Tăng cường hoạt động tham gia nghiên cứu khoa học của sinh viên Trường Công nghệ, Đại học Kinh tế Quốc dân
NCS. Phạm Văn Minh
Đại học Kinh tế Quốc dân
Email: [email protected]
Tóm tắt
Nghiên cứu này nhằm xác định và đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia nghiên cứu khoa học của sinh viên Trường Công nghệ - Đại học Kinh tế Quốc dân. Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính (phỏng vấn sâu 9 giảng viên/chuyên gia) và định lượng (khảo sát 351 sinh viên hợp lệ qua thang đo Likert 5 điểm, xử lý dữ liệu bằng SPSS 20.0 và SmartPLS 4.0). Kết quả kiểm định mô hình cấu trúc SEM-PLS (Bootstrapping 5.000 lần lặp) giải thích được 56,5% biến thiên của hành vi Tham gia nghiên cứu khoa học. Trong đó, 4 nhân tố có tác động tích cực gồm: Năng lực sinh viên, Trí tuệ nhân tạo, Động lực nghiên cứu khoa học, Chính sách nhà trường; 2 rào cản tác động tiêu cực gồm Thiếu thời gian và Khó khăn tâm lý. Nhân tố Giảng viên hướng dẫn và Cơ sở vật chất không đạt ý nghĩa thống kê. Từ kết quả đó, nhóm nghiên cứu đề xuất các hệ thống giải pháp tương ứng nhằm gia tăng sự tham gia nghiên cứu khoa học của sinh viên.
Từ khóa: Nghiên cứu khoa học sinh viên, Trường Công nghệ, Đại học Kinh tế Quốc dân
Abstract
This study aims to identify and evaluate the factors influencing students’ participation in scientific research at the College of Technology, National Economics University. The study employs a mixed-methods approach, combining qualitative methods (in-depth interviews with 9 lecturers and experts) and quantitative methods (a survey of 351 valid student responses on a 5-point Likert scale, with data processed in SPSS 20.0 and SmartPLS 4.0). The results of the PLS-SEM structural model assessment, based on 5,000 bootstrap resamples, explain 56.5% of the variance in scientific research participation. Four factors have positive effects: Student Competence, Artificial Intelligence, Scientific Research Motivation, and University Policies. Two barriers have negative effects: Time Constraints and Psychological Difficulties. The factors of Academic Supervisors and Physical Facilities are not statistically significant. Based on these findings, the research team proposes corresponding groups of solutions to increase students’ participation in scientific research.
Keywords: Student scientific research, School of Technology, National Economics University
ĐẶT VẤN ĐỀ
Nghiên cứu khoa học của sinh viên (NCKHSV) là thành tố quan trọng trong giáo dục đại học định hướng nghiên cứu, giúp phát triển tư duy phản biện, năng lực giải quyết vấn đề và kỹ năng phân tích dữ liệu. Các nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng, trải nghiệm này nâng cao hiểu biết về quy trình, sự tự tin và định hướng học thuật của sinh viên (Russell và cộng sự, 2007; Lopatto, 2007; Seymour và cộng sự, 2004), đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển trí tuệ nhân tạo (AI).
Mặc dù nhiều nghiên cứu đã khẳng định, mức độ tham gia NCKH của sinh viên chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố cá nhân, môi trường và sự hỗ trợ, nhưng tại Việt Nam, việc nghiên cứu hệ thống các nhân tố ảnh hưởng đến động lực NCKHSV tại các cơ sở định hướng công nghệ và liên ngành vẫn cần được quan tâm sâu hơn.
Trường Công nghệ, Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU) là trường hợp nghiên cứu tiêu biểu. Với định hướng gắn kết công nghệ, dữ liệu và kinh tế số, Trường ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ: số lượng giải thưởng NCKHSV cấp trường tăng 107% năm học 2022-2023 so với năm trước, đạt 27 giải năm học 2024-2025 (tăng 148% so với 2022-2023). Số giải Nhì tăng từ 1 lên 6 giải, phản ánh cải thiện về chất lượng và năng lực nghiên cứu. Tuy nhiên, sự gia tăng này chưa phản ánh đầy đủ mức độ tham gia và các yếu tố quyết định động lực. So với tiềm năng về quy mô và lợi thế liên ngành, hoạt động NCKHSV tại Trường vẫn còn dư địa phát triển.
Nghiên cứu này phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến việc tham gia NCKHSV của sinh viên Trường Công nghệ, NEU, nhằm đề xuất giải pháp nâng cao động lực, mở rộng mức độ tham gia và cải thiện chất lượng. Về mặt học thuật, nghiên cứu bổ sung bằng chứng thực nghiệm về động lực NCKH của sinh viên trong bối cảnh giáo dục đại học Việt Nam, đặc biệt tại cơ sở định hướng công nghệ. Về mặt thực tiễn, kết quả cung cấp cơ sở tham khảo cho Nhà trường trong xây dựng chính sách hỗ trợ, cải thiện môi trường nghiên cứu và phát triển văn hóa NCKH.
CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
Cơ sở lý thuyết và giả thuyết nghiên cứu
Nghiên cứu này dựa trên Lý thuyết hành vi dự định (TPB) của Azjen (1991) để giải thích các nguyên nhân thúc đẩy sinh viên Trường Công nghệ - NEU tham gia NCKH. Thuyết này được phát triển từ Lý thuyết hành động hợp lý (TRA), giả định rằng một hành vi có thể được dự báo hoặc giải thích bởi các ý định (động cơ) để thực hiện hành vi đó, bao gồm các nhân tố, động cơ ảnh hưởng đến hành vi, và được định nghĩa như là mức độ nỗ lực mà mọi người cố gắng để thực hiện hành vi đó (Ajzen, 1991). Trong nghiên cứu này, TPB được chọn làm nền tảng lý thuyết phù hợp vì hoạt động NCKH của sinh viên thường là hành vi có kế hoạch, chịu ảnh hưởng từ thái độ cá nhân, áp lực từ giảng viên, bạn bè, nhà trường hay còn được xem là chuẩn chủ quan, và nhận thức về khả năng thực hiện. Việc áp dụng TPB giúp xác định và phân tích các nhân tố thúc đẩy hoặc cản trở ý định tham gia NCKH, từ đó đề xuất giải pháp tăng cường hiệu quả. Một số nghiên cứu đã sử dụng TPB thành công để khám phá hành vi nghiên cứu sáng tạo hoặc tham gia hoạt động học thuật ở sinh viên (Kiệt và cộng sự, 2019).
Năng lực sinh viên
Năng lực sinh viên là khả năng đáp ứng yêu cầu phức tạp bằng cách huy động nguồn lực tâm lý - xã hội. Năng lực nghiên cứu được tiếp cận qua 3 góc độ: phân tích đối tượng hệ thống, phản biện và tuân thủ đạo đức, cùng định hướng giải quyết vấn đề thực tiễn (Potolea, 2013). Theo Lý thuyết TPB của Ajzen (1991), năng lực sinh viên thuộc thành phần Cảm nhận về kiểm soát hành vi, phản ánh sự tự đánh giá về khả năng thực hiện hành vi (Azad và Seyyed, 2007).
Năng lực NCKH gồm 3 thành tố cốt lõi: kiến thức, kỹ năng và thái độ, vừa độc lập vừa tương tác (Hà và Nông, 2019). Năng lực này không chỉ thể hiện qua quy trình mà còn bao gồm tư duy sâu, giải quyết vấn đề sáng tạo và tinh thần trách nhiệm. Do đó, giả thuyết sau được đề xuất:
H1: Năng lực sinh viên có ảnh hưởng tích cực (+) đến Sự tham gia NCKH của sinh viên.
Động lực nghiên cứu khoa học
Động lực là quá trình khơi dậy, định hướng và duy trì hành vi đạt mục tiêu, bao gồm động lực nội tại (hứng thú, thỏa mãn) và ngoại tại (phần thưởng, kết quả từ môi trường) (Ryan và Deci, 2000). Theo Vũ (2025), trong NCKH, động lực phản ánh ham hiểu biết, mong muốn phát triển bản thân và kỳ vọng lợi ích học thuật của sinh viên.
Nhiều công trình chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ giữa động lực và hành vi tham gia NCKH: động lực cao dẫn đến ý định và mức độ đầu tư mạnh mẽ. Động lực nội tại tạo hứng thú bền vững và duy trì nỗ lực dài hạn, trong khi động lực ngoại tại (công nhận giảng viên, khen thưởng, hỗ trợ tài chính) chỉ thúc đẩy ngắn hạn (Võ, 2023). Sinh viên có động lực mạnh thường kiên trì vượt khó và tìm hướng giải quyết mới.
Ngược lại, khi động lực suy giảm, sự tham gia và sức hấp dẫn của nghiên cứu giảm đáng kể, dễ khiến sinh viên nản lòng hoặc bỏ dở (Hà và Nông, 2019). Do đó, động lực là yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất đến khả năng và mức độ tham gia NCKH của sinh viên; giả thuyết sau được đề xuất:
H2: Động lực NCKH có ảnh hưởng tích cực (+) đến Sự tham gia NCKH của sinh viên.
Chính sách nhà trường
Chính sách nhà trường là các quy định của cơ sở giáo dục nhằm hướng dẫn và quản lý hoạt động NCKH của sinh viên (Lê và Nguyễn, 2024). Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021), trách nhiệm của cơ sở giáo dục bao gồm: ban hành văn bản quy định về tổ chức và hoạt động NCKH của người học; triển khai kế hoạch hoạt động NCKH; quy định về kinh phí; và quy định về trách nhiệm, quyền hạn của người hướng dẫn cũng như sinh viên tham gia NCKH.
Nghiên cứu của Võ và Nguyễn (2022) tại Trường Đại học Nguyễn Tất Thành cho thấy, nhân tố chính sách NCKH đóng vai trò quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến ý định tham gia NCKH của sinh viên ngành Quản trị kinh doanh. Điều này khẳng định tác động tích cực của các chính sách, chế độ (nhân tố bên ngoài) lên ý định tham gia NCKH của sinh viên. Giả thuyết sau được đề xuất:
H3: Chính sách, chế độ nhà trường có ảnh hưởng tích cực (+) đến Sự tham gia NCKH của sinh viên.
Giảng viên hướng dẫn
Giảng viên hướng dẫn là một nhân tố môi trường bên ngoài quan trọng, đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy và duy trì ý định tham gia NCKH của sinh viên (Vũ, 2025). Nhiều nghiên cứu thực nghiệm đều khẳng định, giảng viên hướng dẫn có tác động tích cực và ý nghĩa thống kê đến ý định tham gia NCKH của sinh viên. Nghiên cứu của Lê và Nguyễn (2024) tại Trường Đại học Hà Nội cho thấy, năng lực hướng dẫn của giảng viên ảnh hưởng mạnh nhất đến sự tham gia NCKH của sinh viên. Vũ (2025) cũng cho thấy, sự hỗ trợ từ giảng viên và khoa có ảnh hưởng mạnh thứ hai đến ý định NCKH của sinh viên (Vũ, 2025). Do đó, giả thuyết sau được đề xuất:
H4: Giảng viên hướng dẫn có ảnh hưởng tích cực (+) đến Sự tham gia NCKH của sinh viên.
Cơ sở vật chất
Cơ sở vật chất (CSVC) đóng vai trò thiết yếu trong việc tạo ra một môi trường thuận lợi và thoải mái để nâng cao hiệu quả học tập và thành tích học thuật của sinh viên. CSVC được coi là một khoản đầu tư quan trọng và là nguồn lực không thể thiếu để giảng viên và sinh viên cải thiện quá trình dạy và học.
Trong một số nghiên cứu, các yếu tố vật chất hoặc điều kiện thực hiện NCKH có ảnh hưởng đáng kể. Nghiên cứu của Ramli và Mohd Zain (2018) cho thấy, các yếu tố hạ tầng vật chất như ký túc xá, cơ sở vật chất thể thao và bãi đậu xe và phương tiện đi lại đều có mối quan hệ tích cực và có ý nghĩa thống kê đối với thành tích của sinh viên. Do đó, giả thuyết sau được đề xuất:
H5: Môi trường nghiên cứu/Cơ sở vật chất có ảnh hưởng tích cực (+) đến Sự tham gia NCKH của sinh viên.
Thiếu thời gian
Trong các mô hình nghiên cứu về động lực và hành vi khoa học, thiếu thời gian được xem là rào cản quan trọng ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng tham gia và duy trì hoạt động nghiên cứu của sinh viên (Lê và Nguyễn, 2024). Dựa trên nền tảng của Thuyết tự quyết (Ryan và Deci, 2000) và Lý thuyết TPB (Ajzen, 1991), rào cản này làm giảm cảm nhận về năng lực, mức độ tự chủ và khả năng kiểm soát hành vi - những yếu tố then chốt quyết định động lực thực hiện nghiên cứu.
Nhiều nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam đã minh chứng ảnh hưởng này. Trong đó, Cấn và Nguyễn (2024) cho thấy, hạn chế về thời gian do lịch học và khối lượng công việc khiến sinh viên khó sắp xếp thời gian cho NCKH. Tương tự, Trần và cộng sự (2024) nhận thấy sinh viên thiếu kỹ năng quản lý thời gian thường có ý định tham gia NCKH thấp hơn và mức độ đầu tư vào nghiên cứu hạn chế. Nói cách khác, rào cản về thời gian làm giảm khả năng duy trì động lực, tổ chức công việc và hoàn thành các hoạt động nghiên cứu, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả và chất lượng nghiên cứu khoa học. Do đó, giả thuyết sau được đề xuất:
H6: Thiếu thời gian có ảnh hưởng tiêu cực (-) đến Sự tham gia NCKH của sinh viên.
Khó khăn tâm lý
Dựa trên Lý thuyết hành vi dự định (TPB) của Ajzen (1991), khó khăn tâm lý được xem là rào cản nội tại thuộc thành phần Cảm nhận về kiểm soát hành vi (PBC), phản ánh mức độ cá nhân cảm nhận hành vi là dễ hay khó thực hiện. Các biểu hiện như lo âu, thiếu tự tin hay áp lực tâm lý làm suy giảm mạnh cảm nhận kiểm soát này, vì chúng cản trở niềm tin vào năng lực và khả năng điều phối hành động.
Nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, khó khăn tâm lý có ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên. Những khó khăn này, bao gồm lo âu, thiếu tự tin, áp lực tâm lý hay cảm giác không đủ năng lực, thường làm suy giảm khả năng tự đánh giá năng lực, niềm tin vào bản thân và cảm giác kiểm soát hành vi nghiên cứu. Khi mức độ khó khăn tâm lý cao, ý định tham gia và mức độ đầu tư thực tế vào các hoạt động NCKH thường giảm sút. Ngược lại, khi sinh viên nhận được hỗ trợ về kỹ năng, tư vấn tâm lý hoặc hướng dẫn cụ thể từ giảng viên, họ có thể vượt qua phần nào các rào cản tâm lý, duy trì sự kiên trì và nỗ lực trong quá trình nghiên cứu (Hoàng, 2022). Nhìn chung, khó khăn tâm lý đóng vai trò như một rào cản nội tại, nhưng việc phát triển kỹ năng, tăng cường tự tin và hỗ trợ tâm lý có thể giúp sinh viên duy trì động lực và hiệu quả nghiên cứu. Do đó, giả thuyết sau được đề xuất:
H7: Khó khăn tâm lý có ảnh hưởng tiêu cực (-) đến Sự tham gia NCKH của sinh viên.
Trí tuệ nhân tạo
AI là một lĩnh vực nghiên cứu thuộc khoa học máy tính, tập trung vào việc phát triển các hệ thống có khả năng mô phỏng những quá trình nhận thức của con người thông qua các cơ chế như học tập, giải quyết vấn đề và nhận dạng mẫu. AI hướng tới việc xây dựng các máy móc hoặc hệ thống sở hữu mức độ thông minh nhất định, cho phép chúng thực hiện những chức năng tương tự con người, bao gồm nhận thức, học hỏi, ra quyết định và thích ứng với sự thay đổi của môi trường trong nhiều bối cảnh khác nhau. Hiện nay, nhiều công cụ, công nghệ và nền tảng dựa trên AI đã được phát triển và ứng dụng rộng rãi trong các môi trường giáo dục.
Khi lĩnh vực AI đang phát triển với tốc độ chóng mặt, các công cụ AI đang dần thay đổi đáng kể cách thức viết và thẩm định bài báo khoa học. Đồng thời, những công cụ này làm cho quy trình viết cũng như đánh giá trở nên nhanh hơn và hiệu quả hơn đáng kể (Gilat và Cole, 2023). Từ đó, thúc đẩy và tăng cường ảnh hưởng của AI đến sự tham gia NCKH của sinh viên. Giả thuyết sau được đề xuất:
H8: AI có ảnh hưởng tích cực (+) đến Sự tham gia NCKH của sinh viên.
Mô hình nghiên cứu
Dựa trên cơ sở lý thuyết và các giả thuyết nghiên cứu, tác giả đề xuất mô hình nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố: Năng lực sinh viên (SC), Động lực NCKH (RM), Chính sách, chế độ của nhà trường (SPR), Giảng viên hướng dẫn (SS), Môi trường nghiên cứu/Cơ sở vật chất (REF), Thiếu thời gian (TC), Rào cản tâm lý (PB), Trí tuệ nhân tạo (AI) đến Sự tham gia NCKH của sinh viên Trường Công nghệ - NEU (SRP) như Hình.
Hình: Mô hình nghiên cứu
![]() |
Nguồn: Đề xuất của nhóm tác giả
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các văn bản pháp lý, báo cáo tổng kết giải thưởng NCKHSV của NEU và các công trình nghiên cứu công bố trong và ngoài nước. Dữ liệu sơ cấp phục vụ nghiên cứu định tính bao gồm phỏng vấn sâu bán cấu trúc với 9 giảng viên và cán bộ quản lý có kinh nghiệm hướng dẫn NCKH tại Trường Công nghệ nhằm điều chỉnh mô hình và hiệu chỉnh thang đo. Nghiên cứu định lượng sử dụng bảng hỏi trực tuyến (Google Forms) được thực hiện từ ngày 6/1-6/2/2026. Thang đo Likert 5 mức độ được áp dụng, trong đó 1 - Hoàn toàn không đồng ý và 5 - Hoàn toàn đồng ý.
Dữ liệu sau khi thu thập được mã hóa, làm sạch và xử lý bằng phần mềm SPSS 20 và SmartPLS 4.0. Quy trình phân tích gồm các bước: Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu; Kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha; Phân tích nhân tố khám phá (EFA); Phân tích nhân tố khẳng định (CFA); Phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu.
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu
Sau quá trình sàng lọc, mẫu định lượng chính thức bao gồm 351 phiếu hợp lệ với đặc điểm nhân khẩu học như sau: Giới tính: Sinh viên nữ chiếm 52,1% (183 người), sinh viên nam chiếm 47,9% (168 người). Ngành học: Nhóm ngành Hệ thống thông tin quản lý có tỷ lệ cao nhất (27,1%), tiếp theo là Công nghệ thông tin (14,2%), Toán kinh tế (12,3%), Hệ thống thông tin (10,5%), Thống kê kinh tế (8,5%), Khoa học máy tính (6,8%), Kỹ thuật phần mềm (4,6%), An toàn thông tin (4,3%), cùng các ngành Khoa học dữ liệu, AI và Phân tích dữ liệu. Niên khóa: Sinh viên năm hai chiếm tỷ trọng lớn nhất (39,9%), năm nhất (29,3%), năm ba (24,8%) và năm cuối (6%).
Đánh giá độ tin cậy thang đo và EFA
Qua 4 lần chạy EFA, 7 biến quan sát chưa đạt tiêu chuẩn đã bị loại bỏ (TC5, PB4, REF1, REF2, SC5, SS4, SS5). Bộ biến độc lập còn lại gồm 30 biến thuộc 7 nhân tố có chỉ số KMO = 0,892, Sig. Bartlett = 0,000. Tổng phương sai trích đạt 77,335%. Tất cả các nhân tố còn lại đều có Cronbach’s Alpha > 0,84, CR > 0,89 và AVE > 0,62, thỏa mãn đầy đủ giá trị hội tụ và giá trị phân biệt. Biến SPR5 bị loại do Outer Loading thấp (0,581).
Kết quả kiểm định mô hình cấu trúc SEM-PLS
Mô hình nghiên cứu giải thích được 56,5% (R2 = 0,565, R2 hiệu chỉnh = 0,555) biến thiên của Sự tham gia NCKH của sinh viên Trường Công nghệ - NEU. Kết quả kiểm định Bootstrapping 5.000 lần lặp thể hiện tại Bảng.
Bảng: Kết quả kiểm định Bootstrapping
| Giả thuyết | Mối quan hệ | Original Sample | Sample Mean | T Statistics | P Values | Kết luận |
|---|---|---|---|---|---|---|
| H1 | SC → SRP | 0,396 | 0,393 | 8,103 | 0,000 | Chấp nhận |
| H2 | RM → SRP | 0,191 | 0,189 | 4,383 | 0,000 | Chấp nhận |
| H3 | SPR → SRP | 0,157 | 0,155 | 3,585 | 0,000 | Chấp nhận |
| H4 | SS → SRP | -0,005 | -0,002 | 0,110 | 0,912 | Bác bỏ |
| H5 | REF → SRP | 0,007 | 0,01 | 0,135 | 0,893 | Bác bỏ |
| H6 | TC → SRP | -0,339 | -0,338 | 7,384 | 0,000 | Chấp nhận |
| H7 | PB → SRP | -0,133 | -0,138 | 2,817 | 0,005 | Chấp nhận |
| H8 | AI → SRP | 0,262 | 0,262 | 4,142 | 0,000 | Chấp nhận |
Nguồn: Nhóm tác giả xử lý dữ liệu khảo sát
Kết quả kiểm định mô hình cấu trúc cho thấy 6 trong số 8 giả thuyết nghiên cứu được chấp nhận, bao gồm H1, H2, H3, H6, H7 và H8; trong khi giả thuyết H4 và H5 bị bác bỏ do không đạt ý nghĩa thống kê.
Cụ thể, 4 nhân tố có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến Sự tham gia NCKH của sinh viên (SRP). Trong đó, Năng lực sinh viên (SC) có mức độ ảnh hưởng mạnh nhất (β = 0,396; T = 8,103; p < 0,001), tiếp theo là Trí tuệ nhân tạo (AI) (β = 0,262; T = 4,142; p < 0,001), Động lực NCKH (RM) (β = 0,191; T = 4,383; p < 0,001) và Chính sách, chế độ của nhà trường (SPR) (β = 0,157; T = 3,585; p < 0,001). Ngược lại, 2 nhân tố thuộc nhóm rào cản có tác động tiêu cực và có ý nghĩa thống kê đến Sự tham gia NCKH của sinh viên. Trong đó, Thiếu thời gian (TC) là rào cản có ảnh hưởng mạnh nhất (β = -0,339; T = 7,384; p < 0,001), tiếp theo là Rào cản tâm lý (PB) (β = -0,133; T = 2,817; p = 0,005). Đối với các nhân tố Giảng viên hướng dẫn (SS) và Môi trường nghiên cứu/Cơ sở vật chất (REF), kết quả kiểm định cho thấy các mối quan hệ này không có ý nghĩa thống kê (p > 0,05). Do đó, giả thuyết H4 và H5 không được chấp nhận.
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
Kết quả nghiên cứu cho thấy, 6 nhân tố tác động đến Sự tham gia NCKH của sinh viên Trường Công nghệ - NEU, gồm: Năng lực sinh viên, Thiếu thời gian, Trí tuệ nhân tạo, Động lực NCKH, Chính sách nhà trường, và Rào cản tâm lý.
Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất 6 nhóm kiến nghị cụ thể:
Một là, nâng cao năng lực nghiên cứu cho sinh viên: Nhà trường cần tích hợp học phần phương pháp nghiên cứu và phân tích dữ liệu vào chương trình đào tạo ngay từ năm 1 và năm 2. Đồng thời tổ chức thường xuyên các workshop ngắn hạn về kỹ năng viết báo cáo, tư duy phản biện và công cụ định lượng. Bên cạnh đó xây dựng mô hình mentoring (sinh viên khóa trước kèm cặp sinh viên khóa sau).
Hai là, giảm thiểu rào cản về thời gian: Thiết kế khung chương trình học linh hoạt, bố trí các khoảng thời gian tự nghiên cứu trong lịch học tuần. Tổ chức tập huấn kỹ năng quản lý thời gian cho sinh viên. Cho phép sử dụng kết quả đề tài NCKH đạt tiêu chuẩn để thay thế hoặc miễn giảm một số bài tập/học phần chuyên ngành.
Ba là, thúc đẩy và quản lý ứng dụng AI: Xây dựng bộ tài liệu hướng dẫn và tổ chức khóa học ngắn hạn về khai thác công cụ AI (ChatGPT, Gemini, Python/R) trong tra cứu và xử lý dữ liệu. Ban hành quy định rõ ràng về đạo đức học thuật khi sử dụng AI, đảm bảo AI đóng vai trò hỗ trợ chứ không thay thế tư duy sáng tạo của sinh viên.
Bốn là, tăng cường động lực NCKH: Tổ chức các tọa đàm truyền cảm hứng, triển lãm sản phẩm nghiên cứu sinh viên. Đa dạng hóa hình thức khen thưởng (hỗ trợ kinh phí đăng bài báo, giới thiệu thực tập tại doanh nghiệp lớn, cộng điểm rèn luyện/học tập). Kết nối đề tài NCKH với nhu cầu bài toán thực tế từ doanh nghiệp công nghệ.
Năm là, hoàn thiện chính sách và chế độ của Nhà trường: Đơn giản hóa và công khai quy trình thủ tục đăng ký, xét duyệt, nghiệm thu kinh phí NCKH trên cổng thông tin. Tăng mức kinh phí hỗ trợ đối với các đề tài nghiên cứu ứng dụng công nghệ số, AI và khoa học dữ liệu. Xây dựng hệ thống hồ sơ tích lũy thành tích NCKH xuyên suốt cả khóa học.
Sáu là, hỗ trợ tâm lý cho sinh viên: Thành lập bộ phận tư vấn tâm lý học thuật giúp giải tỏa áp lực và lo âu trong quá trình làm đề tài. Xây dựng văn hóa học thuật cởi mở, khuyến khích thử nghiệm ý tưởng mới và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu. Phát triển các câu lạc bộ và cộng đồng NCKH sinh viên để tạo không gian trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm.
(*) Đây là nghiên cứu được tài trợ thuộc đề tài mã số NEU2-2025.17 của Đại học Kinh tế Quốc dân.
Tài liệu tham khảo:
1. Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
2. Azad, A. N., & Seyyed, F. J. (2007). Factor influencing faculty research productivity: Evidence from AACSB accredited schools in the GCC countries. Journal of International Business Research, 6(1), 91-102.
3. Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2021). Thông tư số 26/2021/TT-BGDĐT ngày 17/9/2021 quy định về hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên trong cơ sở giáo dục đại học.
4. Cấn, T. L., & Nguyễn, T. H. (2024). Thực trạng và giải pháp thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên Khoa Ngoại ngữ - Học viện Ngân hàng. Tạp chí Khoa học Ngoại ngữ Quân sự, số 44, tháng 6/2024, 79-90.
5. Gilat, R., & Cole, B. J. (2023). How will artificial intelligence affect scientific writing, reviewing and editing? The future is here? Arthroscopy: The Journal of Arthroscopic and Related Surgery, 39(5), 1119-1120. https://doi.org/10.1016/j.arthro.2023.01.014
6. Hà, Đ. S., & Nông, T. N. M. (2019). Các nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia nghiên cứu khoa học của sinh viên - Nghiên cứu trường hợp Đại học Tài chính - Marketing. Tạp chí Nghiên cứu Tài chính - Marketing, (49).
7. Hoàng, T. T. H. (2022). Khó khăn tâm lý trong hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên đại học. Tạp chí Giáo dục và Lí luận, 337(3), 49-53.
8. Kiệt, N. T., Trân, V. N. B., & Thảo, T. T. T. (2019). Thực trạng và giải pháp thúc đẩy hoạt động tham gia nghiên cứu khoa học của sinh viên Khoa Kinh tế, Trường Đại học Cần Thơ. Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ, 55(5), 117-125. https://doi.org/10.22144/ctu.jvn.2019.136
9. Lê, T. T., & Nguyễn, N. L. (2024). Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia nghiên cứu khoa học của sinh viên Trường Đại học Hà Nội. Tạp chí Giáo dục, 24(14), 47-52.
10. Lopatto, D. (2007). Undergraduate research experiences support science career decisions and active learning. CBE-Life Sciences Education, 6(4), 297-306. https://doi.org/10.1187/cbe.07-06-0039
11. Potolea, D. (2013). Doctoral studies and research competencies. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 76, 935-946.
12. Ramli, A., & Mohd Zain., R. (2018). The impact of facilities on student’s academic achievement. Science International (Lahore), 30(2), 299-311.
13. Russell, S. H., Hancock, M. P., & McCullough, J. (2007). Benefits of undergraduate research experiences. Science, 316(5824), 548-549. https://doi.org/10.1126/science.1140384
14. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54-67. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1020
15. Seymour, E., Hunter, A.-B., Laursen, S. L., & DeAntoni, T. (2004). Establishing the benefits of research experiences for undergraduates in the sciences: First findings from a three-year study. Science Education, 88(4), 493-534. https://doi.org/10.1002/sce.10131
16. Trần, T. N. L., Trần, Đ. L., Trần, T. T. T., Lê, T. G., Nguyễn, A. K., & Trần, V. Đ. (2024). Động lực và rào cản trong hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên Trường Đại học Y Dược Cần Thơ. Tạp chí Y Dược học Cần Thơ, số 71, năm 2024, 181-188.
17. Võ, T. M. N. (2023). Nghiên cứu về những yếu tố ảnh hưởng lên động cơ tham gia nghiên cứu khoa học của sinh viên. Tạp chí Khoa học và Công nghệ - Đại học Đà Nẵng, 21(4).
18. Võ, V. B., & Nguyễn, T. P. V. (2022). Những yếu tố ảnh hưởng đến quyết định tham gia nghiên cứu khoa học của sinh viên khoa Quản trị kinh doanh. Tạp chí Công Thương - Các kết quả nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ, 4(3), 188 - 193.
19. Vũ, Q. V. (2025). Các nhân tố ảnh hưởng đến ý định nghiên cứu khoa học của sinh viên khoa Quản trị kinh doanh, Trường Đại học Công đoàn. Tạp chí Kinh tế và Dự báo.
| Ngày nhận bài: 8/10/2026; Ngày hoàn thiện biên tập: 12/11/2026; Ngày duyệt đăng: 20/11/2026 |
Các tin khác
Ảnh hưởng của trải nghiệm du lịch tâm linh đến sự hài lòng và ý định quay lại của du khách tại Đồng bằng sông Cửu Long
Ảnh hưởng của trải nghiệm tương tác với trợ lý mua sắm ứng dụng GenAI đến ý định mua hàng lặp lại của Gen Z trên các sàn thương mại điện tử tại Việt Nam
Đẩy mạnh phát triển kinh tế tư nhân tại TP. Đà Nẵng
Mô hình tích hợp phát triển du lịch và giáo dục cộng đồng gắn với bảo tồn và phát huy giá trị di sản Thành Hoàng Đế
Lợi ích và rủi ro trên hành trình hình thành thu nhập thụ động
Các biện pháp huy động vốn trong lĩnh vực hydrogen để phát triển ngành công nghiệp du lịch biển bền vững tại Việt Nam
Khung lý thuyết tích hợp về các yếu tố ảnh hưởng đến thăng tiến quản lý của lao động nữ tại khách sạn 5 sao ở TP. Hồ Chí Minh
Mối quan hệ giữa sở hữu quản lý và hiệu quả kinh doanh của các công ty sau cổ phần hoá niêm yết trên Sàn Giao dịch chứng khoán TP. Hồ Chí Minh
Quan hệ giữa kế toán quản trị chiến lược và hiệu quả doanh nghiệp du lịch: Vai trò trung gian của năng lực kiểm soát chi phí
