Hệ sinh thái khởi nghiệp đại học và khởi nghiệp sáng tạo của sinh viên: Nghiên cứu tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Nghiên cứu - Trao đổi 11:28 | 22/11/2026
Tại Việt Nam, yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đặt ra yêu cầu đối với các cơ sở giáo dục đại học trong việc thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo.

ThS. Nguyễn Thị Ngọc Anh

Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội

Email: [email protected]

Tóm tắt

Hệ sinh thái khởi nghiệp đại học ngày càng được xem là một điều kiện quan trọng thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo của sinh viên. Bài viết đánh giá vai trò của hệ sinh thái Đại học Quốc gia Hà Nội đối với khởi nghiệp sáng tạo của sinh viên thông qua phân tích tài liệu, phỏng vấn sâu bán cấu trúc với 10 chuyên gia và khảo sát 600 sinh viên, dựa trên 5 thành phần gồm: Thể chế và chính sách hỗ trợ, Chương trình đào tạo, Hạ tầng và hệ thống hỗ trợ, Mạng lưới kết nối, Văn hóa khởi nghiệp. Trong đó, Chương trình đào tạo và Mạng lưới kết nối được sinh viên đánh giá cao hơn; Thể chế và chính sách hỗ trợ có điểm trung bình thấp nhất. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất các hàm ý quản trị nhằm phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp tại Đại học Quốc gia Hà Nội và gợi mở giải pháp cho các cơ sở giáo dục đại học công lập thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo của sinh viên.

Từ khóa: Hệ sinh thái khởi nghiệp đại học, khởi nghiệp sáng tạo, sinh viên, giáo dục đại học, Đại học Quốc gia Hà Nội

Abstract

University entrepreneurial ecosystems are increasingly recognized as important drivers of student entrepreneurship and innovation. This study assesses the role of the entrepreneurial ecosystem at Vietnam National University, Hanoi (VNU) in fostering student entrepreneurship and innovation through document analysis, semi-structured interviews with 10 experts, and a survey of 600 students. The study examines five key components: institutional and policy support, education and training programmes, infrastructure and support systems, networking, and entrepreneurial culture. The findings indicate that students rated education and training programmes and networking relatively highly, whereas institutional and policy support received the lowest mean score. Based on these findings, the study proposes managerial implications for strengthening the entrepreneurial ecosystem at VNU and offers recommendations for public higher education institutions seeking to promote student entrepreneurship and innovation.

Keywords: University entrepreneurial ecosystem, innovative entrepreneurship, students, higher education, Vietnam National University, Hanoi

ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong những năm gần đây, cách tiếp cận hệ sinh thái khởi nghiệp ngày càng được sử dụng để giải thích vai trò của các điều kiện bối cảnh đối với hoạt động khởi nghiệp. Khác với các cách tiếp cận xem xét riêng lẻ từng yếu tố như vốn, kỹ năng hoặc chính sách, cách tiếp cận hệ sinh thái nhấn mạnh sự phụ thuộc và tương tác giữa các chủ thể, nguồn lực và điều kiện hỗ trợ (Spigel, 2017; Stam, 2015). Các mối liên kết trong hệ sinh thái tạo điều kiện để chủ thể khởi nghiệp tiếp cận tri thức, nguồn lực và cơ hội phát triển. Tại Việt Nam, yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (ĐMST) đặt ra yêu cầu đối với các cơ sở giáo dục đại học trong việc thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo. Trong bối cảnh đó, đánh giá hệ sinh thái khởi nghiệp đại học vừa có ý nghĩa học thuật, vừa cung cấp cơ sở thực tiễn cho quản trị đại học. Bài viết phân tích trường hợp Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN), một đại học đa ngành, đa lĩnh vực nhằm nhận diện mức độ phát triển của 5 thành phần hệ sinh thái và đề xuất hàm ý quản trị phù hợp.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Hệ sinh thái khởi nghiệp đại học

Sự phát triển của mô hình đại học khởi nghiệp đã thúc đẩy việc hình thành khái niệm hệ sinh thái khởi nghiệp đại học (university entrepreneurial ecosystem - UEE). Trên nền tảng mô hình Triple Helix, trường đại học không chỉ thực hiện chức năng đào tạo và nghiên cứu mà còn tham gia ĐMST, chuyển giao tri thức và phát triển kinh tế, xã hội (Etzkowitz và Leydesdorff, 2000). Hệ sinh thái khởi nghiệp đại học bao gồm các chủ thể, nguồn lực, cơ chế hỗ trợ và mối quan hệ bên trong cũng như bên ngoài nhà trường; vì vậy, hệ sinh thái không chỉ giới hạn ở chương trình đào tạo mà còn bao gồm chính sách, hạ tầng tổ chức, hoạt động nghiên cứu, mạng lưới cố vấn, liên kết với các bên liên quan và văn hóa khởi nghiệp (Fetters và cộng sự, 2010; Graham, 2014; Theodoraki và cộng sự, 2018).

Trong tài liệu quốc tế, hệ sinh thái hình thành quanh trường đại học được gọi bằng một số thuật ngữ như “hệ sinh thái khởi nghiệp dựa trên trường đại học” (university-based entrepreneurial ecosystem), “hệ sinh thái khởi nghiệp đại học” (university entrepreneurial ecosystem) hoặc “hệ sinh thái khởi nghiệp học thuật” (academic entrepreneurial ecosystem). Các thuật ngữ có phạm vi nhấn mạnh khác nhau nhưng đều xem trường đại học là một chủ thể trung tâm kết nối đào tạo, nghiên cứu, hỗ trợ khởi nghiệp và các nguồn lực bên ngoài.

Trong bài viết này, hệ sinh thái khởi nghiệp đại học được hiểu là tổng thể các điều kiện thể chế, chương trình đào tạo, hạ tầng và hệ thống hỗ trợ, mạng lưới kết nối và giá trị văn hóa do trường đại học cùng các bên liên quan tạo lập để hỗ trợ sinh viên hình thành và triển khai các hoạt động khởi nghiệp sáng tạo.

Vai trò của hệ sinh thái khởi nghiệp đại học đối với khởi nghiệp sáng tạo của sinh viên

Khởi nghiệp sáng tạo của sinh viên là hoạt động khởi nghiệp được hình thành trong bối cảnh giáo dục đại học, trong đó sinh viên khai thác tri thức, công nghệ, kết quả nghiên cứu hoặc ý tưởng mới để phát triển sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình có khả năng tạo ra giá trị kinh tế hoặc xã hội. Do đang trong quá trình tích lũy kiến thức và kinh nghiệm, sinh viên thường gặp hạn chế về kinh nghiệm thực tiễn, tài chính, năng lực quản trị và khả năng tiếp cận mạng lưới hỗ trợ. Giáo dục đại học và các dịch vụ hỗ trợ của trường vì vậy có thể góp phần phát triển vốn nhân lực và tạo điều kiện để sinh viên hiện thực hóa ý định khởi nghiệp (Lyu và cộng sự, 2023; Passaro và cộng sự, 2018).

Hệ sinh thái khởi nghiệp đại học cần được xem xét thông qua khả năng kết nối giữa các chủ thể và chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế, xã hội (Talebzadehhosseini và cộng sự, 2021). Sự hợp tác giữa các bên liên quan trong giáo dục khởi nghiệp giúp sinh viên tiếp cận tri thức, kinh nghiệm và nguồn lực đa dạng (Bischoff và cộng sự, 2018). Tuy nhiên, các kết quả như tư duy, năng lực, ý định hoặc hành vi khởi nghiệp không đồng nhất với bản thân hệ sinh thái; chúng là những đầu ra tiềm năng phản ánh cách sinh viên tiếp nhận và sử dụng các điều kiện hỗ trợ.

Fetters và cộng sự (2010) xác định 7 điều kiện hỗ trợ sự phát triển của hệ sinh thái khởi nghiệp dựa trên trường đại học, trong đó nhấn mạnh vai trò lãnh đạo, năng lực chương trình, cam kết dài hạn, nguồn lực tài chính, đổi mới chương trình, hạ tầng tổ chức và khả năng mở rộng quy mô. Graham (2014) cũng nhấn mạnh các điều kiện về lãnh đạo, chiến lược, văn hóa, năng lực nghiên cứu, hỗ trợ của chính phủ và nhu cầu của người học.

Kế thừa các cách tiếp cận này và điều chỉnh theo bối cảnh nghiên cứu, bài viết phân tích 5 thành phần: Thể chế và chính sách hỗ trợ; Chương trình đào tạo; Hạ tầng và hệ thống hỗ trợ; Mạng lưới kết nối; và Văn hóa khởi nghiệp.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Bài viết sử dụng thiết kế nghiên cứu mô tả, kết hợp phương pháp định tính và định lượng thông qua phân tích tài liệu, phỏng vấn sâu chuyên gia và điều tra bằng bảng hỏi. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ văn bản chính sách, báo cáo và nguồn thông tin chính thức của cơ quan quản lý nhà nước, ĐHQGHN và các đơn vị thành viên, cùng các công trình khoa học liên quan. Phân tích nội dung được sử dụng để nhận diện chính sách, chương trình, nguồn lực và hoạt động hỗ trợ thuộc hệ sinh thái khởi nghiệp đại học.

Nghiên cứu định tính được thực hiện thông qua phỏng vấn sâu bán cấu trúc với 10 chuyên gia được lựa chọn có chủ đích dựa trên kinh nghiệm quản lý, giảng dạy, nghiên cứu hoặc trực tiếp triển khai hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp. Nhóm người tham gia gồm lãnh đạo và cán bộ quản lý tại cơ sở giáo dục đại học, cán bộ phụ trách hỗ trợ khởi nghiệp sinh viên, chuyên gia về ĐMST và khởi nghiệp, và giảng viên giảng dạy học phần Tư duy sáng tạo và khởi nghiệp. Nội dung phỏng vấn tập trung vào: (i) Nội hàm các thành phần của hệ sinh thái khởi nghiệp đại học; (ii) Vai trò của từng thành phần đối với khởi nghiệp sáng tạo của sinh viên; (iii) Sự phù hợp của các tiêu chí đo lường trong bối cảnh ĐHQGHN; (iv) Thực trạng, hạn chế và định hướng phát triển hệ sinh thái tại ĐHQGHN. Ý kiến chuyên gia được mã hóa và tổng hợp theo 4 nhóm chủ đề để đối chiếu với tài liệu, điều chỉnh bảng hỏi và hỗ trợ diễn giải kết quả khảo sát; dữ liệu này không được dùng để suy rộng thống kê.

Bảng hỏi được xây dựng từ tổng quan tài liệu và được điều chỉnh dựa trên ý kiến chuyên gia nhằm bảo đảm sự phù hợp về nội hàm, cách diễn đạt và bối cảnh ĐHQGHN. Nội dung khảo sát tập trung vào 5 thành phần của hệ sinh thái khởi nghiệp đại học. Các phát biểu được đo bằng thang Likert 5 mức, từ 1 - Hoàn toàn không đồng ý, đến 5 - Hoàn toàn đồng ý. Đối tượng khảo sát là sinh viên của 12 đơn vị đào tạo thuộc ĐHQGHN. Mẫu được phân bổ theo đơn vị đào tạo, sau đó người tham gia trong từng đơn vị được lựa chọn thuận tiện nhằm mở rộng mức độ bao phủ theo đơn vị và nhóm ngành. Bốn nhóm ngành gồm: (i) Kinh tế và Quản lý; (ii) STEM, bao gồm khoa học tự nhiên, công nghệ, kỹ thuật và y dược; (iii) Khoa học xã hội và nhân văn, Luật và Sư phạm; (iv) Nghệ thuật, Văn hóa và Thể thao. Tổng cộng 600 phiếu được thu nhận và toàn bộ số phiếu đáp ứng tiêu chí sàng lọc để đưa vào phân tích. Dữ liệu được xử lý bằng Microsoft Excel với các chỉ tiêu tần suất, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình và độ lệch chuẩn. Kết quả khảo sát được đối chiếu với phân tích tài liệu và ý kiến chuyên gia nhằm xây dựng đánh giá tổng hợp về thực trạng hệ sinh thái.

Nghiên cứu tập trung mô tả thực trạng và so sánh mức độ đánh giá giữa các nội dung khảo sát; không kiểm định quan hệ nhân quả giữa các thành phần của hệ sinh thái và khởi nghiệp sáng tạo của sinh viên. Do sử dụng chọn mẫu thuận tiện trong từng đơn vị, kết quả phản ánh đánh giá của nhóm sinh viên tham gia khảo sát và không đại diện thống kê cho toàn bộ sinh viên ĐHQGHN. Các nghiên cứu tiếp theo có thể sử dụng thiết kế xác suất và mô hình đa biến để kiểm định các mối quan hệ này.

ĐÁNH GIÁ VAI TRÒ CỦA HỆ SINH THÁI ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI ĐỐI VỚI KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO CỦA SINH VIÊN

ĐHQGHN là đại học đa ngành, đa lĩnh vực, với các trường đại học thành viên, trường và khoa trực thuộc, viện nghiên cứu, trung tâm và mạng lưới đối tác trong nước, quốc tế. Định hướng khoa học, công nghệ và ĐMST giai đoạn 2021-2030 tạo cơ sở chính sách cho việc phát triển hoạt động nghiên cứu, chuyển giao tri thức và khởi nghiệp sáng tạo (Đại học Quốc gia Hà Nội, 2022). Trong cấu trúc này, Trung tâm Chuyển giao Tri thức và Hỗ trợ Khởi nghiệp (VNU-CSK) thực hiện các chức năng liên quan đến sở hữu trí tuệ, chuyển giao tri thức và hỗ trợ khởi nghiệp; Vườn ươm Khởi nghiệp và ĐMST ĐHQGHN (VISI), ra mắt tháng 12/2024, hỗ trợ ươm tạo công nghệ, phát triển doanh nghiệp khởi nguồn và kết nối ý tưởng với thị trường (Trung tâm Chuyển giao Tri thức và Hỗ trợ Khởi nghiệp, 2024). Sinh viên, giảng viên và nhà nghiên cứu là các chủ thể phát triển ý tưởng và sản phẩm; chuyên gia, cố vấn, doanh nhân, nhà đầu tư, cựu sinh viên và đối tác cung cấp tri thức, nguồn lực và kết nối thị trường. Trên cơ sở phân tích tài liệu chính thức và phỏng vấn 10 chuyên gia, nghiên cứu đánh giá thực trạng theo 5 thành phần: (1) Thể chế và chính sách hỗ trợ; (2) Chương trình đào tạo; (3) Hạ tầng và hệ thống hỗ trợ; (4) Mạng lưới kết nối; (5) Văn hóa khởi nghiệp.

Bảng 1: Đánh giá thực trạng các thành phần của hệ sinh thái khởi nghiệp tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Yếu tố

Thực trạng và minh chứng tại ĐHQGHN

Hạn chế được nhận diện

1. Thể chế và chính sách hỗ trợ

ĐHQGHN đã ban hành Chiến lược khoa học, công nghệ và ĐMST giai đoạn 2021-2030 theo Quyết định số 286/QĐ-ĐHQGHN; Quy định quản lý tài sản trí tuệ theo Quyết định số 3416/QĐ-ĐHQGHN; và Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 03/NQ-CP. Ở cấp tổ chức, ĐHQGHN đã hình thành các đầu mối hỗ trợ như Trung tâm Chuyển giao Tri thức và Hỗ trợ Khởi nghiệp (VNU-CSK) và Vườn ươm Khởi nghiệp và ĐMST ĐHQGHN (VISI). Một số đơn vị thành viên cũng đã xây dựng chương trình hoặc đầu mối riêng về ĐMST và khởi nghiệp.

Chính sách hiện tập trung nhiều vào khoa học, công nghệ, tài sản trí tuệ và chuyển giao tri thức; cơ chế dành riêng cho toàn bộ quá trình phát triển dự án khởi nghiệp của sinh viên chưa hoàn chỉnh. Việc triển khai giữa các đơn vị chưa đồng đều; các cơ chế về vốn, thương mại hóa, chia sẻ lợi ích và khuyến khích giảng viên đồng hành với dự án sinh viên chưa được áp dụng thống nhất trong toàn ĐHQGHN.

2. Chương trình đào tạo

Nội dung ĐMST và khởi nghiệp được triển khai thông qua học phần chính khóa hoặc tự chọn; chuyên đề và khóa tập huấn ngắn hạn; bootcamp, hackathon và cuộc thi; học tập trải nghiệm và phát triển dự án. Bài viết ghi nhận ít nhất 8 đơn vị đã tổ chức chương trình đào tạo, tập huấn, bootcamp hoặc cố vấn khởi nghiệp, gồm ULIS, UET, UEB, HSB, SIS, VJU, Trường Đại học Y Dược và Trường Đại học Luật. Một số đơn vị như UEB, HSB, UET và SIS đã triển khai học phần liên quan đến tư duy sáng tạo, quản trị đổi mới, phát triển dự án hoặc mô hình kinh doanh. Nội dung đào tạo gồm Design Thinking, Lean Startup, xác thực nhu cầu thị trường, phát triển sản phẩm, sở hữu trí tuệ, xây dựng mô hình kinh doanh và thuyết trình gọi vốn.

Mức độ tích hợp vào chương trình chính khóa chưa đồng đều; nội dung khởi nghiệp tập trung nhiều hơn ở các ngành kinh tế, quản trị và công nghệ. Ở một số nhóm ngành, hoạt động chủ yếu vẫn dưới dạng ngoại khóa hoặc chuyên đề ngắn hạn. Chưa có khung năng lực và cơ chế đánh giá kết quả đào tạo thống nhất trong toàn ĐHQGHN.

3. Hạ tầng và hệ thống hỗ trợ

ĐHQGHN đã hình thành các phòng thí nghiệm, phòng thực hành, trung tâm nghiên cứu ứng dụng, không gian sáng tạo, câu lạc bộ và chương trình ươm tạo. Tại ULIS, hệ thống không gian Homies có diện tích 131 m² và khu vực ươm mầm khởi nghiệp có diện tích khoảng 300 m². SIS và Trung tâm CEI có không gian tích hợp đào tạo, tư vấn và trải nghiệm sản phẩm; UET có không gian làm việc nhóm, hội thảo và tổ chức UET Startup Ideas. VISI được ra mắt ngày 18/12/2024, cung cấp hoạt động đào tạo, ươm tạo, huấn luyện 1-1, hỗ trợ phát triển sản phẩm, kết nối chuyên gia và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ phân bố không đồng đều giữa các đơn vị. ĐHQGHN chưa có quỹ đầu tư chuyên biệt ở cấp toàn hệ thống dành riêng cho dự án khởi nghiệp của sinh viên. Nguồn tài chính chủ yếu gắn với cuộc thi, sự kiện hoặc dự án ngắn hạn; mạng lưới cố vấn chuyên sâu cho AI, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học và chuyển đổi số còn hạn chế. Các phòng thí nghiệm, chuyên gia và dịch vụ hỗ trợ chưa được quản lý trên một nền tảng liên thông để sinh viên toàn ĐHQGHN cùng tiếp cận.

4. Mạng lưới kết nối

Các đơn vị UEB, HSB, UET, ULIS, SIS và VJU đã phát triển quan hệ với doanh nghiệp trong các lĩnh vực công nghệ, tài chính, giáo dục, viễn thông và chuyển đổi số. Hoạt động hỗ trợ còn có sự tham gia của KisStartup, WStartup Vietnam, Swiss EP, CSIP, Vietnam Silicon Valley cùng các doanh nghiệp, chuyên gia và đối tác quốc tế. Các chương trình như Thắp lửa Khởi nghiệp sáng tạo của ULIS, UET Startup Ideas, UEB Innovation Challenge, HSB Innovation Ignition, SIS Hackathon và VNU Innovation Start-up Showcase tạo cơ hội để sinh viên trình bày ý tưởng, nhận phản hồi và kết nối với cố vấn, doanh nghiệp hoặc nhà đầu tư.

Mạng lưới hiện chủ yếu được tổ chức theo từng đơn vị hoặc từng sự kiện. ĐHQGHN chưa có cơ sở dữ liệu dùng chung về dự án, chuyên gia, cố vấn, phòng thí nghiệm, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Hoạt động kết nối nội bộ giữa các đơn vị thành viên và hình thành nhóm dự án liên ngành chưa tương xứng với lợi thế đa ngành của ĐHQGHN. Vai trò của mạng lưới doanh nhân cựu sinh viên chưa được tổ chức thành cơ chế hỗ trợ thường xuyên.

5. Văn hóa khởi nghiệp

Văn hóa ĐMST được thể hiện qua các cuộc thi, diễn đàn, ngày hội, câu lạc bộ và hoạt động ghi nhận thành tích của sinh viên. Bài viết xác định 4 nhóm hoạt động phổ biến: (i) tọa đàm, hội nghị, diễn đàn và ngày hội; (ii) cuộc thi ý tưởng, dự án; (iii) đào tạo, bootcamp và cố vấn; và (iv) ươm tạo, tăng tốc và phát triển dự án. Nhiều đơn vị đã xây dựng hoạt động mang bản sắc riêng, như Thắp lửa Khởi nghiệp sáng tạo tại ULIS, Startup Ideas tại UET, Innovation Challenge tại UEB, Innovation Ignition tại HSB và Hackathon tại SIS.

Hoạt động khởi nghiệp chưa diễn ra với mức độ thường xuyên và đồng đều trong toàn hệ thống. Nhận thức về khởi nghiệp sáng tạo tại một số nhóm ngành vẫn nghiêng về thành lập doanh nghiệp hoặc tham gia cuộc thi, chưa bao quát đầy đủ quá trình phát hiện vấn đề, thử nghiệm giải pháp mới và tạo giá trị. Cơ chế ghi nhận thất bại có trách nhiệm, thử nghiệm, hợp tác liên ngành và tiến bộ của dự án chưa được thể chế hóa rõ ràng.

Nguồn: Nghiên cứu của tác giả

Kết quả tổng hợp ở Bảng 1 cho thấy, 5 thành phần của hệ sinh thái tại ĐHQGHN đã hình thành, nhưng mức độ phát triển chưa đồng đều. Nhận định này được tiếp tục đối chiếu với đánh giá của sinh viên qua khảo sát bảng hỏi (Bảng 2).

Bảng 2: Kết quả đánh giá của sinh viên về các thành phần của hệ sinh thái

STT

Nội dung

Trung bình

Độ lệch chuẩn

1

Hỗ trợ thể chế, chính sách

3,43

0,80

2

Chương trình đào tạo

4,22

0,97

3

Hạ tầng và hệ thống hỗ trợ

3,56

0,80

4

Mạng lưới kết nối

4,01

0,92

5

Văn hóa khởi nghiệp

3,72

0,81

Nguồn: Nghiên cứu của tác giả

Bảng 2 cho thấy, điểm trung bình của 5 thành phần đều cao hơn mức giữa của thang đo. Chương trình đào tạo có điểm trung bình cao nhất (M = 4,22; SD = 0,97), tiếp theo là Mạng lưới kết nối (M = 4,01; SD = 0,92). Kết quả cho thấy nhóm sinh viên tham gia khảo sát nhận biết và đánh giá tương đối tích cực các hoạt động đào tạo, tập huấn, trải nghiệm và kết nối do Nhà trường cung cấp. Văn hóa khởi nghiệp đạt M = 3,72 (SD = 0,81), còn Hạ tầng và hệ thống hỗ trợ đạt M = 3,56 (SD = 0,80). Các mức điểm này phản ánh cảm nhận của người trả lời, không phải phép đo trực tiếp về hiệu quả vận hành hay tác động của từng thành phần.

Thể chế và chính sách hỗ trợ có điểm trung bình thấp nhất (M = 3,43; SD = 0,80). Kết quả gợi ý rằng, sinh viên có thể chưa nhận biết hoặc chưa tiếp cận đầy đủ các cơ chế hỗ trợ hiện có. Nhận định này phù hợp với ý kiến chuyên gia về sự khác biệt trong triển khai và truyền thông chính sách giữa các đơn vị. Tuy nhiên, dữ liệu mô tả không cho phép kết luận nguyên nhân của mức đánh giá này.

Nhìn chung, kết quả khảo sát tương thích với kết quả phân tích tài liệu và phỏng vấn chuyên gia ở nhận định rằng, hệ sinh thái đã hình thành nhưng mức độ phát triển giữa các thành phần còn khác nhau. Việc đối chiếu 3 nguồn dữ liệu giúp củng cố mô tả thực trạng, nhưng không thay thế cho kiểm định quan hệ nhân quả.

HÀM Ý QUẢN TRỊ ĐỐI VỚI ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VÀ CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC CÔNG LẬP

Một là, hoàn thiện cơ chế và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách. ĐHQGHN và các cơ sở giáo dục đại học cần chuyển trọng tâm từ ban hành chủ trương sang bảo đảm khả năng tiếp cận và thụ hưởng của sinh viên. Các quy định nên bao quát từng giai đoạn phát triển dự án, từ hoàn thiện ý tưởng, thử nghiệm sản phẩm và bảo hộ tài sản trí tuệ đến thương mại hóa và thành lập doanh nghiệp khởi nguồn. Cùng với đó, cần tăng cường truyền thông nội bộ và công khai đầu mối, điều kiện, quy trình tiếp cận từng hình thức hỗ trợ.

Hai là, đổi mới chương trình đào tạo theo hướng phát triển năng lực và hiện thực hóa ý tưởng. Do nghiên cứu không đo lường quan hệ nhân quả hoặc khoảng cách ý định - hành vi, hàm ý này được rút ra từ đánh giá về chương trình đào tạo kết hợp với kết quả phỏng vấn. Chương trình nên tăng cường học tập trải nghiệm, thực hành và dự án gắn với vấn đề của doanh nghiệp, địa phương và nhà trường. Lợi thế đa ngành của ĐHQGHN cần được khai thác thông qua các nhóm dự án liên ngành, trong đó sinh viên có chuyên môn bổ trợ cùng phát triển và thử nghiệm giải pháp.

Ba là, tăng cường hạ tầng và hệ thống hỗ trợ. Các đơn vị cần tiếp tục đầu tư, chia sẻ và khai thác hiệu quả không gian sáng tạo, phòng thí nghiệm, trung tâm hỗ trợ, vườn ươm và nền tảng số. Bên cạnh cơ sở vật chất, cần xây dựng cơ chế tài chính phù hợp cho từng giai đoạn của dự án, đồng thời phát triển mạng lưới giảng viên, doanh nhân, chuyên gia, nhà đầu tư và cựu sinh viên có kinh nghiệm thực tiễn.

Bốn là, phát triển mạng lưới hợp tác đa chủ thể. Mạng lưới kết nối là thành phần được sinh viên đánh giá cao thứ hai, vì vậy cần tiếp tục được khai thác để mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, cố vấn, đối tác, nguồn vốn và thị trường. ĐHQGHN cần ưu tiên cơ chế liên thông nội bộ giữa các đơn vị, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về chuyên gia, phòng thí nghiệm và dự án, đồng thời phát huy vai trò cố vấn của doanh nhân và cựu sinh viên.

Năm là, xây dựng văn hóa khởi nghiệp có chiều sâu. Văn hóa khởi nghiệp cần được thể hiện nhất quán trong chiến lược, triết lý giáo dục, cơ chế ghi nhận và thực hành hằng ngày. Nhà trường cần khuyến khích sáng tạo, cho phép thử nghiệm có kiểm soát, nhìn nhận thất bại như một nguồn học tập và tôn trọng ý tưởng mới. Các hoạt động truyền thông và tôn vinh nên gắn với cơ hội trải nghiệm, phát triển dự án và tạo giá trị thực tế thay vì chỉ dừng ở phong trào.

KẾT LUẬN

Kết quả nghiên cứu cho thấy, hệ sinh thái khởi nghiệp đại học tại ĐHQGHN đã hình thành trên 5 thành phần gồm: Thể chế và chính sách hỗ trợ, Chương trình đào tạo, Hạ tầng và hệ thống hỗ trợ, Mạng lưới kết nối và Văn hóa khởi nghiệp, nhưng mức độ phát triển giữa các thành phần chưa đồng đều. Trong nhóm sinh viên tham gia khảo sát, Chương trình đào tạo và mạng lưới kết nối được đánh giá cao hơn, trong khi Thể chế và chính sách hỗ trợ có điểm trung bình thấp nhất.

Kết quả cung cấp căn cứ mô tả để đề xuất các hàm ý về thực thi chính sách, đào tạo dựa trên trải nghiệm, chia sẻ hạ tầng, kết nối đa chủ thể và phát triển văn hóa khởi nghiệp. Do thiết kế cắt ngang, chọn mẫu thuận tiện trong từng đơn vị và sử dụng thống kê mô tả, nghiên cứu không xác lập tác động nhân quả và không đại diện thống kê cho toàn bộ sinh viên ĐHQGHN.

Nghiên cứu tiếp theo có thể sử dụng chọn mẫu xác suất, dữ liệu theo thời gian và mô hình đa biến để kiểm định tác động trực tiếp, trung gian hoặc điều tiết của các điều kiện hệ sinh thái đối với khởi nghiệp sáng tạo của sinh viên.

Tài liệu tham khảo:

1. Bischoff, K., Volkmann, C. K., & Audretsch, D. B. (2018). Stakeholder collaboration in entrepreneurship education: An analysis of the entrepreneurial ecosystems of European higher educational institutions. The Journal of Technology Transfer, 43(1), 20-46. https://doi.org/10.1007/s10961-017-9581-0

3. Đại học Quốc gia Hà Nội (2021). Quyết định số 3416/QĐ-ĐHQGHN ngày 02 tháng 11 năm 2021 ban hành Quy định quản lý tài sản trí tuệ ở Đại học Quốc gia Hà Nội. https://vnu.edu.vn/danh-muc-van-ban-quan-ly-thuoc-hoat-dong-khcn-post33128.html

4. Đại học Quốc gia Hà Nội (2022). Quyết định số 286/QĐ-ĐHQGHN ngày 08 tháng 02 năm 2022 ban hành Chiến lược khoa học, công nghệ và ĐMST của Đại học Quốc gia Hà Nội giai đoạn 2021-2030. https://vnu.edu.vn/danh-muc-van-ban-quan-ly-thuoc-hoat-dong-khcn-post33128.html

5. Đại học Quốc gia Hà Nội (2025). Chương trình hành động của ĐHQGHN thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 03/NQ-CP về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, ĐMST và chuyển đổi số quốc gia. https://vnu.edu.vn/infographic-chuong-trinh-hanh-dong-cua-dhqghn-thuc-hien-nghi-quyet-so-57-nq-tw-va-nghi-quyet-so-03-nq-cp-ve-dot-pha-phat-trien-khoa-hoc-cong-nghe-doi-moi-sang-tao-va-chuyen-doi-so-quoc-gia-post36525.html

6. Etzkowitz, H., & Leydesdorff, L. (2000). The dynamics of innovation: From national systems and “Mode 2” to a Triple Helix of university-industry-government relations. Research Policy, 29(2), 109-123. https://doi.org/10.1016/S0048-7333(99)00055-4

7. Fetters, M. L., Greene, P. G., Rice, M. P., & Butler, J. S. (Eds.). (2010). The development of university-based entrepreneurship ecosystems: Global practices. Edward Elgar.

8. Graham, R. (2014). Creating university-based entrepreneurial ecosystems: Evidence from emerging world leaders. Massachusetts Institute of Technology.

9. Lyu, J., Shepherd, D. A., & Lee, K. (2023). From intentional to nascent student entrepreneurs: The moderating role of university entrepreneurial offerings. Journal of Innovation & Knowledge, 8(1), Article 100305. https://doi.org/10.1016/j.jik.2023.100305

10. Passaro, R., Quinto, I., & Thomas, A. (2018). The impact of higher education on entrepreneurial intention and human capital. Journal of Intellectual Capital, 19(1), 135-156. https://doi.org/10.1108/JIC-04-2017-0056

11. Spigel, B. (2017). The relational organization of entrepreneurial ecosystems. Entrepreneurship Theory and Practice, 41(1), 49-72. https://doi.org/10.1111/etap.12167

12. Stam, E. (2015). Entrepreneurial ecosystems and regional policy: A sympathetic critique. European Planning Studies, 23(9), 1759-1769. https://doi.org/10.1080/09654313.2015.1061484

13. Talebzadehhosseini, S., Garibay, I., Keathley-Herring, H., Al-Rawahi, Z. R. S., Garibay, O. O., & Woodell, J. K. (2021). Strategies to enhance university economic engagement: Evidence from US universities. Studies in Higher Education, 46(6), 1112-1131. https://doi.org/10.1080/03075079.2019.1672645

14. Theodoraki, C., Messeghem, K., & Rice, M. P. (2018). A social capital approach to the development of sustainable entrepreneurial ecosystems: An explorative study. Small Business Economics, 51(1), 153-170. https://doi.org/10.1007/s11187-017-9924-0

15. Trung tâm Chuyển giao Tri thức và Hỗ trợ Khởi nghiệp (2024). Ra mắt Vườn ươm Khởi nghiệp và ĐMST Đại học Quốc gia Hà Nội. https://csk.vnu.edu.vn/bai-viet/ra-mat-vuon-uom-khoi-nghiep-va-doi-moi-sang-tao-dai-hoc-quoc-gia-ha-noi-AyzWKXVk

Ngày nhận bài: 2/10/2026; Ngày hoàn thiện biên tập: 2/11/2026; Ngày duyệt đăng: 17/11/2026

Các tin khác

Mô hình nghiên cứu tác động của chất lượng dịch vụ ngân hàng số đến hành vi tài chính cá nhân

Mô hình nghiên cứu tác động của chất lượng dịch vụ ngân hàng số đến hành vi tài chính cá nhân

Chất lượng dịch vụ ngân hàng số và hành vi tài chính cá nhân là chủ đề thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước.
Nghiên cứu khung lý thuyết về tác động của chuyển đổi số đến hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế đối với vận tải hành khách công cộng bằng xe bus và metro

Nghiên cứu khung lý thuyết về tác động của chuyển đổi số đến hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế đối với vận tải hành khách công cộng bằng xe bus và metro

Chuyển đổi số trong khu vực công thường được xem là sự cải tổ toàn diện về quy trình, dịch vụ, trong đó có xem xét sự thay đổi về văn hóa, tổ chức
Đề xuất mô hình nghiên cứu tác động của chuyển đổi số đến động lực làm việc của cán bộ tín dụng tại Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam

Đề xuất mô hình nghiên cứu tác động của chuyển đổi số đến động lực làm việc của cán bộ tín dụng tại Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam

Chuyển đổi số trong ngành ngân hàng không chỉ thuần túy là bài toán đầu tư công nghệ hay tối ưu hóa quy trình, mà còn tạo ra những biến động mạnh mẽ đối với lực lượng lao động cốt lõi, đặc biệt là đội ngũ cán bộ tín dụng.
Hợp tác với GenAI và hành vi kiến tạo nhiệm vụ của người lao động Việt Nam: Vai trò trung gian của kiến tạo nhận thức và sự phụ thuộc vào GenAI

Hợp tác với GenAI và hành vi kiến tạo nhiệm vụ của người lao động Việt Nam: Vai trò trung gian của kiến tạo nhận thức và sự phụ thuộc vào GenAI

Sự phát triển nhanh chóng của GenAI đang làm thay đổi cách người lao động thực hiện và tổ chức công việc. Khác với các công nghệ tự động hóa truyền thống, GenAI có khả năng hỗ trợ xử lý thông tin, tạo nội dung, đề xuất ý tưởng và giải quyết vấn đề, qua đó hình thành sự hợp tác ngày càng chặt chẽ giữa người lao động và AI.
Tác động của việc bãi bỏ thuế khoán đến mức độ tuân thủ thuế của hộ kinh doanh tại Việt Nam

Tác động của việc bãi bỏ thuế khoán đến mức độ tuân thủ thuế của hộ kinh doanh tại Việt Nam

Trong nhiều năm, phần lớn hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán. Phương pháp này đơn giản nhưng bộc lộ nhiều hạn chế như mức khoán chưa sát thực tế, thiếu công bằng giữa các hộ và giữa hộ kinh doanh với doanh nghiệp.
Tác động của mua trước trả sau đến hành vi mua sắm ngẫu hứng của Gen Z tại TP. Hồ Chí Minh: Vai trò điều tiết của hiểu biết tài chính

Tác động của mua trước trả sau đến hành vi mua sắm ngẫu hứng của Gen Z tại TP. Hồ Chí Minh: Vai trò điều tiết của hiểu biết tài chính

Mua trước trả sau làm mờ ranh giới giữa công cụ hỗ trợ tài chính và bẫy nợ tín dụng - nghịch lý Pay-Later khi người am hiểu công nghệ số vẫn gặp vấn đề nợ tín dụng. Vấn đề đặt ra rằng liệu năng lực hiểu biết có thực sự hiệu quả quả để bảo vệ sức khỏe tài chính của người tiêu dùng trẻ?
Tăng cường hoạt động tham gia nghiên cứu khoa học của sinh viên Trường Công nghệ, Đại học Kinh tế Quốc dân

Tăng cường hoạt động tham gia nghiên cứu khoa học của sinh viên Trường Công nghệ, Đại học Kinh tế Quốc dân

Với định hướng gắn kết công nghệ, dữ liệu và kinh tế số, hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên Trường Công nghệ, Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU) đã có sự tăng trưởng mạnh mẽ. Tuy nhiên, sự gia tăng này chưa phản ánh đầy đủ mức độ tham gia và các yếu tố quyết định động lực.
Ảnh hưởng của trải nghiệm du lịch tâm linh đến sự hài lòng và ý định quay lại của du khách tại Đồng bằng sông Cửu Long

Ảnh hưởng của trải nghiệm du lịch tâm linh đến sự hài lòng và ý định quay lại của du khách tại Đồng bằng sông Cửu Long

Du lịch tâm linh ở Đồng bằng sông Cửu Long diễn ra tại những nơi vừa đón khách vừa duy trì sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng. Chất lượng trải nghiệm phụ thuộc một phần vào việc khách có thể tiếp cận những giá trị mà họ tìm kiếm trong khi sinh hoạt tín ngưỡng vẫn diễn ra thuận lợi.
Ảnh hưởng của trải nghiệm tương tác với trợ lý mua sắm ứng dụng GenAI đến ý định mua hàng lặp lại của Gen Z trên các sàn thương mại điện tử tại Việt Nam

Ảnh hưởng của trải nghiệm tương tác với trợ lý mua sắm ứng dụng GenAI đến ý định mua hàng lặp lại của Gen Z trên các sàn thương mại điện tử tại Việt Nam

Chuyển đổi số và AI đang tái định hình thương mại điện tử Việt Nam. Trong bối cảnh đó, Gen Z - nhóm tiếp cận sớm các công nghệ mới nhưng cũng dễ rời bỏ nền tảng nếu trải nghiệm không đạt kỳ vọng - là lực lượng tiêu dùng số nòng cốt.
Đẩy mạnh phát triển kinh tế tư nhân tại TP. Đà Nẵng

Đẩy mạnh phát triển kinh tế tư nhân tại TP. Đà Nẵng

Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân xác định khu vực này là “một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia” Đối với TP. Đà Nẵng, cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 68 có ý nghĩa thiết thực trong khai thác lợi thế địa phương, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển bền vững.