Tín dụng chính sách xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số: Kinh nghiệm tại Thái Lan và Philippines

TS. Bùi Thị Thanh Tình

Học viện Ngân hàng, Email: [email protected]

ThS. Lê Thị Đức Hạnh

Ngân hàng Chính sách xã hội

Tóm tắt

Tín dụng chính sách xã hội là công cụ quan trọng hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số phát triển sinh kế và giảm nghèo bền vững. Bài viết phân tích kinh nghiệm của Thái Lan và Philippines trong mở rộng tiếp cận tín dụng thông qua ngân hàng chính sách, tài chính cộng đồng, tín dụng vi mô, hỗ trợ sinh kế và tài chính số. Từ đó, bài viết rút ra một số bài học cho Việt Nam về thiết kế tín dụng linh hoạt, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường vai trò cộng đồng và gắn vốn vay với sinh kế, thị trường. Qua đó góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng.

Từ khóa: Tín dụng chính sách xã hội, đồng bào dân tộc thiểu số, giảm nghèo bền vững.

Abstract

Social policy credit is an important instrument for supporting ethnic minority communities in livelihood development and sustainable poverty reduction. This article analyzes the experiences of Thailand and the Philippines in expanding access to credit through policy banks, community finance, microcredit, livelihood support, and digital finance. Based on these experiences, the article draws several lessons for Vietnam, including designing flexible credit products, simplifying lending procedures, strengthening community participation, and linking credit with livelihoods and markets. These measures can contribute to improving the effectiveness of capital utilization and narrowing regional development gaps.

Keywords: Social policy credit, ethnic minority communities, sustainable poverty reduction.

ĐẶT VẤN ĐỀ

Đồng bào dân tộc thiểu số thường sinh sống tại khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, nơi khả năng tiếp cận nguồn vốn và dịch vụ tài chính còn nhiều hạn chế. Tín dụng chính sách xã hội vì vậy giữ vai trò quan trọng trong hỗ trợ sản xuất, tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững. Thái Lan và Philippines là hai quốc gia Đông Nam Á có nhiều kinh nghiệm trong phát triển tín dụng cho cộng đồng dân tộc thiểu số và nhóm dân cư yếu thế. Việc nghiên cứu kinh nghiệm của hai quốc gia này có ý nghĩa thiết thực đối với Việt Nam trong quá trình hoàn thiện chính sách tín dụng. Bài viết tập trung phân tích kinh nghiệm của Thái Lan và Philippines, từ đó rút ra một số bài học và hàm ý chính sách phù hợp cho Việt Nam.

KHÁI QUÁT VỀ TÍN DỤNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI ĐỐI VỚI ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ

Khái niệm

Tín dụng chính sách xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số là hình thức tín dụng ưu đãi do Nhà nước tổ chức và thực hiện thông qua Ngân hàng chính sách xã hội (NHCSXH), nhằm hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận nguồn vốn chính thức phục vụ phát triển sản xuất, tạo việc làm, cải thiện thu nhập và nâng cao điều kiện sống. Loại hình tín dụng này không đặt mục tiêu lợi nhuận mà hướng tới thực hiện các mục tiêu an sinh xã hội, giảm nghèo bền vững và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, các dân tộc. Hoạt động tín dụng chính sách xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số gắn liền với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước trong từng giai đoạn. Do đó, đây được xem là công cụ tài chính đặc thù nhằm hỗ trợ phát triển bao trùm và công bằng xã hội. Bản chất của tín dụng này mang đậm tính nhân văn và định hướng chính sách.

Về mặt pháp lý, tín dụng chính sách xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số được triển khai trên cơ sở các chủ trương, nghị quyết của Đảng và Nhà nước về công tác dân tộc và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Nghị quyết số 88/2019/QH14 của Quốc hội và Quyết định số 1719/QĐ-TTg năm 2021 của Thủ tướng Chính phủ đã xác định rõ vai trò của tín dụng chính sách trong hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Bên cạnh đó, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 quy định NHCSXH là tổ chức thực hiện các chương trình tín dụng chính sách do Nhà nước chỉ định. Hệ thống văn bản này tạo hành lang pháp lý thống nhất cho việc triển khai tín dụng chính sách xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Qua đó, bảo đảm tính ổn định và hiệu quả của các chương trình tín dụng.

Xét về đối tượng và phạm vi, tín dụng chính sách xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số tập trung vào các hộ gia đình, cá nhân là người dân tộc thiểu số sinh sống tại các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn. Nguồn vốn tín dụng được sử dụng cho nhiều mục đích như phát triển sản xuất nông - lâm nghiệp, chăn nuôi, ngành nghề truyền thống, tạo việc làm, cải thiện nhà ở và tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Việc xác định đúng đối tượng thụ hưởng giúp bảo đảm nguồn vốn được phân bổ đúng mục tiêu chính sách. Đồng thời, điều này góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và tác động xã hội của tín dụng chính sách. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với tín dụng thương mại.

Về cách thức triển khai, tín dụng chính sách xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số được thực hiện với lãi suất ưu đãi, thời hạn vay linh hoạt và thủ tục vay vốn được đơn giản hóa nhằm phù hợp với điều kiện và năng lực của người dân. Việc cho vay chủ yếu được thực hiện thông qua các tổ chức chính trị - xã hội và tổ tiết kiệm và vay vốn tại cơ sở, giúp giảm chi phí giao dịch và nâng cao khả năng tiếp cận vốn. Phương thức này phát huy vai trò giám sát của cộng đồng và nâng cao ý thức trách nhiệm của người vay. Đồng thời, nó góp phần hạn chế rủi ro tín dụng và bảo đảm vốn vay được sử dụng đúng mục đích. Đây là đặc trưng nổi bật trong triển khai tín dụng chính sách xã hội tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Đặc điểm tín dụng chính sách xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số

Tín dụng chính sách xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số có mục tiêu xã hội rõ nét, hướng tới giảm nghèo bền vững, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống, thay vì đặt mục tiêu lợi nhuận lên hàng đầu. Đối tượng thụ hưởng được xác định cụ thể, chủ yếu là hộ nghèo, hộ cận nghèo và người dân tộc thiểu số sinh sống tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

Tín dụng chính sách có điều kiện vay ưu đãi và linh hoạt, như lãi suất thấp, thời hạn vay phù hợp với chu kỳ sản xuất và nhiều chương trình không yêu cầu tài sản bảo đảm. Nhờ đó, người dân có điều kiện tiếp cận nguồn vốn chính thức và hạn chế phụ thuộc vào tín dụng phi chính thức.

Hoạt động tín dụng được triển khai chủ yếu thông qua NHCSXH, các tổ chức chính trị - xã hội và tổ tiết kiệm và vay vốn, phù hợp với đặc điểm dân cư phân tán tại vùng dân tộc thiểu số. Cơ chế này góp phần giảm chi phí giao dịch, tăng cường giám sát cộng đồng và nâng cao hiệu quả quản lý vốn vay.

Tín dụng chính sách được gắn với các chương trình hỗ trợ sinh kế và an sinh xã hội, như đào tạo nghề, khuyến nông, khuyến lâm, hỗ trợ nhà ở, nước sạch và phát triển sản xuất. Sự kết hợp này giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và khả năng thoát nghèo bền vững.

Ngoài ra, tín dụng chính sách có tính ổn định và dài hạn, được Nhà nước duy trì, điều chỉnh phù hợp với từng giai đoạn phát triển, qua đó tạo điều kiện để đồng bào dân tộc thiểu số chủ động đầu tư sản xuất, phát triển sinh kế và cải thiện đời sống lâu dài.

KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA VỀ TÍN DỤNG ĐỐI VỚI ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ

Kinh nghiệm của Thái Lan

Thứ nhất, phát huy vai trò của ngân hàng chính sách trong cung ứng tín dụng cho đồng bào dân tộc thiểu số. Thái Lan đã phát huy hiệu quả vai trò của Ngân hàng Nông nghiệp và Hợp tác xã (BAAC) trong cung ứng tín dụng cho khu vực nông thôn và đồng bào dân tộc thiểu số. Theo BAAC (2019), ngân hàng phục vụ hơn 90% hộ nông dân Thái Lan, trong đó có nhiều hộ tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Chiang Mai, Chiang Rai và Mae Hong Son. Các khoản vay ưu đãi thường có lãi suất khoảng 4-6%/năm, thủ tục tương đối đơn giản và thời hạn trả nợ linh hoạt, phù hợp với chu kỳ sản xuất nông nghiệp. Các sản phẩm tín dụng được thiết kế gắn với đặc điểm sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi nhỏ và sinh kế theo mùa của người dân. Bên cạnh cung ứng vốn, BAAC còn kết hợp tư vấn tài chính, hướng dẫn kỹ thuật sản xuất và quản lý vốn vay. Cách tiếp cận này giúp người dân nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, khả năng trả nợ và từng bước giảm sự phụ thuộc vào tín dụng phi chính thức.

Thứ hai, phát triển các mô hình tài chính cộng đồng phù hợp với đặc thù dân tộc thiểu số. Thái Lan chú trọng phát triển các mô hình tài chính cộng đồng như Quỹ Làng (Village Fund), nhóm tiết kiệm và hợp tác xã tín dụng. Theo Bộ Tài chính Thái Lan (2020), gần 80.000 làng trên toàn quốc tham gia Quỹ Làng, qua đó tạo nguồn vốn nhỏ phục vụ sản xuất, kinh doanh và cải thiện sinh kế cho người dân. Điểm nổi bật của mô hình này là cơ chế tự quản và giám sát cộng đồng, phù hợp với đặc điểm văn hóa, phong tục và điều kiện của các vùng dân tộc thiểu số. Việc cho vay thông qua các tổ chức tại địa phương giúp giảm rào cản về khoảng cách, ngôn ngữ, thủ tục và tâm lý e ngại khi tiếp cận các tổ chức tài chính chính thức. Đồng thời, cơ chế trách nhiệm cộng đồng góp phần nâng cao ý thức trả nợ và hạn chế rủi ro tín dụng. Các mô hình tài chính cộng đồng còn được kết hợp với đào tạo quản lý tài chính, kỹ thuật sản xuất và tư vấn sinh kế. Qua đó, người vay không chỉ được tiếp cận vốn mà còn nâng cao năng lực sử dụng vốn, góp phần tăng tính bền vững của hoạt động tín dụng.

Thứ ba, gắn tín dụng với các chương trình phát triển sinh kế và giảm nghèo.

Một kinh nghiệm đáng chú ý của Thái Lan là không tách rời hoạt động tín dụng khỏi các chương trình phát triển sinh kế. Các khoản vay dành cho khu vực miền núi và cộng đồng yếu thế thường được kết hợp với khuyến nông, đào tạo nghề, chuyển giao kỹ thuật và hỗ trợ đa dạng hóa nguồn thu nhập. Theo World Bank (2020), việc kết hợp giữa tín dụng và hỗ trợ sinh kế đã giúp nhiều hộ nông dân miền Bắc Thái Lan cải thiện hiệu quả sản xuất và nâng cao thu nhập. Đây cũng là giải pháp quan trọng để giảm sự phụ thuộc vào tín dụng phi chính thức có lãi suất cao. Cách tiếp cận này cho thấy tín dụng chỉ phát huy hiệu quả cao khi người vay đồng thời được nâng cao kiến thức, kỹ năng sản xuất và năng lực quản lý tài chính. Vì vậy, tín dụng được coi không chỉ là nguồn vốn mà còn là công cụ hỗ trợ tạo sinh kế, tăng thu nhập và giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Thứ tư, mở rộng tiếp cận tín dụng thông qua tài chính toàn diện và tài chính số

Thái Lan đẩy mạnh tài chính toàn diện và ứng dụng công nghệ số nhằm mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính tại các khu vực vùng sâu, vùng xa. Các giải pháp chủ yếu bao gồm mở tài khoản ngân hàng cơ bản, phát triển thanh toán không dùng tiền mặt, ví điện tử và các điểm cung ứng dịch vụ tài chính tại địa phương. Theo World Bank (2019), việc ứng dụng tài chính số đã giúp nhiều hộ nông dân miền Bắc giảm chi phí và thời gian giao dịch, đồng thời khắc phục hạn chế về khoảng cách địa lý. Dữ liệu giao dịch điện tử cũng tạo thêm cơ sở để các tổ chức tín dụng đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng, đặc biệt đối với những người chưa có lịch sử tín dụng đầy đủ. Song song với phát triển công nghệ, Thái Lan triển khai các chương trình hướng dẫn kỹ năng tài chính số cho người dân. Điều này giúp đồng bào dân tộc thiểu số từng bước làm quen với các phương thức thanh toán, tiết kiệm và vay vốn hiện đại, từ đó nâng cao tính minh bạch và bền vững của hoạt động tín dụng.

Thứ năm, tăng cường vai trò của chính quyền địa phương và sự phối hợp liên ngành

Thái Lan coi sự tham gia của chính quyền địa phương là yếu tố quan trọng trong triển khai tín dụng cho đồng bào dân tộc thiểu số. Chính quyền địa phương phối hợp với ngân hàng và các tổ chức cộng đồng trong việc xác định đối tượng thụ hưởng, tuyên truyền chính sách, giám sát sử dụng vốn và hỗ trợ người dân phát triển sản xuất. Bên cạnh đó, các chương trình tín dụng được lồng ghép với chính sách phát triển nông thôn, giáo dục, y tế và đào tạo nghề. Sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức tài chính và cộng đồng giúp nâng cao hiệu quả phân bổ vốn, hạn chế sử dụng vốn sai mục đích và giảm rủi ro nợ xấu.

Kinh nghiệm của Thái Lan cho thấy phát triển tín dụng đối với đồng bào dân tộc thiểu số cần được thực hiện đồng bộ giữa nguồn vốn ưu đãi, mô hình tài chính cộng đồng, hỗ trợ sinh kế, ứng dụng tài chính số và sự phối hợp của chính quyền địa phương. Đây là những yếu tố quan trọng nhằm vừa mở rộng khả năng tiếp cận vốn, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng tín dụng và góp phần giảm nghèo bền vững.

Kinh nghiệm của Philippines

Philippines là quốc gia có số lượng lớn cộng đồng bản địa (Indigenous Peoples - IPs), chủ yếu sinh sống tại các khu vực nông thôn, miền núi và những địa bàn còn hạn chế về cơ sở hạ tầng và khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính. Đây là một trong những cơ sở khiến Philippines chú trọng phát triển tài chính toàn diện, tín dụng vi mô và các chương trình sinh kế nhằm mở rộng khả năng tiếp cận tài chính cho người nghèo, người dân nông thôn và cộng đồng bản địa.

Một là, phát triển tín dụng vi mô cho cộng đồng bản địa và hộ nghèo. Philippines xác định tài chính vi mô là một công cụ quan trọng để giảm nghèo và thúc đẩy tài chính toàn diện. Các tổ chức tài chính vi mô, ngân hàng nông thôn và hợp tác xã được khuyến khích cung cấp các khoản vay quy mô nhỏ cho những người có thu nhập thấp, hộ sản xuất nhỏ và các nhóm gặp khó khăn trong tiếp cận ngân hàng thương mại truyền thống. Quy mô của khu vực này tương đối lớn; số liệu của Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP) cho thấy Philippines có 27 tổ chức tài chính vi mô phi chính phủ (Microfinance NGOs) được công nhận, phục vụ khoảng 8,7 triệu khách hàng. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính vẫn còn dư địa cải thiện. Khảo sát Tài chính và Tài chính toàn diện người tiêu dùng năm 2025 của BSP cho thấy chỉ khoảng 50% người trưởng thành Philippines sở hữu một tài khoản tài chính chính thức; trong đó khoảng 23% có tài khoản ngân hàng, 36% có tài khoản tiền điện tử, 5% có tài khoản tại tổ chức tài chính vi mô và 2% có tài khoản tại hợp tác xã. BSP cũng ghi nhận sự khác biệt đáng kể về tiếp cận tài chính theo thu nhập, trình độ giáo dục và khu vực địa lý. Những số liệu này cho thấy việc duy trì và mở rộng tín dụng vi mô vẫn có ý nghĩa quan trọng đối với các nhóm dân cư yếu thế và người dân sinh sống ở các địa bàn xa trung tâm.

Hai là, phát triển cho vay thông qua tổ chức cộng đồng, hợp tác xã và các trung gian tài chính tại địa phương. Một kinh nghiệm đáng chú ý của Philippines là không chỉ dựa vào hệ thống ngân hàng thương mại mà phát triển nhiều kênh đưa vốn đến người dân, bao gồm ngân hàng nông thôn, hợp tác xã, tổ chức tài chính vi mô và các tổ chức cộng đồng. Đối với cộng đồng bản địa, Cơ quan Phát triển Hợp tác xã (CDA) và Ủy ban Quốc gia về Người bản địa (NCIP) đã xây dựng hướng dẫn riêng về thành lập, đăng ký, phát triển và quản lý các hợp tác xã của Indigenous Cultural Communities/Indigenous Peoples. Qua đó, hợp tác xã có thể trở thành đầu mối tập hợp nhu cầu vay vốn, tổ chức sản xuất và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm cho thành viên.

Vai trò của hợp tác xã trong cung ứng tín dụng vẫn khá đáng kể. Theo BSP, số hợp tác xã có hoạt động tín dụng tại Philippines năm 2024 đạt khoảng 7.706 đơn vị. Việc sử dụng hợp tác xã, tổ chức cộng đồng và các trung gian tài chính tại địa phương giúp tổ chức tín dụng hiểu rõ hơn điều kiện kinh tế, tập quán sản xuất và khả năng trả nợ của người vay; đồng thời giảm chi phí giao dịch và giám sát đối với các khoản vay nhỏ. Đây là kinh nghiệm đặc biệt phù hợp đối với những cộng đồng phân bố rải rác ở vùng miền núi và vùng sâu, vùng xa.

Ba là, đơn giản hóa thủ tục và tăng khả năng tiếp cận vốn của người dân vùng xa. Philippines từng bước chuyển từ cách tiếp cận tín dụng chủ yếu dựa trên tài sản bảo đảm sang mở rộng các phương thức đánh giá phù hợp hơn với khách hàng thu nhập thấp và hộ sản xuất nhỏ. Các sản phẩm tín dụng vi mô thường có quy mô khoản vay nhỏ, quy trình phù hợp với năng lực của người vay và được triển khai thông qua các tổ chức gần với cộng đồng.

Việc mở rộng mạng lưới tài chính cũng được chú trọng. Tính đến tháng 6/2025, hệ thống ngân hàng Philippines có khoảng 13.460 điểm giao dịch trên toàn quốc. Tuy nhiên, BSP cho biết các điểm ngân hàng vẫn tập trung nhiều tại các khu vực phát triển ở Luzon, trong khi sự hiện diện của ngân hàng tại một số vùng như Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM) còn hạn chế. Điều này cho thấy mở rộng tín dụng tới những khu vực có nhiều cộng đồng thiểu số không thể chỉ dựa vào chi nhánh ngân hàng truyền thống mà cần kết hợp ngân hàng nông thôn, hợp tác xã, tài chính vi mô và các kênh tài chính số. Định hướng này cũng được thể hiện trong Chiến lược Tài chính toàn diện quốc gia Philippines 2022-2028. Philippines đặt mục tiêu đến năm 2028 nâng tỷ lệ người trưởng thành có tài khoản giao dịch lên 90%, đồng thời nâng tỷ lệ người vay vốn từ các nguồn tài chính chính thức từ mức cơ sở 56% lên 75%. Điều này thể hiện định hướng không chỉ tăng số lượng người có tài khoản mà còn mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng chính thức cho các nhóm đang gặp bất lợi về tài chính.

Bốn là, kết hợp tín dụng với đào tạo, phát triển sinh kế và liên kết thị trường. Điểm nổi bật trong kinh nghiệm Philippines là hỗ trợ vốn thường được đặt trong tổng thể chương trình phát triển sinh kế, thay vì chỉ cung cấp khoản vay hoặc nguồn vốn đơn thuần. Các chương trình hỗ trợ người nghèo kết hợp nguồn vốn khởi nghiệp với đào tạo kỹ năng quản lý, hỗ trợ tổ chức sản xuất, phát triển sản phẩm và kết nối với thị trường.

Quy mô của các chương trình này khá lớn. Theo Bộ Phúc lợi và Phát triển Xã hội Philippines (DSWD), Sustainable Livelihood Program - SLP đã hỗ trợ khoảng 4,53 triệu hộ gia đình và người tham gia trên toàn quốc tính đến tháng 5/2026; trong đó hơn 3,76 triệu người đã được hỗ trợ thông qua hợp phần phát triển doanh nghiệp siêu nhỏ (Microenterprise Development). Chương trình hướng đến các hộ nghèo và nhóm dễ bị tổn thương thông qua hỗ trợ vốn, đào tạo, tạo việc làm và xây dựng các mô hình sinh kế dựa trên cộng đồng. Kết quả thực tế tại một số địa phương cũng cho thấy cách tiếp cận này. Năm 2025, tại khu vực MIMAROPA, SLP hỗ trợ 18.915 hộ, với tổng nguồn lực khoảng 236,37 triệu peso, tập trung vào phát triển doanh nghiệp nhỏ và sinh kế. Tại CALABARZON, năm 2025 có 13.792 hộ được hỗ trợ với tổng giá trị khoảng 257,81 triệu peso, trong đó 13.720 hộ đã bắt đầu triển khai các hoạt động kinh doanh, như cửa hàng cộng đồng, chăn nuôi, trồng rau và bán lẻ gạo. Người thụ hưởng đồng thời được đào tạo và hướng dẫn quản lý hoạt động kinh doanh.

Như vậy, kinh nghiệm của Philippines cho thấy phát triển tín dụng đối với đồng bào dân tộc thiểu số và các nhóm dân cư yếu thế cần được thực hiện theo hướng tài chính toàn diện gắn với phát triển sinh kế. Thay vì chỉ tăng quy mô vốn cho vay, Philippines chú trọng hình thành hệ sinh thái hỗ trợ gồm tín dụng vi mô - ngân hàng nông thôn - hợp tác xã và tổ chức cộng đồng - đào tạo - hỗ trợ sản xuất - liên kết thị trường. Cách tiếp cận này vừa giúp giảm rào cản tiếp cận tín dụng, vừa nâng cao khả năng sử dụng vốn, tạo thu nhập và khả năng trả nợ của người vay. Đây là kinh nghiệm có giá trị tham khảo đối với Việt Nam trong phát triển tín dụng dành cho đồng bào dân tộc thiểu số và người dân tại các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý

Từ kinh nghiệm phát triển tín dụng đối với đồng bào dân tộc thiểu số của Thái Lan và Philippines, Việt Nam có thể rút ra một số bài học chủ yếu sau: (1) Tiếp tục phát huy vai trò của tín dụng chính sách và đa dạng hóa các chủ thể cung ứng vốn. (2) Phát triển các mô hình tín dụng dựa vào cộng đồng, phù hợp với đặc điểm kinh tế, văn hóa và tập quán của từng địa bàn. (3) Thiết kế sản phẩm tín dụng linh hoạt và đơn giản hóa thủ tục vay vốn. (4) Gắn tín dụng với hỗ trợ sinh kế, đào tạo kỹ thuật và liên kết thị trường. (5) Đẩy mạnh tài chính toàn diện và ứng dụng công nghệ số tại vùng dân tộc thiểu số. (6) Tăng cường phối hợp giữa ngân hàng, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội.

Từ đó, hàm ý chính sách cho Việt Nam như sau:

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế tín dụng ưu đãi cho đồng bào dân tộc thiểu số theo hướng linh hoạt về quy mô vay, lãi suất, thời hạn và phương thức trả nợ, phù hợp với đặc điểm sinh kế và chu kỳ sản xuất.

Thứ hai, phát triển tín dụng dựa vào cộng đồng thông qua tổ tiết kiệm và vay vốn, hợp tác xã, tổ chức đoàn thể và các tổ chức địa phương nhằm tăng khả năng tiếp cận vốn, giám sát sử dụng vốn và nâng cao trách nhiệm trả nợ.

Thứ ba, đơn giản hóa thủ tục và đa dạng hóa đánh giá người vay, giảm phụ thuộc vào tài sản bảo đảm, tăng cường bảo lãnh tín chấp và sử dụng thông tin về dòng tiền, lịch sử giao dịch, uy tín cộng đồng.

Thứ tư, gắn tín dụng với phát triển sinh kế thông qua đào tạo nghề, khuyến nông, chuyển giao kỹ thuật, tư vấn tài chính và liên kết với hợp tác xã, doanh nghiệp, thị trường tiêu thụ.

Thứ năm, thúc đẩy tài chính số và mở rộng hạ tầng tài chính tại vùng dân tộc thiểu số thông qua ngân hàng số, thanh toán điện tử, điểm giao dịch lưu động và nâng cao kỹ năng tài chính số cho người dân.

Thứ sáu, tăng cường phối hợp và giám sát thực hiện giữa ngân hàng, chính quyền địa phương, tổ chức đoàn thể, doanh nghiệp và cộng đồng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và hạn chế rủi ro tín dụng.

Tóm lại, Việt Nam cần chuyển từ hỗ trợ vốn đơn thuần sang mô hình “tín dụng - sinh kế - công nghệ - thị trường”, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, giảm nghèo bền vững và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng.

Tài liệu tham khảo:

1. Bank for Agriculture and Agricultural Cooperatives – BAAC (2019). Annual Report 2019, Bangkok, Thailand.

2. Bangko Sentral ng Pilipinas – BSP (2022). National Strategy for Financial Inclusion 2022–2028, Manila, Philippines.

3. Bangko Sentral ng Pilipinas – BSP (2025). 2025 Consumer Finance and Inclusion Survey, Manila, Philippines.

4. Bangko Sentral ng Pilipinas – BSP (2025). Report on the Philippine Financial System, First Semester 2025, Manila, Philippines.

5. Cooperative Development Authority (CDA) & National Commission on Indigenous Peoples (NCIP) (2018). Guidelines Governing Promotion, Organization, Registration, Development and Regulation of Cooperatives to be Established by Indigenous Cultural Communities/Indigenous Peoples, Joint Memorandum Circular No. 01, Philippines.

6. Department of Social Welfare and Development – DSWD (2026). Sustainable Livelihood Program Marks 15th Year with Over 4.5 Million Beneficiaries Nationwide, Philippines.

7. Department of Social Welfare and Development – DSWD Field Office IV-A (2026). DSWD Opens Livelihood Opportunities for 13K Households in CALABARZON in 2025, Philippines.

8. Department of Social Welfare and Development – DSWD Field Office MIMAROPA (2026). 2025 Regional Annual Assessment Report, Philippines.

9. Haughton, J., Khandker, S. R., & Rukumnuaykit, P. (2014). Microcredit on a Large Scale: Appraising the Thailand Village Fund, Asian Economic Journal, 28(4), 363–388.

10. Philippine Statistics Authority – PSA (2023). Ethnicity in the Philippines: 2020 Census of Population and Housing, Quezon City, Philippines.

11. Quốc hội (2019). Nghị quyết số 88/2019/QH14 về phê duyệt Đề án tổng thể phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2030, Hà Nội.

12. Quốc hội (2024). Luật Các tổ chức tín dụng số 32/2024/QH15, Hà Nội.

13. Thủ tướng Chính phủ (2021). Quyết định số 1719/QĐ-TTg ngày 14/10/2021 phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2030, giai đoạn I: 2021–2025, Hà Nội.

14. World Bank (2019). Thailand Economic Monitor: Harnessing Fintech for Financial Inclusion, World Bank, Washington, DC.

15. World Bank (2020). Taking the Pulse of Poverty and Inequality in Thailand, World Bank, Washington, DC.