Phát triển kinh tế tầm thấp: Kinh nghiệm của Trung Quốc và hàm ý cho Việt Nam

TS. Đinh Thị Thu Hương

Khoa tiếng Trung Quốc, Trường Đại học Thương mại

Email: [email protected]

Tóm tắt

Nền kinh tế tầm thấp là chuỗi hoạt động kinh tế diễn ra dưới độ cao 1.000m, tận dụng công nghệ bay không người lái, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và Internet vạn vật để giám sát, vận hành và phục vụ. Mô hình này bao trùm các lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ, ngày càng đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, an sinh xã hội và quốc phòng. Tại Trung Quốc, nền kinh tế tầm thấp được xem là con đường quan trọng để Trung Quốc phát triển các lực lượng sản xuất chất lượng mới và tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế. Trong vài năm trở lại đây, kinh tế tầm thấp dần phát triển và thu hút ngày càng nhiều sự chú ý từ giới công nghiệp, đầu tư và học thuật của Trung Quốc, trở thành cực tăng trưởng mới của nước này. Bài viết phân tích kinh nghiệm phát triển kinh tế tầm thấp của Trung Quốc, từ đó rút ra hàm ý cho Việt Nam.

Từ khóa: Kinh tế tầm thấp, hoạt động kinh tế, Trung Quốc

Abstract

The low-altitude economy refers to a spectrum of economic activities conducted below 1,000 meters in altitude, leveraging technologies such as unmanned aerial systems, artificial intelligence, big data, and the Internet of Things for monitoring, operation, and service delivery. This model spans multiple sectors, including industry, agriculture, and services, and is increasingly recognized for its contributions to economic development, social welfare, and national defense. In China, the low-altitude economy is regarded as a strategic pathway for fostering new quality productive forces and generating fresh momentum for economic growth. In recent years, this sector has expanded rapidly, attracting growing attention from industry, investors, and academia, and emerging as a new growth engine for the country. This paper analyzes China's experience in developing the low-altitude economy and draws policy-relevant lessons for Viet Nam.

Keywords: Low-altitude economy, economic activities, China

ĐẶT VẤN ĐỀ

Nền kinh tế tầm thấp (Low Altitude Economy - LAE) là một lĩnh vực đang phát triển nhanh chóng, định hình lại các ngành công nghiệp trong nền kinh tế và xác định lại cách chúng ta tiếp cận vận tải, hậu cần và nhiều dịch vụ thiết yếu khác. Từ giao thông hàng không đô thị đến nông nghiệp chính xác và ứng phó khẩn cấp, nền kinh tế tầm thấp thể hiện sự hội tụ của công nghệ và đổi mới, mở ra những cơ hội chưa từng có cho tăng trưởng kinh tế và chuyển đổi xã hội. Với dự báo thị trường toàn cầu đạt hàng tỷ USD, lĩnh vực này có tiềm năng to lớn để thúc đẩy phát triển bền vững và các sáng kiến ​​thành phố thông minh, được hỗ trợ bởi những đột phá trong công nghệ pin và hệ thống quản lý giao thông hàng không (Grepow, 2025).

Khái niệm về nền kinh tế tầm thấp của Trung Quốc lần đầu tiên được xuất hiện vào năm 2010. Cùng với việc đẩy mạnh cải cách quản lý không phận tầm thấp và sự đổi mới ngày càng nhanh của khoa học công nghệ, khái niệm về kinh tế tầm thấp dần phát triển và thu hút ngày càng nhiều sự chú ý từ giới công nghiệp, đầu tư và học thuật của nước này. Nhiều dự báo cho thấy kinh tế tầm thấp đang trở thành cực tăng trưởng mới của Trung Quốc (Tuấn Dũng, 2025).

Tại Việt Nam, kinh tế tầm thấp đang nổi lên như một xu hướng chiến lược mới, tận dụng công nghệ AI và dữ liệu để tạo ra giá trị lớn trong bối cảnh các ngành kinh tế truyền thống có dấu hiệu bão hòa. Tiềm năng của kinh tế tầm thấp của Việt Nam được đánh giá có thể đạt 10 tỷ USD (Văn Hưng, 2026).

Với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, Việt Nam hiện đang đẩy mạnh tìm kiếm các mô hình kinh tế mới, trong đó có cả kinh tế tầm thấp để đóng góp thúc đẩy tăng trưởng. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu các kinh nghiệm của quốc gia láng giềng như Trung Quốc trong phát triển kinh tế tầm thấp có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với Việt Nam.

TỔNG QUAN VỀ KINH TẾ TẦM THẤP

Khái niệm

Kinh tế tầm thấp là hệ sinh thái kinh tế dựa trên việc ứng dụng thiết bị bay không người lái (drone), Phương tiện hàng không không người lái (UAV), và máy bay trực thăng cất/hạ cánh thẳng đứng chạy bằng điện (eVTOL) hoạt động ở không gian tầm thấp (dưới 1.000-3.000m). Nó bao gồm sản xuất, vận hành, logistics, nông nghiệp, an ninh, và du lịch, tạo động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế quốc gia (Grepow, 2025).

Nền kinh tế tầm thấp, bao gồm các hoạt động kinh tế diễn ra ở độ cao dưới 1.000 m so với mặt đất (có thể mở rộng trong phạm vi 3.000 m tùy theo đặc điểm khu vực), lấy hoạt động bay tầm thấp với thiết bị bay có người lái và không người lái làm đầu tàu, lan tỏa và thúc đẩy phát triển hội nhập các lĩnh vực liên quan (Hoa Vũ, 2024).

Kinh tế tầm thấp là khái niệm khá mới mẻ ở Việt Nam, dùng để chỉ các hoạt động kinh tế diễn ra trong không gian bay thấp, thường ở độ cao dưới 1.000m, gắn với việc ứng dụng drone, máy bay cỡ nhỏ, trực thăng và các hệ thống công nghệ điều khiển, quản lý không lưu tầm thấp. Không chỉ là hoạt động bay đơn lẻ đây còn là một hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh, bao gồm thiết bị, hạ tầng, dịch vụ và các ứng dụng phục vụ sản xuất, đời sống (Văn Hưng, 2026).

Lợi ích của kinh tế tầm thấp

Nền kinh tế tầm thấp là một loại hình hoạt động kinh tế mới phát sinh từ việc khai thác và sử dụng không phận tầm thấp. Lịch sử cho thấy việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng giao thông công cộng như một công cụ chính sách để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đã được sử dụng rộng rãi. Tương tự, việc đầu tư và xây dựng cơ sở hạ tầng mạng lưới đường bay tầm thấp sẽ mang lại những lợi ích kinh tế và xã hội đáng kể và thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế tầm thấp (LIAO et al, 2024).

Việc ứng dụng thiết bị bay không người lái và công nghệ điều khiển thông minh giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí và rút ngắn thời gian thực hiện công việc so với các phương thức truyền thống. Trong nhiều trường hợp, kinh tế tầm thấp giúp giải quyết những bài toán mà hạ tầng mặt đất khó đáp ứng, đặc biệt tại các đô thị lớn hoặc vùng sâu, vùng xa. Bên cạnh đó, kinh tế tầm thấp có vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Các thiết bị bay thu thập dữ liệu theo thời gian thực, hỗ trợ quản lý thông minh, từ đó nâng cao hiệu quả vận hành của doanh nghiệp và cơ quan quản lý (Văn Hưng, 2026).

Đối với Việt Nam, kinh tế tầm thấp dự kiến mang lại rất nhiều lợi ích cho các lĩnh vực. Chẳng hạn, trong lĩnh vực nông nghiệp, các UAV bay trên những cánh đồng để giám sát sâu bệnh, đồng thời, thường xuyên cập nhật dữ liệu và phân tích để đưa ra khuyến nghị cụ thể cho nông dân về vị trí, cách thức để chăm sóc cây trồng. Trong lĩnh vực lâm nghiệp, các drone bay qua rừng phòng hộ để phát hiện điểm cháy, cảnh báo sạt lở. Trong lĩnh vực thủy sản, từ trên cao, UAV quét qua hàng loạt ao tôm, phát hiện rò rỉ oxy, mực nước bất thường để cảnh báo cho người nuôi. Trong lĩnh vực xây dựng, UAV giúp khảo sát địa hình, giám sát tiến độ, phát hiện sai sót công trình sớm hơn nhiều lần so với phương pháp truyền thống (Mai Huyên, Đỗ Bảo, Tuấn Anh, 2025).

KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN KINH TẾ TẦM THẤP Ở TRUNG QUỐC

Tiềm năng mô hình kinh tế mới

Trong bối cảnh kinh tế suy thoái những năm gần đây, chính phủ Trung Quốc dường như có cách tiếp cận khác biệt đối với tăng trưởng kinh tế khi rằng việc thúc đẩy các ngành công nghiệp mới nổi như nền kinh tế vùng thấp là điều cần thiết để duy trì sự đổi mới và tinh thần khởi nghiệp. Chiến lược này đã đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế bền vững của Trung Quốc trong nhiều năm và được dự báo sẽ tiếp tục thể hiện quan trọng trong tương lai (Hoa Vũ, 2024).

Do vậy, trong vài năm trở lại đây, Trung Quốc đã nổi lên như quốc gia dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực đổi mới công nghệ bay tầm thấp, chiếm hơn 70% tổng số đơn đăng ký bằng sáng chế liên quan đến máy bay không người lái trên toàn cầu (Chailyn Ong, Swee Cheng Wei, 2025). Báo cáo Phát triển logistics tầm thấp của Trung Quốc năm 2024 cho thấy, quy mô thị trường logistics tầm thấp của Trung Quốc đã tăng từ 27,18 tỷ Nhân dân tệ vào năm 2020 lên 58,18 tỷ Nhân dân tệ vào năm 2023, tốc độ tăng trưởng là 37,41%. Năm 2025, quy mô kinh tế tầm thấp của Trung Quốc ước đạt 1.500 tỷ nhân dân tệ (khoảng 214 tỷ USD) và dự báo đến năm 2035 sẽ đạt 3.500 tỷ Nhân dân tệ (Tuấn Dũng, 2025).

Lộ trình phát triển mô hình kinh tế tầm thấp

Khái niệm kinh tế tầm thấp được Trung Quốc đề cập từ năm 2010 và dần được thể chế hóa trong các chính sách quốc gia. Năm 2021, lĩnh vực này được đưa vào quy hoạch giao thông quốc gia; đến năm 2023, được xác định là ngành kinh tế mới nổi mang tính chiến lược. Từ ngày 1/1/2024, quy định về quản lý bay phương tiện không người lái có hiệu lực, góp phần tăng cường an toàn và tạo nền tảng cho phát triển bền vững (Tuấn Dũng, 2025).

Trong năm 2024, Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy lĩnh vực này qua nhiều chính sách quan trọng: đưa kinh tế tầm thấp vào kế hoạch phát triển động lực tăng trưởng mới, nhấn mạnh tại các hội nghị cấp cao và thành lập cơ quan chuyên trách quản lý. Những động thái này được kỳ vọng thúc đẩy thị trường tăng trưởng mạnh, từ 58,18 tỷ Nhân dân tệ năm 2023 lên khoảng 3.500 tỷ Nhân dân tệ vào năm 2035 (Hoa Vũ, 2024; Tuấn Dũng, 2025; Chailyn Ong, Swee Cheng Wei, 2025).

Bên cạnh đó, các bộ ngành liên quan đã ban hành Đề cương phát triển ngành hàng không xanh giai đoạn 2023–2035, với mục tiêu thương mại hóa máy bay điện, thử nghiệm eVTOL và phát triển công nghệ máy bay hydro, qua đó tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài của kinh tế tầm thấp.

Một số nhận xét

Trung Quốc thúc đẩy phát triển kinh tế tầm thấp theo các nội dung chính sau:

Tập trung xây dựng thể chế. Trung Quốc coi đây là khâu then chốt để thúc đẩy kinh tế tầm thấp theo hướng chất lượng cao, bảo đảm trật tự thị trường, cạnh tranh lành mạnh và nâng cao năng lực quản lý; hệ thống pháp luật đã đạt những tiến bộ nhất định (Tuấn Dũng, 2025).

Thí điểm trước khi nhân rộng. Các địa phương phát triển khu kinh tế bay tầm thấp, ứng dụng trong vận chuyển y tế, khảo sát và logistics đô thị. Năm 2023, Thâm Quyến ghi nhận hơn 600.000 lượt bay UAV chở hàng, phục vụ giao đồ ăn, dược phẩm và hàng hóa (Công Tuyên, 2024; Chailyn Ong, Swee Cheng Wei, 2025).

Đa dạng hóa ứng dụng. UAV được sử dụng trong cứu hộ, thông tin liên lạc, khí tượng và hậu cần. Ngoài ra, kinh tế tầm thấp mở rộng sang quản lý đô thị xanh, giao thông thông minh liên thành phố, vận tải hàng hóa quy mô lớn, cùng các lĩnh vực như nông nghiệp, kiểm tra hạ tầng, du lịch và cứu hộ.

Đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển và thử nghiệm công nghệ. Trung Quốc dẫn đầu trong eVTOL và ô tô bay, hướng tới xây dựng hệ thống di chuyển hàng không đô thị (UAM), tạo đột phá cho giao thông tích hợp và mở ra thị trường cạnh tranh mới (Tuấn Dũng, 2025).

Tăng cường hợp tác công – tư. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và giám sát, trong khi doanh nghiệp tham gia đầu tư, vận hành. Các công ty như Meituan, Ehang, AutoFlight, XPeng Aeroht đã tiên phong triển khai UAV và taxi bay, nhanh chóng trở thành lực lượng chủ chốt trong ngành (Hoa Vũ, 2024; Chailyn Ong, Swee Cheng Wei, 2025).

HÀM Ý CHO VIỆT NAM

Việt Nam đã nhanh chóng nhập cuộc với việc thành lập Mạng lưới Hàng không – Vũ trụ – UAV Việt Nam và Liên minh Kinh tế tầm thấp Việt Nam. Các tổ chức này quy tụ nhiều chuyên gia và doanh nghiệp, đặt mục tiêu phát triển ngành kinh tế mới này. Nền kinh tế tầm thấp hứa hẹn mang lại hàng nghìn doanh nghiệp phụ trợ, tạo ra 1 triệu việc làm chất lượng cao và đóng góp hàng chục tỷ USD cho Việt Nam trong 10-15 năm tới (Ngô Huyền, 2025). Trên cơ sở các kinh nghiệm trong phát triển nền kinh tế tầm thấp để mang lại tăng trưởng cao cho nền kinh tế quốc gia, có thể rút ra một số bài học sau đây:

Thứ nhất, xây dựng khung pháp lý rõ ràng nhằm giải quyết các vấn đề về quyền riêng tư bằng cách xác định các khu vực bay được phép và các phương thức thu thập dữ liệu, đồng thời đảm bảo việc sử dụng công nghệ một cách an toàn và có trách nhiệm.

Thứ hai, tổ chức thí điểm trước khi triển khai diện rộng. Theo đó, các khu vực thử nghiệm và chương trình thí điểm được triển khai để thử nghiệm ứng dụng UAV trong lĩnh vực hậu cần, giám sát cơ sở hạ tầng và an ninh công cộng. Những môi trường thử nghiệm này có thể giúp tạo ra bằng chứng hoặc lợi ích rõ ràng, cung cấp thông tin cho chính sách và mở khóa quan hệ đối tác công tư đối với lĩnh vực kinh tế tầm thấp.

Thứ ba, tăng cường hợp tác công tư trong phát triển kinh tế tầm thấp: Quan hệ đối tác giữa các công ty công nghệ, công ty hậu cần và các cơ quan chính phủ góp phần thúc đẩy việc sản xuất, áp dụng các giải pháp UAV, từ đó giảm tải áp lực về chi phí, hiệu quả đầu tư.

Thứ tư, gắn phát triển kinh tế tầm thấp với xây dựng thành phố thông minh. Nói cách khác, việc phát triển kinh tế tầm thấp cần tích hợp với kế hoạch thành phố thông minh. Chẳng hạn như tại Hồng Kông, UAV được hỗ trợ bởi AI đang giúp chuyển đổi các giải pháp thành phố thông minh, tăng cường thu thập dữ liệu, quy hoạch đô thị và giám sát môi trường (Dorothy Dutta, 2024).

Thứ năm, đào tạo nguồn nhân lực. Chính phủ nên đầu tư vào các chương trình nâng cao kỹ năng vận hành và bảo dưỡng máy bay không người lái – tạo ra lực lượng lao động sẵn sàng cho tương lai thay vì bị tụt hậu.

KẾT LUẬN

Có thể thấy, nền kinh tế tầm thấp hiện trở thành con đường quan trọng để Trung Quốc phát triển các lực lượng sản xuất chất lượng mới và tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế. Đối với Việt Nam, kinh tế tầm thấp đang nổi lên như động lực tăng trưởng mới, giúp nâng cao năng suất, thúc đẩy chuyển đổi số, xanh hóa và mở ra nhiều ngành nghề, dịch vụ mới tại Việt Nam. Tầm quan trọng của kinh tế tầm thấp nằm ở khả năng tạo ra động lực tăng trưởng mới trong bối cảnh các động lực truyền thống như lao động giá rẻ hay khai thác tài nguyên đang dần suy giảm.

Tài liệu tham khảo:

1. Chailyn Ong, Swee Cheng Wei (2025). Lifting Off: Capturing the Potential of ASEAN's Low-Altitude Economy. https://accesspartnership.com/opinion/lifting-off-capturing-aseans-low-altitude-economy/.

2. Công Tuyên (2024). Trung Quốc đẩy mạnh phát triển kinh tế tầm thấp. Thông tấn xã Việt Nam. https://baotintuc.vn/the-gioi/trung-quoc-day-manh-phat-trien-kinh-te-tam-thap-20240825151523472.htm.

3. Dorothy Dutta (2024). What exactly is Hong Kong's Low-Altitude Economy (LAE) Project?. https://www.viact.ai/glossary/low-altitude-economy.

4. Grepow (2025). What Is Low Altitude Economy? https://www.grepow.com/blog/what-is-low-altitude-economy.html.

5. Hoa Vũ (2024). Vì sao Trung Quốc nỗ lực phát triển nền kinh tế tầm thấp? VTC News. https://vtcnews.vn/vi-sao-trung-quoc-no-luc-phat-trien-nen-kinh-te-tam-thap-ar893633.html.

6. LIAO, Xiaohan; XU, Chenchen; and YE, Huping (2024). Benefits and challenges of constructing low-altitude air route network infrastructure for developing low-altitude economy. Bulletin of Chinese Academy of Sciences (Chinese Version), Vol. 39, Iss. 11, Article 15.

7. Mai Huyên, Đỗ Bảo, Tuấn Anh (2025). Nền kinh tế tầm thấp: Lối mở chiến lược để Việt Nam tăng trưởng hai con số và hướng tới net zero. https://nhandan.vn/special/nen-kinh-te-tam-thap/index.html.

8. Ngô Huyền (2025). Việt Nam và cơ hội từ nền kinh tế tầm thấp. Tạp chí Kinh tế Việt Nam. https://vneconomy.vn/viet-nam-va-co-hoi-tu-nen-kinh-te-tam-thap.htm.

9. Tuấn Dũng (2025). Kinh tế tầm thấp: Cực tăng trưởng mới của Trung Quốc. https://media.chinhphu.vn/kinh-te-tam-thap-cuc-tang-truong-moi-cua-trung-quoc-ky-1-102250806111313028.htm.

10. Văn Hưng (2026). Kinh tế tầm thấp là gì, vì sao lại quan trọng?. https://dantri.com.vn/kinh-doanh/kinh-te-tam-thap-la-gi-vi-sao-lai-quan-trong-20260120010625511.htm.