Các biện pháp huy động vốn trong lĩnh vực hydrogen để phát triển ngành công nghiệp du lịch biển bền vững tại Việt Nam

Nghiên cứu - Trao đổi 10:23 | 21/11/2026
Trong bối cảnh Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thắt chặt các quy chuẩn về định giá carbon và tiêu chuẩn nhiên liệu biển nhằm hướng tới mục tiêu Net Zero 2050, hydrogen xanh nổi lên như một trụ cột năng lượng sạch tối ưu cho các lĩnh vực khó điện hóa trực tiếp như: tàu thủy du lịch, phà biển và vận tải hành khách đảo.

ThS. Phan Thị Quỳnh Vân

Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Bộ Tài chính

Email: [email protected]

Tóm tắt

Nghiên cứu nhằm làm rõ hệ thống các giải pháp và cơ chế huy động vốn cho ngành công nghiệp hydrogen xanh nhằm chuyển đổi xanh hệ thống giao thông vận tải hàng hải và du lịch biển đảo tại Việt Nam. Dựa trên khung Lý thuyết chuỗi giá trị tích hợp và Mô hình lợi thế cạnh tranh động, nghiên cứu xác định các rào cản tài chính cốt lõi bao gồm: chi phí đầu tư ban đầu cao, rủi ro hợp đồng bao tiêu và khoảng trống pháp lý, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp tài chính đa tầng: ứng dụng tài chính hỗn hợp, cơ chế Hợp đồng chênh lệch, trái phiếu xanh, kết hợp khung thử nghiệm chính sách theo Nghị định 94/2025/NĐ-CP và Quyết định 165/QĐ-TTg. Các nghiên cứu tình huống thực địa tại TP. Hải Phòng và đặc khu kinh tế biển đảo Lý Sơn minh chứng tính khả thi và hiệu quả kinh tế - môi trường của mô hình huy động vốn tích hợp.

Từ khóa: Hydrogen xanh, huy động vốn, tài chính hỗn hợp, du lịch biển đảo, trái phiếu xanh

Abstract

This study aims to clarify the range of financing solutions and mobilization mechanisms for the green hydrogen industry to support the green transition of maritime transport systems and marine and island tourism in Viet Nam. Drawing on the Integrated Value Chain Theory and the Dynamic Competitive Advantage Model, the study identifies key financial barriers, including high upfront investment costs, offtake agreement risks, and regulatory gaps. It subsequently proposes a multi-layered financing framework incorporating blended finance, Contracts for Difference (CfDs), and green bonds, in combination with the policy sandbox framework under Decree No. 94/2025/ND-CP and Decision No. 165/QD-TTg. Field-based case studies in Hai Phong City and Ly Son Special Economic Zone demonstrate the feasibility and economic and environmental effectiveness of the integrated financing model.

Keywords: Green hydrogen, capital mobilization, blended finance, marine and island tourism, green bonds

GIỚI THIỆU

Chuyển dịch năng lượng nhằm đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 là cam kết chiến lược của Việt Nam và là xu thế bắt buộc của ngành hàng hải, du lịch toàn cầu. Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO, 2025) đã thông qua khung Net Zero với các tiêu chuẩn siết chặt về định giá carbon và tiêu chuẩn nhiên liệu biển. Trong bối cảnh đó, hydrogen xanh nổi lên như một trụ cột năng lượng sạch tối ưu cho các lĩnh vực khó điện hóa trực tiếp như: tàu thủy du lịch, phà biển và vận tải hành khách đảo.

Việt Nam sở hữu hơn 3.260 km bờ biển với chuỗi đô thị và địa điểm du lịch biển đảo nổi tiếng như: Cát Bà, Lý Sơn, Phú Quốc, Côn Đảo. Tuy nhiên, sự bùng nổ du lịch đang gây áp lực nghiêm trọng lên hệ sinh thái biển do ô nhiễm khí thải SOx, NOx, bụi mịn và tiếng ồn từ động cơ diesel truyền thống. Mặc dù hydrogen xanh là giải pháp “cầu nối” hoàn hảo giải quyết bài toán môi trường và nâng cao trải nghiệm du khách, song việc triển khai thực tế đang gặp phải nút thắt lớn nhất: khoảng trống huy động vốn đầu tư và cơ chế tài chính khả thi.

Thực tế hiện nay, chi phí đầu tư ban đầu (CAPEX) cho các phương tiện chạy bằng pin nhiên liệu (Fuel Cell), hệ thống lưu trữ áp suất cao và hạ tầng trạm nạp hydrogen cao gấp 2,5-4 lần so với phương tiện truyền thống. Hơn nữa, thị trường tiêu thụ (offtake) chưa định hình tạo ra rủi ro doanh thu lớn, khiến các ngân hàng thương mại e ngại cấp tín dụng. Do đó, việc nghiên cứu hệ thống các giải pháp huy động vốn chuyên biệt, kết hợp giữa đầu tư công, vốn ưu đãi quốc tế và vốn tư nhân cho lĩnh vực hydrogen du lịch biển có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp thiết.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Cơ sở lý thuyết

Khung Lý thuyết chuỗi giá trị tích hợp (Porter, 1985; Kaplinsky và Morris, 2001) được ứng dụng phổ biến trong việc phân tích các ngành năng lượng mới nhằm tối ưu hóa sự tương tác giữa các khâu sản xuất, vận chuyển và tiêu thụ. Trong lĩnh vực hydrogen xanh, hệ thống này kết nối 3 khâu cốt lõi: Thượng nguồn (sản xuất điện tái tạo năng lượng gió/mặt trời và điện phân) → Trung nguồn (Lưu trữ, vận chuyển bằng CGH2/LH2 hoặc chất mang amoniac/methanol) → Hạ nguồn (Tiêu thụ cho tàu thủy du lịch và xe buýt/taxi du lịch đảo).

Mô hình lợi thế cạnh tranh động (Teece và cộng sự, 1997; Porter, 1990) khẳng định, năng lực cạnh tranh của điểm đến du lịch xanh không chỉ dựa vào tài nguyên thiên nhiên có sẵn, mà phụ thuộc vào khả năng kiến tạo hệ sinh thái tài chính sáng tạo, hấp thụ rủi ro công nghệ và thu hút dòng vốn xanh bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Chi phí bằng tiền quy đổi của hydrogen (LCOH) được xác định thông qua công thức tổng quát:

LCOH = [ CAPEX + ∑ (OPEX_t / (1 + r)^t) ] / [ ∑ (M_H2,t / (1 + r)^t) ]

Trong đó:

CAPEX: Tổng chi phí đầu tư thiết bị điện phân, bồn chứa và hạ tầng trạm nạp.

OPEX_t: Chi phí vận hành năm t (chi phí điện tái tạo chiếm 60-70%).

M_H2,t: Sản lượng hydrogen sản xuất/tiêu thụ năm t.

r: Tỷ lệ chiết khấu tài chính.

Mục tiêu của các công cụ huy động vốn là giảm tối đa tỷ lệ chiết khấu r và bù đắp CAPEX ban đầu thông qua tài trợ ưu đãi. Nghiên cứu áp dụng phương pháp định lượng mô phỏng tài chính tài sản kết hợp nghiên cứu trường hợp thực địa (case study) tại đặc khu kinh tế biển đảo Lý Sơn và TP. Hải Phòng.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Phân tích rào cản tài chính theo chuỗi giá trị hydrogen du lịch biển

Dữ liệu tổng hợp từ Báo cáo Hydrogen toàn cầu của IEA (2026) cho thấy rủi ro bao tiêu chiếm tới 50% tổng số rủi ro dự án.

Bảng 1: Ma trận rào cản tài chính và công cụ huy động vốn phù hợp

Mắt xích chuỗi giá trị

Thách thức và rào cản tài chính

Trọng tâm rủi ro

Công cụ huy động vốn phù hợp

Thượng nguồn

(Sản xuất H2)

Chi phí máy điện phân cao, giá điện tái tạo chưa tối ưu, hiệu suất vòng kín thấp.

Rủi ro công nghệ và chi phí biến đổi (OPEX).

Tín dụng ưu đãi JETP, Quỹ GCF, khai thác nguồn điện dư thừa giá rẻ.

Trung nguồn

(Logistics/trạm nạp)

Hạ tầng nạp 350-700 bar đắt đỏ; thách thức lưu trữ CGH2/LH2 ra đảo nhỏ.

CAPEX hạ tầng cố định cao, thời gian thu hồi vốn lâu.

Mô hình PPP (Hợp tác công tư), vốn mồi ngân sách đầu tư hạ tầng dùng chung.

Hạ nguồn

(Tàu/xe du lịch)

Giá tàu/xe hydrogen cao gấp 3 lần động cơ diesel; quy mô đội tàu ban đầu nhỏ lẻ.

Rủi ro dòng tiền doanh thu và khả năng vay ngân hàng.

Tài chính hỗn hợp, hợp đồng chênh lệch (CfD), trái phiếu xanh.

Nguồn: Báo cáo Thị trường hydrogen sạch tại Việt Nam

Cấu trúc các giải pháp huy động vốn trọng tâm

Tài chính hỗn hợp và vốn chịu rủi ro tầng đầu

Sử dụng vốn ODA hoặc đầu tư công làm “lớp vốn chịu rủi ro tầng đầu”, bảo đảm hấp thụ rủi ro thua lỗ ban đầu cho dự án. Điều này giúp nâng tỷ suất hoàn vốn nội tại (IRR) đạt ngưỡng kỳ vọng của các ngân hàng thương mại tư nhân (HSBC, Standard Chartered), kích hoạt dòng vốn tư nhân gấp 3-5 lần vốn mồi.

Vốn ODA cùng với vốn nhà nước sẽ giúp các dự án có tính khả thi nhiều hơn. Tuy nhiên, thực tế chi phí cho các dự án hydrogen có vốn cao, nếu không có sự hỗ trợ của nhà nước và các tổ chức quốc tế, thì các dự án hydrogen sẽ không có một lượng vốn dài hạn để triển khai. Các ngân hàng tư nhân đều chưa sẵn sàng bỏ vốn cũng như tài trợ thương mại để triển khai các dự án về hydrogen vốn có nhiều rủi ro.

Việt Nam đã từng bước hình thành các yếu tố ban đầu của cơ chế tài chính hỗn hợp thông qua việc kết hợp các nguồn lực Nhà nước với nguồn vốn tư nhân và vốn quốc tế trong một số lĩnh vực ưu tiên như: phát triển cơ sở hạ tầng, năng lượng tái tạo, tài chính xanh và hỗ trợ doanh nghiệp. Các mô hình hợp tác công - tư, quỹ bảo lãnh tín dụng, các chương trình ưu đãi và sự tham gia của các tổ chức phát triển quốc tế đã bước đầu tạo ra cơ chế chia sẻ rủi ro giữa khu vực công và khu vực tư nhân. Bên cạnh đó, sự tham gia của các tổ chức quốc tế như: GIZ, GGGI và các quỹ đầu tư quốc tế trong chương trình phát triển bền vững đã góp phần mở rộng khả năng huy động nguồn lực ngoài ngân sách.

Khai thác vốn quốc tế (JETP, AZEC, GCF)

Tiếp cận gói cam kết 15,5 tỷ USD từ JETP và Quỹ Khí hậu xanh (GCF) với các khoản vay dài hạn (15-20 năm), lãi suất ưu đãi cực thấp và thời gian ân hạn 5-7 năm cho hạ tầng trạm nạp cảng biển.

Ngày 1/12/2023 tại COP28, Việt Nam cùng IPG công bố Kế hoạch huy động nguồn lực (JETP-RMP) để thực hiện Tuyên bố JETP. Văn kiện này cho thấy nhu cầu tài chính cho quá trình chuyển đổi năng lượng công bằng của Việt Nam lớn hơn nhiều so với mức cam kết ban đầu 15,5 tỷ USD. Do đó, nguồn vốn JETP cần được coi là vốn xúc tác, tạo nền tảng để thu hút thêm các nguồn lực trong tương lai. Ngày 20/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 458/QĐ-TTg phê duyệt Đề án cập nhật triển khai Tuyên bố JETP, đồng thời Bộ Công Thương đã thành lập các nhóm công tác chuyên trách với 8 nhóm nhiệm vụ, trong đó nhóm 7 tập trung phát triển hydrogen xanh.

Bên cạnh đó, khuôn khổ Cộng đồng châu Á phát thải ròng bằng 0 (AZEC) do Nhật Bản khởi xướng cùng với ASEAN và Australia, là nền tảng hợp tác đa tầng nhằm thúc đẩy giảm phát thải khu vực. Khác với JETP, AZEC không phải quỹ tập trung mà kiến tạo hệ sinh thái, kết nối Việt Nam với nguồn lực tài chính, công nghệ và tiêu chuẩn quốc tế để phát triển ngành hydrogen. AZEC không quy định lượng vốn phân bổ cho ngành hydrogen Việt Nam. Thay vào đó, nguồn vốn được giải ngân theo từng dự án cụ thể nằm trong danh mục ưu tiên được 2 Chính phủ phê duyệt.

Trái phiếu xanh và trái phiếu liên kết bền vững (SLBs)

Doanh nghiệp du lịch lớn (như Sun Group, VinGroup) phát hành trái phiếu xanh tuân thủ Tiêu chuẩn Trái phiếu xanh ASEAN để đóng mới tàu du lịch hydrogen. Lãi suất SLB được gắn trực tiếp với KPI giảm 50% phát thải CO2 đội tàu, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn dài hạn, bù đắp chi phí vốn ban đầu lớn và thời gian thu hồi vốn chậm trong quá trình chuyển đổi xanh.

Hợp đồng chênh lệch giá (CfD) và công cụ hỗ trợ mua bán

Hợp đồng chênh lệch (CfD) và Hợp đồng chênh lệch carbon (CCfD) đều là cơ chế bảo đảm doanh thu cho nhà đầu tư, nhưng khác nhau ở đối tượng định giá. Với CfD, Chính phủ hoặc một đơn vị được bảo lãnh sẽ ký hợp đồng bao tiêu dài hạn với nhà sản xuất ở mức giá thực hiện cố định; nếu giá thị trường thấp hơn, Nhà nước bù phần chênh lệch để đảm bảo doanh thu, còn nếu giá cao hơn, doanh nghiệp hoàn trả phần thặng dư. Trong khi đó, CCfD gắn trực tiếp với giá carbon: Chính phủ cam kết bù đắp nếu giá carbon trên thị trường thấp hơn mức tối thiểu cần thiết để dự án hydrogen sạch có lãi và doanh nghiệp sẽ hoàn trả khi giá carbon vượt mức này. Như vậy, CfD triệt tiêu rủi ro biến động giá sản phẩm năng lượng, còn CCfD triệt tiêu rủi ro biến động giá carbon; cả 2 đều nhằm tạo sự ổn định tài chính cho dự án.

Hiện nay, Việt Nam chưa áp dụng cơ chế CfD và CCfD do ngân sách nhà nước còn hạn chế. Do đó, giai đoạn đầu cần phối hợp với các quỹ khí hậu quốc tế (như GCF hoặc Quỹ H2Global) để thiết lập cơ chế CfD thí điểm cho 1-2 dự án quy mô lớn.

Khung thử nghiệm chính sách (Regulatory Sandbox)

Sự cần thiết của khung thử nghiệm có kiểm soát

Luật Giao thông đường thủy nội địa hiện hành điều chỉnh các điều kiện bảo đảm an toàn đối với phương tiện và người tham gia giao thông đường thủy nội địa; đồng thời Nhà nước có chính sách khuyến khích ứng dụng khoa học, công nghệ tiên tiến trong phát triển giao thông đường thủy nội địa. Tuy nhiên, phương tiện hydrogen đặt ra những vấn đề mà các quy định truyền thống về phương tiện sử dụng diesel hoặc xăng không thể giải quyết đầy đủ, như: thiết kế và bố trí bình chứa hydrogen áp suất cao hoặc hệ thống hydrogen hóa lỏng, phát hiện rò rỉ hydrogen, thông gió và kiểm soát khu vực nguy hiểm, phòng chống cháy nổ, quy trình tiếp nhiên liệu, khoảng cách an toàn với hành khách, xử lý sự cố trên tàu, đào tạo thuyền viên và nhân viên kỹ thuật, vận chuyển và lưu trữ hydrogen tại đảo, xử lý phương tiện sau tai nạn. Ở cấp quốc tế, vấn đề này cũng đang trong quá trình hoàn thiện, IMO đã xây dựng các hướng dẫn tạm thời về an toàn đối với tàu sử dụng hệ thống pin nhiên liệu và đang phát triển các quy định riêng đối với hydrogen làm nhiên liệu. Điều đó cho thấy một thực tế quan trọng: không nên chờ đến khi toàn bộ hệ thống tiêu chuẩn hóa hoàn chỉnh mới thử nghiệm hydrogen, nhưng cũng không thể thử nghiệm theo cách bỏ qua các yêu cầu an toàn.

Giải pháp trung gian là regulator sandbox - cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với tàu thủy và xe du lịch chạy bằng hydrogen tại một số khu vực biển đảo Việt Nam. Cơ chế này cho phép thử nghiệm công nghệ trong phạm vi, thời gian và quy mô được kiểm soát theo Quyết định số 165/QĐ-TTg ngày 7/2/2024 phê duyệt Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 của Thủ tướng Chính phủ. Chiến lược đặt mục tiêu phát triển hydrogen theo chuỗi giá trị từ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển, phân phối đến sử dụng, đồng thời nhấn mạnh lộ trình phù hợp với quá trình chuyển dịch năng lượng.

Nội dung và nguyên tắc vận hành sandbox

Khung thử nghiệm chính sách (regulatory sandbox) đối với ứng dụng hydrogen trong giao thông du lịch biển đảo không phải là cơ chế “miễn trừ pháp lý”, mà là một hình thức quản lý nhà nước linh hoạt có kiểm soát chặt chẽ nhằm thu hẹp khoảng cách giữa đổi mới công nghệ và khung pháp luật hiện hành.

Hệ nguyên tắc vận hành cốt lõi

Để sandbox không biến thành cơ chế xin - cho, hệ thống quản lý sandbox phải tuân thủ nghiêm ngặt 6 nguyên tắc pháp lý và vận hành sau: (i) Nguyên tắc giới hạn rủi ro: Mọi thử nghiệm phải được giới hạn về địa lý, thời gian, công suất và số lượng hành khách; (ii) Nguyên tắc trách nhiệm của doanh nghiệp: Doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm chính về an toàn phương tiện, nhân sự và vận hành; (iii) Nguyên tắc không làm giảm mức độ bảo vệ hành khách: Sandbox chỉ linh hoạt về thủ tục và tiêu chuẩn kỹ thuật chưa hoàn thiện, không được linh hoạt đối với các yêu cầu an toàn cốt lõi; (iv) Nguyên tắc minh bạch dữ liệu, các dữ liệu an toàn và hiệu quả của chương trình phải được tổng hợp để phục vụ ây dựng chính sách; (v) Nguyên tắc chuyển tiếp: Doanh nghiệp đạt tiêu chuẩn phải có con đường rõ ràng để chuyển từ thử nghiệm sang thương mại; (vi): Nguyên tắc tập trung công nghệ: Nhà nước không mặc định hydrogen là giải pháp duy nhất mà tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng với các năng lượng sạch khác trên cơ sở tổng chi phí vòng đời, an toàn và hiệu quả môi trường.

Tiêu chí lựa chọn địa bàn và phân khúc phương tiện thử nghiệm

Việt Nam không nên lựa chọn phương án triển khai hydrogen đồng loạt tại tất cả các khu du lịch biển đảo. Thay vào đó, cần hình thành một số khu vực thử nghiệm cấp quốc gia hoặc cấp địa phương. Các địa điểm được lựa chọn nên đáp ứng đồng thời các tiêu chí: có lượng khách du lịch tương đối lớn, có tuyến vận tải hành khách rõ ràng, có điều kiện trạm mặt bằng cho trạm hydrogen, có khả năng tiếp cận nguồn điện tái tạo, có cơ quan quản lý địa phương đủ năng lực, có hệ thống cứu hộ, cứu nạn không nằm trong khu vực có nguy cơ đặc biệt cao đối với cháy nổ hoặc môi trường, có doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư và chịu trách nhiệm.

Về phân khúc phương tiện thử nghiệm: thứ nhất, ưu tiên hàng đầu đối với tàu khách tuyến ngắn, các tuyến có cự ly tương đối ổn định sẽ dễ tính toán nhu cầu hydrogen và xây dựng trạm tiếp nhiên liệu; thứ hai, tàu tham quan và tàu du lịch cao cấp là phân khúc có khả năng hấp thụ chi phí đầu tư cao hơn và khách hàng có xu hướng chấp nhận sản phẩm du lịch xanh; thứ ba, ca nô và tàu nhỏ phục vụ tham quan có thể là nhóm phương tiện thích hợp cho thử nghiệm công nghệ trước khi mở rộng sang tàu lớn; thứ tư, với tàu vận chuyển khách kết nối đảo, sau khi công nghệ đã được kiểm chứng, có thể mở rộng sang các tuyến có tần suất cao và nhu cầu vận tải ổn định.

Chính sách hỗ trợ tài chính gắn liền với kết quả đầu ra

Chính sách hỗ trợ cần tránh biến sandbox thành chương trình Nhà nước mua phương tiện cho doanh nghiệp đơn thuần. Có thể áp dụng cơ chế hỗn hợp: Nhà nước hỗ trợ phần hạ tầng công cộng, doanh nghiệp đầu tư phương tiện, quỹ khoa học - công nghệ hỗ trợ đổi mới, nguồn vốn xanh và vốn quốc tế hỗ trợ giảm phát thải. Theo đó, Nhà nước có thể hỗ trợ một phần chi phí nghiên cứu và thử nghiệm, ưu đãi tín dụng xanh, ưu đãi thuế đối với thiết bị công nghệ, hỗ trợ hạ tầng tiếp nhiên liệu dùng chung, mua sắm công xanh, cơ chế hợp tác công tư, tín dụng carbon hoặc cơ chế thị trường carbon phù hợp, huy động vốn khí hậu quốc tế.

Việc hỗ trợ cần gắn với kết quả, thay vì hỗ trợ đơn thuần theo phương tiện, Nhà nước có thể gắn hỗ trợ với: số km vận hành an toàn, lượng nhiên liệu hóa thạch được thay thế, mức giảm phát thải, tỷ lệ thời gian phương tiện sẵn sàng, số khách vận chuyển bằng phương tiện xanh.

Mô hình “Đảo du lịch hydrogen xanh”

Việt Nam có thể xây dựng mô hình “Đảo du lịch hydrogen xanh”. Một đảo hoặc một cụm đảo được lựa chọn sẽ trở thành khu vực thử nghiệm tích hợp gồm: tàu khách hydrogen, tàu tham quan hydrogen, ca nô hydrogen, xe du lịch hydrogen hoặc hybrid hydrogen, phương tiện công cộng xanh, hạ tầng tiếp nhiên liệu hydrogen, khu vực lưu trữ, hệ thống điện tái tạo, hệ thống giám sát an toàn, trung tâm điều hành. Du lịch không phát thải, chứng nhận cơ sở lưu trú và vận tải xanh, hệ thống thông tin cho du khách, nhãn “Hydrogen Green Tourism”: mô hình này có ưu điểm là không chỉ thử nghiệm một chiếc tàu mà thử nghiệm cả một hệ sinh thái du lịch hydrogen.

NGHIÊN CỨU THỰC ĐỊA TẠI LÝ SƠN VÀ TP. HẢI PHÒNG

Tại đặc khu kinh tế biển đảo Lý Sơn

Tiềm năng tự chủ năng lượng tái tạo và nhu cầu tiêu thụ

Lý Sơn là huyện đảo thuộc tỉnh Quảng Ngãi, có diện tích khoảng 9,97 km2 và dân số khoảng 20.000 người, được tổ chức thành đảo Lớn, đảo Bé và hòn Mù Cu (Mỹ Lệ, n.d.). Do nằm ở vĩ độ thấp trên Biển Đông, Lý Sơn có chế độ nắng thuộc loại dồi dào nhất trong hệ thống các đảo ven bờ Việt Nam, với tổng số giờ nắng trung bình năm khoảng 2.430 giờ, thuận lợi để bố trí các trạm điện mặt trời phục vụ nhu cầu năng lượng tại chỗ, bao gồm cả hoạt động điện phân sản xuất hydrogen.

Từ ngày 1/7/2025, Lý Sơn trở thành một trong 13 đặc khu kinh tế biển đảo mới của Việt Nam và theo Quy hoạch hệ thống du lịch thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045, Lý Sơn được định hướng phát triển hạ tầng đáp ứng tối thiểu 500.000 lượt khách mỗi năm (Thùy Chi, 2026). Nhu cầu hydrogen được tính toán dựa trên số lượng phương tiện du lịch, số kilômét di chuyển trung bình hàng ngày và mức tiêu thụ nhiên liệu đặc thù của xe buýt và tàu biển (Pfeifer và cộng sự, 2020). Tuyến vận tải hành khách chính giữa cảng Sa Kỳ và đảo Lý Sơn hiện có khoảng 10 tàu cao tốc khai thác, với lưu lượng từ 150-200 hành khách ngày thường, tăng lên 2.000-3.000 hành khách vào dịp lễ. Quy mô và biên độ dao động theo mùa này là cơ sở quan trọng để tính toán công suất trạm nạp hydrogen cần thiết.

Mô phỏng hiệu quả kinh tế - môi trường

Với đặc điểm là một đảo nhỏ, biệt lập, phụ thuộc hoàn toàn vào kết nối tàu khách và có tiềm năng nắng dồi dào, Lý Sơn hội tụ nhiều điều kiện phù hợp để trở thành địa bàn thí điểm cho mô hình sandbox. Việc chuyển đổi một phần đội tàu cao tốc tuyến Sa Kỳ, Lý Sơn sang hydrogen, kết hợp với trạm điện phân sử dụng điện mặt trời tại chỗ, không chỉ giảm phát thải mà còn củng cố định vị thương hiệu du lịch xanh cho đặc khu Lý Sơn (Thùy Chi, 2026).

Bảng 2: Kết quả mô phỏng bài toán chuyển đổi hydrogen tại Lý Sơn

Chỉ tiêu so sánh

Mô hình diesel truyền thống

Mô hình hydrogen xanh (thí điểm)

Hiệu quả và tác động

Đội tàu khai thác

10 tàu cao tốc (200 ghế).

2 tàu H2 hybrid + 8 tàu diesel.

Cắt giảm trực tiếp 20% CO2 toàn tuyến.

Chi phí CAPEX

~40 tỷ VNĐ/tàu.

~110 tỷ VNĐ/ tàu (gồm trạm nạp),

Cần tài trợ mồi 35% từ nguồn JETP/ODA.

Chi phí OPEX

Biến động theo giá dầu.

Giảm 30% nhờ điện mặt trời tại chỗ.

Tự chủ năng lượng tại chỗ trên đảo.

Phát thải CO2

~4.500 tấn CO2/năm.

Giảm ~1.200 tấn CO2/năm.

Loại bỏ hoàn toàn vệt dầu và tiếng ồn thủy lực.

Cấu trúc vốn đề xuất

100% vay thương mại.

30% ODA/công + 40% vay xanh + 30% tư nhân.

IRR dự án đạt 12,5%, đủ tiêu chuẩn giải ngân.

Nguồn: Tác giả tự tổng hợp từ tài liệu tại Hội thảo khoa học “Phát triển kinh tế - xã hội bền vững các đặc khu đảo: Văn hóa, du lịch và an ninh” tổ chức tháng 7/2026 tại đặc khu Lý Sơn

Tại TP. Hải Phòng

Bối cảnh và định hướng phát triển giao thông xanh

Hải Phòng là một trường hợp đặc biệt có tiềm năng nghiên cứu và thử nghiệm giao thông sử dụng hydrogen tại Việt Nam bởi đây là đô thị lớn, trung tâm công nghiệp, cảng biển và kinh tế biển, đồng thời đang là định hướng trở thành trung tâm du lịch biển có tầm khu vực và quốc tế. Theo nghị quyết của HĐND TP. Hải Phòng năm 2026, nhiệm vụ cốt yếu đặt ra đối với Thành phố là chuyển mô hình phát triển từ lợi thế cảng biển và công nghiệp sang mô hình dựa nhiều hơn vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh, logistics thông minh và kinh tế biển hiện đại.

Theo định hướng quy hoạch, vận tải hành khách công cộng có thể đạt khoảng 35% vào năm 2035 và trên 50% vào năm 2050, đồng thời hệ thống xe bus hiện hữu tiếp tục được nâng cấp và phát triển. Điều này tạo ra một thị trường tiềm năng cho xe bus hydrogen, đặc biệt với các tuyến có: quãng đường vận hành dài, tần suất cao, thời gian hoạt động kéo dài, yêu cầu quay vòng phương tiện nhanh, khó bố trí thời gian sạc dài, chạy qua các khu vực có yêu cầu cao về chất lượng không khí.

Giải pháp ứng dụng cho tuyến Cát Bà - Đồ Sơn

Đối với các tuyến ngắn, trạm thuận lợi và thời gian sạc có thể bố trí hợp lý, xe bus điện pin có thể có lợi thế về hiệu suất năng lượng và chi phí. Vì vậy, Hải Phòng nên sử dụng nguyên tắc “technology-neutral” (trung lập công nghệ): hydrogen chỉ được lựa chọn cho những tuyến mà nó chứng minh được lợi thế vận hành, tổng chi phí vòng đời và giảm phát thải. Tuyến du lịch Hải Phòng - đảo Cát Bà - Đồ Sơn là trường hợp ứng dụng phù hợp nhất của hydrogen tại Hải Phòng. Quy hoạch của Hải Phòng xác định Cát Bà, Đồ Sơn là những không gian trọng điểm của du lịch biển, có sức hấp dẫn cao, kết nối Hạ Long với các thị trường du lịch trong nước, quốc tế.

Công tác đánh giá và giám sát

Tính toán carbon: Việc này phải trở thành một cấu phần bắt buộc, mỗi chuyến xe/tàu phải trả lời được “một hành khách/km sử dụng bao nhiêu”. Ngoài ra, khách du lịch có thể lựa chọn hành trình mà toàn bộ chuỗi vận tải sử dụng phương tiện phát thải thấp.

Tổng chi phí sở hữu (TCO) được tính toán toàn diện bao gồm:

TCO = Vốn đầu tư + Nhiên liệu + Bảo trì + Nhân công + Hạ tầng + Chi phí an toàn + Giá trị còn lại

Đánh giá xã hội: Sau khi đánh giá đầy đủ các khâu, quy trình thử nghiệm được xem xét là có hiệu quả hay không, có thể nhân rộng mô hình hay không, có các vấn đề nào cần rút kinh nghiệm để đảm bảo việc triển khai có hiệu quả và an toàn trong tương lai.

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ GIẢI PHÁP

Kết luận

Phát triển công nghiệp hydrogen cho du lịch biển đảo là hướng đi đột phá giúp Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu kép: bảo vệ hệ sinh thái biển đảo bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Chìa khóa để giải bài toán vốn đầu tư nằm ở việc chủ động kết hợp mô hình tài chính hỗn hợp, cơ chế Hợp đồng chênh lệch (CfD), trái phiếu xanh và khung thể chế Regulatory Sandbox nhằm làm giảm chi phí rủi ro và thu hút dòng vốn tư nhân.

Khuyến nghị giải pháp

Bộ Tài chính (Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia): Chủ trì thành lập Quỹ Hỗ trợ Đổi mới sáng tạo hydrogen, phối hợp với các tổ chức tài chính quốc tế xây dựng cấu trúc tài chính hỗn hợp cho các dự án xanh.

Bộ Xây dựng: Ban hành Quy chuẩn kỹ thuật tạm thời về đăng kiểm tàu thủy chạy bằng pin nhiên liệu hydrogen trong khung Sandbox trước năm 2027.

Bộ Công Thương: Bổ sung hạ tầng trạm nạp hydrogen vào Quy hoạch năng lượng quốc gia theo Quyết định số 165/QĐ-TTg, sớm cụ thể hóa cơ chế DPPA cho cơ sở sản xuất hydrogen.

Ngân hàng Nhà nước: Ban hành Danh mục phân loại xanh và mở rộng sandbox tài chính xanh cho giao thông du lịch biển.

Các địa phương có biển, đảo: Thử nghiệm du lịch xanh: xe du lịch xanh, tàu biển chạy bằng năng lượng hydrogen xanh.

Lộ trình triển khai

Giai đoạn 2026-2028: Thử nghiệm khung sandbox pháp lý; sử dụng vốn mồi ODA/JETP thí điểm 2 tàu du lịch hydrogen tại Lý Sơn và Cát Bà.

Giai đoạn 2028-2030: Phát hành trái phiếu xanh doanh nghiệp nhân rộng đội tàu; nội địa hóa công nghệ đóng tàu vỏ nhôm/composite hydrogen.

Giai đoạn 2030-2050: Chuyển đổi 100% phương tiện giao thông hóa thạch tại các đảo du lịch quốc gia, kết nối Hành lang vận tải biển xanh trong khu vực ASEAN.

Tài liệu tham khảo:

1. FiinRatings (2025). Trái phiếu xanh - Động lực mới cho phát triển thị trường vốn bền vững Việt Nam 2025.

2. IEA (2026). Global Hydrogen Review 2026: Accelerating Net-Zero Transitions. OECD/IEA, Paris.

3. IMO (2025). IMO approves net-zero regulations for global shipping.

4. Kaplinsky, R., & Morris, M. (2001). A handbook for value chain research. Institute of Development Studies, Univeristy of Sussex, Brighton, UK.

5. Mỹ Lệ (n.d.). Kinh nghiệm du lịch đảo Lý Sơn chi tiết nhất. https://bazantravel.com/dao-ly-son/

6. NIC, GGGI (2026). Báo cáo Thị trường hydrogen sạch tại Việt Nam.

7. Pfeifer, A., Prebeg, P., & Duić, N. (2020). Challenges and opportunities of zero emission shipping in smart islands: A study of zero emission ferry lines. ETransportation, 3, 100048.

8. Phan Thị Quỳnh Vân (2026). Tiềm năng phát triển tàu biển và xe du lịch chạy bằng hydrogen. Hội thảo khoa học “Phát triển kinh tế - xã hội bền vững các đặc khu đảo: Văn hóa, du lịch và an ninh” do Viện Địa lý Nhân văn và Phát triển bền vững, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức tại Lý Sơn, tháng 7/2026.

9. Porter, M. E. (1985). Competitive Advantage: Creating and Sustaining Superior Performance. Free Press, New York

10. Porter, M. E. (1990). The Competitive Advantage of Nations. The Free Press. https://doi.org/10.1007/978-1-349-11336-1

11. Teece, D. J., Pisano, G., & Shuen, A. (1997). Dynamic capabilities and strategic management. Strategic Management Journal, 18(7), 509-533.

12. Thùy Chi (2026). Hoàn thiện hạ tầng đưa Lý Sơn thành Khu du lịch quốc gia. https://thiennhienmoitruong.vn/hoan-thien-ha-tang-dua-ly-son-tro-thanh-khu-du-lich-quoc-gia.html

13. Thủ tướng Chính phủ (2024). Quyết định số 165/QĐ-TTg ngày 7/02/2024 phê duyệt Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Ngày nhận bài: 21/9/2026; Ngày hoàn thiện biên tập: 2/11/2026; Ngày duyệt đăng: 19/11/2026

Các tin khác

Tăng cường hoạt động tham gia nghiên cứu khoa học của sinh viên Trường Công nghệ, Đại học Kinh tế Quốc dân

Tăng cường hoạt động tham gia nghiên cứu khoa học của sinh viên Trường Công nghệ, Đại học Kinh tế Quốc dân

Với định hướng gắn kết công nghệ, dữ liệu và kinh tế số, hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên Trường Công nghệ, Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU) đã có sự tăng trưởng mạnh mẽ. Tuy nhiên, sự gia tăng này chưa phản ánh đầy đủ mức độ tham gia và các yếu tố quyết định động lực.
Ảnh hưởng của trải nghiệm du lịch tâm linh đến sự hài lòng và ý định quay lại của du khách tại Đồng bằng sông Cửu Long

Ảnh hưởng của trải nghiệm du lịch tâm linh đến sự hài lòng và ý định quay lại của du khách tại Đồng bằng sông Cửu Long

Du lịch tâm linh ở Đồng bằng sông Cửu Long diễn ra tại những nơi vừa đón khách vừa duy trì sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng. Chất lượng trải nghiệm phụ thuộc một phần vào việc khách có thể tiếp cận những giá trị mà họ tìm kiếm trong khi sinh hoạt tín ngưỡng vẫn diễn ra thuận lợi.
Ảnh hưởng của trải nghiệm tương tác với trợ lý mua sắm ứng dụng GenAI đến ý định mua hàng lặp lại của Gen Z trên các sàn thương mại điện tử tại Việt Nam

Ảnh hưởng của trải nghiệm tương tác với trợ lý mua sắm ứng dụng GenAI đến ý định mua hàng lặp lại của Gen Z trên các sàn thương mại điện tử tại Việt Nam

Chuyển đổi số và AI đang tái định hình thương mại điện tử Việt Nam. Trong bối cảnh đó, Gen Z - nhóm tiếp cận sớm các công nghệ mới nhưng cũng dễ rời bỏ nền tảng nếu trải nghiệm không đạt kỳ vọng - là lực lượng tiêu dùng số nòng cốt.
Đẩy mạnh phát triển kinh tế tư nhân tại TP. Đà Nẵng

Đẩy mạnh phát triển kinh tế tư nhân tại TP. Đà Nẵng

Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân xác định khu vực này là “một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia” Đối với TP. Đà Nẵng, cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 68 có ý nghĩa thiết thực trong khai thác lợi thế địa phương, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển bền vững.
Mô hình tích hợp phát triển du lịch và giáo dục cộng đồng gắn với bảo tồn và phát huy giá trị di sản Thành Hoàng Đế

Mô hình tích hợp phát triển du lịch và giáo dục cộng đồng gắn với bảo tồn và phát huy giá trị di sản Thành Hoàng Đế

Thành Hoàng Đế hình thành trên nền kinh đô Vijaya/Đồ Bàn của Champa cổ, được Nguyễn Nhạc chọn làm kinh đô Hoàng Đế của Tây Sơn và tiếp tục được triều Nguyễn sử dụng với tên thành Bình Định. Ba lớp lịch sử tạo giá trị nổi bật về khảo cổ, kiến trúc, nghệ thuật và ký ức cộng đồng, đồng thời cho phép kết nối với di tích Champa, Tây Sơn, võ cổ truyền, bài chòi, làng nghề và cảnh quan phụ cận.
Lợi ích và rủi ro trên hành trình hình thành thu nhập thụ động

Lợi ích và rủi ro trên hành trình hình thành thu nhập thụ động

Trong hành trình quản trị tài chính cá nhân, tự do tài chính được xác định là trạng thái các dòng tiền tự động đủ sức trang trải mọi nhu cầu cuộc sống mà không phải “đánh đổi” bằng sức lao động và thời gian lao động trực tiếp liên tục.
Khung lý thuyết tích hợp về các yếu tố ảnh hưởng đến thăng tiến quản lý của lao động nữ tại khách sạn 5 sao ở TP. Hồ Chí Minh

Khung lý thuyết tích hợp về các yếu tố ảnh hưởng đến thăng tiến quản lý của lao động nữ tại khách sạn 5 sao ở TP. Hồ Chí Minh

Bài viết đề xuất khung lý thuyết tích hợp nhằm giải thích cơ hội thăng tiến lên vị trí quản lý được cảm nhận của lao động nữ tại các khách sạn 5 sao ở TP. Hồ Chí Minh.
Mối quan hệ giữa sở hữu quản lý và hiệu quả kinh doanh của các công ty sau cổ phần hoá niêm yết trên Sàn Giao dịch chứng khoán TP. Hồ Chí Minh

Mối quan hệ giữa sở hữu quản lý và hiệu quả kinh doanh của các công ty sau cổ phần hoá niêm yết trên Sàn Giao dịch chứng khoán TP. Hồ Chí Minh

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm kiểm định mối quan hệ giữa sở hữu quản lý và hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp sau cổ phần hóa niêm yết trên Sàn Giao dịch chứng khoán TP. Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất một số hàm ý nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp này.
Quan hệ giữa kế toán quản trị chiến lược và hiệu quả doanh nghiệp du lịch: Vai trò trung gian của năng lực kiểm soát chi phí

Quan hệ giữa kế toán quản trị chiến lược và hiệu quả doanh nghiệp du lịch: Vai trò trung gian của năng lực kiểm soát chi phí

Nghiên cứu tập trung trả lời câu hỏi: Kế toán quản trị chiến lược có mối quan hệ như thế nào với hiệu quả doanh nghiệp du lịch và năng lực kiểm soát chi phí có đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ này hay không?
Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua lặp lại mỹ phẩm chăm sóc da của người tiêu dùng nữ trên nền tảng Shopee tại TP. Hồ Chí Minh

Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua lặp lại mỹ phẩm chăm sóc da của người tiêu dùng nữ trên nền tảng Shopee tại TP. Hồ Chí Minh

Nghiên cứu phân tích các yếu tố ảnh hưởng và vai trò trung gian của sự hài lòng trực tuyến, qua đó cung cấp bằng chứng thực nghiệm quan trọng giúp các nhà bán lẻ mỹ phẩm chăm sóc da và nền tảng Shopee xây dựng các chiến lược giữ chân khách hàng hiệu quả.