestlé Việt Nam đã ghi nhận việc triển khai các chương trình “văn phòng xanh” và đào tạo nội bộ về tiết kiệm năng lượng đã giúp tiết kiệm hàng chục nghìn kWh điện mỗi năm, đồng thời góp phần xây dựng văn hóa làm việc trách nhiệm với môi trường. Ngoài ra, việc tuyển dụng ứng viên có nhận thức và kỹ năng về phát triển bền vững không chỉ giúp tối ưu chi phí mà còn lan tỏa tinh thần “xanh hóa” trong nội bộ tổ chức.
KẾT LUẬN
Quản trị nhân sự xanh là một hướng tiếp cận chiến lược, trong đó con người - nguồn lực quan trọng nhất - được định hướng tham gia vào các hoạt động thân thiện với môi trường, từ khâu xây dựng chính sách, tuyển dụng, đào tạo đến vận hành và cải tiến quy trình. Việc “xanh hóa” con người không chỉ mang lại lợi ích môi trường mà còn tạo nên động lực nội sinh cho sự phát triển bền vững của tổ chức. Khi nhân viên nhận thức rõ vai trò của mình trong mục tiêu xanh, họ có xu hướng làm việc hiệu quả hơn, hài lòng hơn và gắn bó hơn với tổ chức. Quản trị nhân sự xanh giúp doanh nghiệp Việt Nam tối ưu hóa nguồn lực, xây dựng hình ảnh tích cực và đạt được lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh các tiêu chí Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG) ngày càng được quan tâm. Đây chính là chìa khóa kết nối giữa chiến lược phát triển bền vững và chuyển đổi số trong thời đại mới.
Tài liệu tham khảo:
1. AEON (2022). AEON sustainability report 2022. AEON Group.
2. Jabbour, C. J. C., Santos, F. C. A., & Nagano, M. S. (2010). Contributions of HRM theory and practice to environmental management. The International Journal of Human Resource Management, 21(7), 1049-1066. https://doi.org/10.1080/09585191003783599
3. Lê, T. M. L., & cộng sự (2023). Thực hành quản trị nguồn nhân lực xanh và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp tại Việt Nam.
4. Mishra, R. K., Sarkar, S., & Kiranmai, J. (2014). Green HRM: Innovative approach in Indian public enterprises. World Review of Science, Technology and Sustainable Development, 11(1), 26-42. https://doi.org/10.1504/WRSTSD.2014.062374
5. Nguyễn, T. T. H. (2021). Nghiên cứu tác động của quản trị nhân sự xanh đến kết quả hoạt động môi trường trong các doanh nghiệp.
6. Opatha, H. H. D. N. P., & Arulrajah, A. A. (2014). Green human resource management: Simplified general reflections. International Business Research, 7(8), 101-112. https://doi.org/10.5539/ibr.v7n8p101
7. Renwick, D. W., Redman, T., & Maguire, S. (2013). Green human resource management: A review and research agenda. International Journal of Management Reviews, 15(1), 1-14. https://doi.org/10.1111/j.1468-2370.2011.00328.x
8. Sudin, S. (2011). Strategic green HRM: A proposed model that supports corporate environmental management. In Sociality and Economics Development (IPEDR vol. 10, pp. 79-83). IACSIT Press.
9. Trần, M. H. (2022). Quản trị nguồn nhân lực xanh: Thực trạng và giải pháp cho doanh nghiệp Việt Nam.
10. Vinamilk (2023). Báo cáo phát triển bền vững năm 2023. Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam.
11. Wehrmeyer, W. (Ed.). (1996). Greening people: Human resources and environmental management. Greenleaf Publishing.
| Ngày nhận bài: 4/6/2026; Ngày hoàn thiện biên tập: 20/7/2026; Ngày duyệt đăng: 7/8/2026 |
Các tin khác
Tác động phi tuyến của vốn đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam: Vai trò điều tiết của vòng quay vốn và sở hữu nhà nước
Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả làm việc dựa trên cảm nhận của nhân viên tại Trung tâm Kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường chất lượng 3
Mô hình nghiên cứu tác động của chất lượng dịch vụ ngân hàng số đến hành vi tài chính cá nhân
Nghiên cứu khung lý thuyết về tác động của chuyển đổi số đến hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế đối với vận tải hành khách công cộng bằng xe bus và metro
Đề xuất mô hình nghiên cứu tác động của chuyển đổi số đến động lực làm việc của cán bộ tín dụng tại Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam
Hệ sinh thái khởi nghiệp đại học và khởi nghiệp sáng tạo của sinh viên: Nghiên cứu tại Đại học Quốc gia Hà Nội
Hợp tác với GenAI và hành vi kiến tạo nhiệm vụ của người lao động Việt Nam: Vai trò trung gian của kiến tạo nhận thức và sự phụ thuộc vào GenAI
Tác động của việc bãi bỏ thuế khoán đến mức độ tuân thủ thuế của hộ kinh doanh tại Việt Nam
Tác động của mua trước trả sau đến hành vi mua sắm ngẫu hứng của Gen Z tại TP. Hồ Chí Minh: Vai trò điều tiết của hiểu biết tài chính
