Phát triển kinh tế số nhằm thúc đẩy chuỗi cung ứng xanh toàn cầu: Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam

TS. Nguyễn Thị Thu Hà

Học viện Khoa học xã hội

Email: [email protected]

ThS. Phạm Tầm Dương

Trường Đại học Công nghệ Đông Á

Email: [email protected]

Tóm tắt

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, tái cấu trúc thương mại quốc tế và áp lực tuân thủ các chuẩn mực môi trường mới, kinh tế số đang chuyển từ vai trò “công cụ hỗ trợ” sang vị thế “hạ tầng nền” của chuỗi cung ứng xanh toàn cầu. Sử dụng phương pháp tổng hợp tài liệu thứ cấp, phân tích chính sách và so sánh kinh nghiệm quốc tế, kết quả nghiên cứu cho thấy, hiệu quả xanh của chuỗi cung ứng không đến từ một công nghệ đơn lẻ mà đến từ sự kết hợp giữa chuẩn dữ liệu, chứng từ điện tử, hạ tầng chia sẻ dữ liệu, đo lường carbon và cơ chế điều phối chính sách. Các kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy, doanh nghiệp chỉ có thể tham gia bền vững vào chuỗi cung ứng toàn cầu khi đáp ứng đồng thời yêu cầu về năng suất, minh bạch và khả năng kiểm chứng dữ liệu môi trường. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong thời gian tới.

Từ khóa: Kinh tế số, chuỗi cung ứng xanh, chuỗi cung ứng toàn cầu, chuyển đổi số, tăng trưởng xanh, Việt Nam

Abstract

In the context of climate change, the restructuring of international trade, and increasing pressure to comply with emerging environmental standards, the digital economy is shifting from a merely “supportive tool” to a foundational infrastructure for global green supply chains. Using secondary literature synthesis, policy analysis, and comparative international case studies, the study finds that the green efficiency of supply chains does not stem from any single technology, but rather from the integration of data standards, electronic documentation, shared data infrastructure, carbon measurement systems, and policy coordination mechanisms. International experience also indicates that enterprises can participate sustainably in global supply chains only when they simultaneously meet requirements for productivity, transparency, and verifiable environmental data. Based on these findings, the study proposes several policy implications for Viet Nam in the coming period.

Keywords: Digital economy, green supply chain, global supply chain, digital transformation, green growth, Viet Nam

ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong thập niên gần đây, áp lực giảm phát thải, tăng khả năng chống chịu và đáp ứng tiêu chuẩn thương mại bền vững đã làm thay đổi căn bản cách thức tổ chức chuỗi cung ứng toàn cầu. OECD nhấn mạnh logic của “chuyển đổi kép” (green–digital twin transitions), trong đó các công nghệ số như: AI, Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn, mô hình số song sinh và kết nối thời gian thực có thể nâng cao hiệu quả năng lượng, giảm chi phí và hỗ trợ đổi mới trong sản xuất, logistics và quản trị chuỗi cung ứng (OECD, 2024). Tuy nhiên, nền tảng số của kinh tế thế giới vẫn phát triển không đồng đều: năm 2024 có 5,5 tỷ người sử dụng Internet, tương đương 68% dân số toàn cầu, nhưng vẫn còn 2,6 tỷ người chưa kết nối; riêng nhóm nước thu nhập thấp chỉ đạt tỷ lệ sử dụng Internet khoảng 27%(ITU, 2024). Điều đó cho thấy khoảng cách số tiếp tục là một rào cản lớn đối với mục tiêu xanh hóa chuỗi cung ứng trên phạm vi toàn cầu.

Trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, nhu cầu số hóa thương mại và logistics diễn ra song hành với áp lực giảm carbon. Báo cáo của ADB và UNESCAP cho thấy mức độ triển khai các biện pháp thuận lợi hóa thương mại trong khu vực đã tăng từ 64% năm 2021 lên 67% năm 2023, song nhóm biện pháp thương mại phi giấy tờ xuyên biên giới mới đạt 42% (ADB & UNESCAP, 2024). Cũng theo ADB, phát thải CO2 từ hoạt động sản xuất trong khu vực tăng khoảng 150% và phát thải gắn với xuất khẩu tăng khoảng 250% trong giai đoạn 1995–2018, phản ánh rõ sự cấp bách của việc tái cấu trúc các chuỗi giá trị theo hướng ít carbon hơn (ADB & UNESCAP, 2024). Ở góc độ công nghệ, WTO cho rằng AI có thể giúp giảm chi phí thương mại thông qua tối ưu logistics, quản trị chuỗi cung ứng và tuân thủ quy định (WTO, 2024). Dù vậy, UNCTAD cảnh báo bản thân quá trình số hóa cũng tạo thêm sức ép về nguyên liệu thô, năng lượng, nước và rác thải điện tử; vì thế, kinh tế số không tự động đồng nghĩa với phát triển xanh nếu thiếu khuôn khổ quản trị phù hợp. (UNCTAD, 2024).

Đối với Việt Nam, yêu cầu gắn phát triển kinh tế số với xanh hóa chuỗi cung ứng ngày càng rõ nét hơn cả từ phía chính sách trong nước lẫn sức ép thị trường quốc tế. Quyết định số 1437/QĐ-TTg ngày 20/11/2024 đã ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về phát triển kinh tế số giai đoạn 2024–2025 (Thủ tướng Chính phủ, 2024). Theo thông tin chính thức của Chính phủ, năm 2024 kinh tế số ước đạt 18,3% GDP, tăng trên 20%/năm và là một trong những khu vực tăng nhanh nhất Đông Nam Á (Thủ tướng Chính phủ, 2021). Cùng với đó, quy mô thị trường thương mại điện tử bán lẻ đã đạt khoảng 25 tỷ USD trong năm 2024, tăng 20% so với năm trước và chiếm khoảng 9% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng (Báo Chính phủ, 2025). Tuy nhiên, World Bank cho thấy rủi ro chuyển đổi xanh đối với Việt Nam là rất hiện hữu: trong một kịch bản giả định nếu xuất khẩu sang OECD giảm 30% do cường độ carbon cao, GDP của Việt Nam vào năm 2030 có thể thấp hơn khoảng 6% so với kịch bản không chịu tác động; báo cáo này cũng lưu ý khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam gắn với các doanh nghiệp đa quốc gia và khoảng hai phần ba số MNC thuộc OECD đang theo đuổi các cam kết khí hậu nghiêm ngặt (Infocomm Media Development Authority, 2026). Trong bối cảnh đó, bài viết tập trung làm rõ vai trò của kinh tế số đối với chuỗi cung ứng xanh toàn cầu, đồng thời rút ra các bài học chính sách thiết thực cho Việt Nam trên nền tảng Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050 (Thủ tướng Chính phủ, 2021).

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Bài viết sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính dựa trên tổng hợp tài liệu thứ cấp, phân tích chính sách và so sánh thể chế. Nguồn dữ liệu được lựa chọn ưu tiên từ các tổ chức quốc tế và cơ quan quản lý có độ tin cậy cao, gồm: Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), Ủy hội Kinh tế Xã hội châu Á - Thái Bình Dương của Liên Hợp Quốc (UNESCAP), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), World Bank, Ủy ban châu Âu, Cơ quan Phát triển Truyền thông Thông tin Singapore (IMDA Singapore), Bộ Thương mại Trung Quốc và các văn bản, thông tin chính thức của Chính phủ Việt Nam.

KINH NGHIỆM QUỐC TẾ

Thực tiễn quốc tế cho thấy, kinh tế số đang tái định hình chuỗi cung ứng theo ba chiều cạnh quan trọng: Thứ nhất, số hóa giúp tăng khả năng hiển thị và truy xuất nguồn gốc của dòng hàng, dòng chứng từ và dòng dữ liệu; Thứ hai, công nghệ số nâng cao hiệu quả phối hợp giữa doanh nghiệp sản xuất, logistics, tài chính thương mại và cơ quan quản lý nhà nước; Thứ ba, dữ liệu số tạo điều kiện để đo lường, giám sát và kiểm chứng các chỉ tiêu môi trường, từ đó biến mục tiêu xanh thành các tín hiệu quản trị cụ thể trong chuỗi giá trị, (European Union, 2024) OECD, 2024).

Tuy vậy, quá trình này không diễn ra đồng đều. Khoảng cách số giữa các quốc gia vẫn lớn, làm hạn chế khả năng tham gia bình đẳng vào các chuỗi cung ứng số và xanh (ITU, 2024). Đồng thời, các nền kinh tế xuất khẩu lớn ở châu Á – Thái Bình Dương đang chịu áp lực giảm carbon ngày càng mạnh khi chính phát thải gắn với thương mại tăng nhanh hơn phát thải từ sản xuất (UNESCAP, 2024). Trong bối cảnh đó, các công cụ thương mại mới dựa trên dữ liệu và phát thải, đặc biệt là truy xuất thông tin sản phẩm và báo cáo carbon, đang chuyển dần từ “tiêu chuẩn khuyến nghị” sang “điều kiện thị trường” (European Union, 2024). Kinh nghiệm phát triển kinh tế số nhằm thúc đẩy chuỗi cung ứng xanh toàn cầu của một số quốc gia như sau:

Liên minh châu Âu: chuẩn hóa dữ liệu sản phẩm và quản trị carbon

EU là trường hợp tiêu biểu của cách tiếp cận dựa trên luật lệ, nơi các mục tiêu bền vững được chuyển hóa thành nghĩa vụ dữ liệu và nghĩa vụ truy xuất trong toàn bộ vòng đời sản phẩm. Regulation (EU) 2024/1781 về thiết kế sinh thái cho sản phẩm bền vững xác định hộ chiếu sản phẩm số (Digital Product Passport – DPP) là công cụ quan trọng để cung cấp thông tin số hóa cho các chủ thể dọc theo toàn bộ chuỗi giá trị; quy định này cũng nhấn mạnh nhận diện duy nhất của sản phẩm như một điều kiện nền tảng để bảo đảm truy xuất xuyên chuỗi (European Union, 2024). Điểm mạnh của cách tiếp cận EU là biến tính bền vững từ một yêu cầu khái quát thành cấu trúc dữ liệu có thể kiểm chứng, có thể trao đổi và có thể dùng cho quản lý thị trường, hải quan, doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Song song với DPP, EU đã chuyển từ giai đoạn chuyển tiếp sang giai đoạn chính thức của Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) kể từ ngày 01/01/2026 (European Commission, 2026). Về bản chất, CBAM làm tăng vai trò của dữ liệu phát thải trong thương mại quốc tế. Kinh nghiệm của EU cho thấy muốn xanh hóa chuỗi cung ứng thì không thể chỉ khuyến khích doanh nghiệp “sản xuất xanh”, mà phải thiết lập một kiến trúc thể chế buộc dữ liệu về nguồn gốc, vật liệu, độ bền, tái chế và phát thải được chuẩn hóa và sẵn sàng cho việc xác minh (European Union (2024), European Commission (2026)).

Singapore: xây dựng hạ tầng dữ liệu trung lập cho thương mại và logistics

Singapore nổi bật với cách tiếp cận hạ tầng số cho thương mại, trong đó trọng tâm không phải là một ngành riêng lẻ mà là khả năng tương tác của cả hệ sinh thái. TradeTrust do IMDA thúc đẩy hướng tới khung tương tác cho chứng từ thương mại số, cho phép tạo lập, trao đổi, xác minh và chuyển giao chứng từ số hóa một cách an toàn; nền tảng này đồng thời nhấn mạnh lợi ích giảm rủi ro gian lận thông qua kiểm tra tính xác thực, dấu vết sửa đổi và bằng chứng nguồn gốc (IMDA, 2026). Theo thông tin chính thức, mạng lưới TradeTrust hiện đã kết nối hơn 42.000 doanh nghiệp tại 27 quốc gia (IMDA, 2026).

Bên cạnh đó, SGTraDex được thiết kế như một “data highway” trung lập để các đối tác trong hệ sinh thái chuỗi cung ứng chia sẻ dữ liệu an toàn và đáng tin cậy (IMDA, 2026). Báo cáo thường niên của IMDA cho biết SGTraDex hiện hỗ trợ khoảng 4,2 triệu giao dịch mỗi tháng, tăng khoảng 18 lần so với giai đoạn đầu triển khai (IMDA, 2026). Giá trị lớn nhất của mô hình Singapore là biến dữ liệu từ tài sản cát cứ của từng doanh nghiệp thành hạ tầng dùng chung có kiểm soát, qua đó cải thiện tính minh bạch, tốc độ ra quyết định, khả năng tích hợp tài chính thương mại và hiệu quả logistics. Đây là dạng năng lực mà nhiều nền kinh tế đang thiếu khi nói về số hóa chuỗi cung ứng.

Trung Quốc và xu hướng đa phương: số hóa chuỗi cung ứng ở quy mô hệ thống

Trường hợp Trung Quốc cho thấy vai trò rất mạnh của chính sách công nghiệp trong thúc đẩy chuỗi cung ứng số và thông minh. Tại họp báo ngày 29/5/2025, Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết Kế hoạch hành động đặc biệt nhằm đẩy nhanh phát triển chuỗi cung ứng kỹ thuật số và thông minh được ban hành chung với bảy cơ quan khác, tập trung vào các lĩnh vực nông nghiệp, sản xuất, bán buôn, bán lẻ và logistics; kế hoạch nhấn mạnh ứng dụng AI, IoT và blockchain để thúc đẩy số hóa, thông minh hóa và trực quan hóa chuỗi cung ứng, đồng thời giảm chi phí logistics và nâng cấp hệ thống lưu thông thương mại (MOFCOM, 2025)

Ở cấp độ đa phương, xu hướng paperless trade ngày càng được xem là giải pháp không chỉ để giảm chi phí mà còn để giảm tác động môi trường. Nghiên cứu của UNESCAP về lợi ích môi trường của thương mại phi giấy tờ cho thấy trong một trường hợp định lượng cụ thể, phát thải khí nhà kính trên mỗi hóa đơn có thể giảm khoảng 63% khi chuyển sang hóa đơn điện tử (UNESCAP, 2021) Khi đặt trong bối cảnh WTO nhấn mạnh AI có thể làm giảm chi phí logistics, quản trị chuỗi cung ứng và tuân thủ quy định (WTO, 2024) có thể thấy động lực số hóa hiện nay đã dịch chuyển từ “tự động hóa nội bộ” sang “tái cấu trúc toàn bộ hệ sinh thái chuỗi cung ứng”.

BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM

Thực trạng tại Việt Nam

Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi số đã tạo nền tảng quan trọng cho việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Kế hoạch hành động quốc gia về phát triển kinh tế số giai đoạn 2024–2025 và Chiến lược hạ tầng số đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 đã xác định rõ yêu cầu phát triển đồng bộ hạ tầng, dữ liệu, nền tảng và ứng dụng số (Thủ tướng Chính phủ, 2024), (Thùy Dung, 2024). Theo Chiến lược hạ tầng số, đến năm 2025 tất cả hộ gia đình Việt Nam được tiếp cận cáp quang; các tỉnh, khu công nghệ cao, trung tâm R&D, khu công nghiệp, ga tàu, cảng biển và sân bay quốc tế được phủ 5G; đồng thời Việt Nam phát triển các trung tâm dữ liệu AI và trung tâm dữ liệu đạt tiêu chuẩn xanh với chỉ số hiệu quả sử dụng điện (PUE) không vượt quá 1,4 (Thùy Dung, 2024). Đây là tiền đề rất quan trọng để số hóa logistics, cảng biển, hải quan, truy xuất nguồn gốc và quản trị phát thải trong các chuỗi cung ứng xuất khẩu.

Bài học kinh nghiệm được đúc rút

Trên cơ sở kinh nghiệm quốc tế, trong bối cảnh Việt Nam, các bài học được đúc rút ra đối với Việt Nam trong phát triển kinh tế số nhằm thúc đẩy chuỗi cung ứng xanh toàn cầu như sau:

(i) Tích hợp chính sách chuyển đổi số và tăng trưởng xanh trong cùng một khung điều phối

Bài học đầu tiên là Việt Nam không nên tiếp cận chuyển đổi số và chuyển đổi xanh như hai chương trình song song, mà phải coi đây là một quá trình chuyển đổi kép. Kế hoạch hành động quốc gia về phát triển kinh tế số giai đoạn 2024–2025 (Thủ tướng Chính phủ, 2024), và Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030 (Thủ tướng Chính phủ, 2021), đã tạo nền chính sách quan trọng, nhưng cần có các chỉ tiêu liên thông hơn giữa hai trục này, chẳng hạn tỷ lệ doanh nghiệp số hóa dữ liệu phát thải, tỷ lệ chứng từ logistics điện tử, tỷ lệ chuỗi cung ứng áp dụng truy xuất số và tỷ lệ trung tâm dữ liệu đạt chuẩn xanh. Khi các mục tiêu số hóa và giảm phát thải được đo lường trong cùng một khuôn khổ, hiệu quả thực thi chính sách sẽ rõ hơn.

(ii) Coi dữ liệu chuỗi cung ứng là hạ tầng chiến lược

Bài học thứ hai là dữ liệu chuỗi cung ứng phải được nhìn nhận như một loại hạ tầng chiến lược, tương tự cảng biển, điện hoặc đường giao thông. Kinh nghiệm của EU, Singapore và xu hướng paperless trade đều cho thấy, khi dữ liệu sản phẩm, chứng từ, logistics và phát thải được chuẩn hóa và chia sẻ theo nguyên tắc tin cậy, chuỗi cung ứng sẽ minh bạch hơn, phản ứng nhanh hơn và ít chi phí giao dịch hơn (European Union, 2024) . Việt Nam đã có nền tảng thuận lợi khi chiến lược hạ tầng số đặt mục tiêu phổ cập cáp quang, phủ 5G tại các đầu mối logistics và phát triển trung tâm dữ liệu xanh với PUE không vượt quá 1,4 (Thùy Dung, 2024). Vấn đề còn lại là đẩy nhanh các nền tảng dùng chung phục vụ kết nối cảng biển, kho bãi, vận tải, hải quan, chứng từ điện tử, truy xuất nguồn gốc và dữ liệu phát thải.

(iii) Chuyển từ tuân thủ bị động sang nâng cấp năng lực cạnh tranh bằng chuẩn dữ liệu và chuẩn carbon

Bài học thứ ba là không nên xem các quy định mới của thị trường quốc tế chỉ là gánh nặng tuân thủ. Khi CBAM bước vào giai đoạn chính thức từ đầu năm 2026 (European Commission, 2026). và các cơ chế như DPP ngày càng được thể chế hóa (European Union, 2024) , doanh nghiệp nào làm chủ được dữ liệu phát thải, dữ liệu nguyên liệu và truy xuất sản phẩm sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn hơn. Đối với Việt Nam, sức ép này đặc biệt đáng chú ý vì World Bank cho thấy mức độ phụ thuộc đáng kể của xuất khẩu vào các MNC và các chuỗi giá trị chịu áp lực khí hậu (World Bank, 2025) Do đó, chính sách hỗ trợ nên chuyển mạnh sang nâng cấp hệ thống đo lường, báo cáo và xác minh phát thải (MRV), công cụ truy xuất nguồn gốc và các nền tảng chia sẻ dữ liệu với khách hàng quốc tế.

KẾT LUẬN

Phát triển kinh tế số đang trở thành đòn bẩy quan trọng để thúc đẩy hình thành và vận hành chuỗi cung ứng xanh toàn cầu. Giá trị cốt lõi của kinh tế số không chỉ nằm ở việc tăng tốc giao dịch hay tự động hóa quy trình, mà ở khả năng chuyển các mục tiêu bền vững thành kiến trúc dữ liệu, chuẩn truy xuất, chuẩn chứng từ và chuẩn giám sát có thể kiểm chứng. Kinh nghiệm của EU, Singapore và Trung Quốc cho thấy quốc gia nào đi nhanh hơn trong chuẩn hóa dữ liệu, số hóa thương mại và xây dựng hạ tầng chia sẻ dữ liệu thì quốc gia đó có lợi thế lớn hơn trong việc tổ chức chuỗi cung ứng minh bạch, linh hoạt và ít phát thải hơn.

Đối với Việt Nam, cơ hội là rất lớn vì nền kinh tế số đang tăng trưởng nhanh, thị trường thương mại điện tử mở rộng mạnh và hạ tầng số đã được xác định là ưu tiên chiến lược. Tuy nhiên, áp lực từ các chuẩn mực thị trường mới cũng rất rõ ràng. Điều đó đòi hỏi Việt Nam phải chuyển từ tư duy số hóa riêng lẻ sang tư duy thiết kế hệ sinh thái dữ liệu cho chuỗi cung ứng xanh; từ tư duy tuân thủ bị động sang tư duy nâng cấp năng lực cạnh tranh bằng dữ liệu, công nghệ và minh bạch môi trường. Nếu làm được điều này, kinh tế số không chỉ là động lực tăng trưởng mới mà còn là nền tảng giúp Việt Nam tham gia sâu hơn, bền vững hơn và có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu./.

Tài liệu tham khảo:

1. Asian Development Bank (ADB) and United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (UNESCAP) (2024). Asia-Pacific Trade Facilitation Report 2024: Promoting Sustainability and Resilience in Global Value Chains, 2024.

2. Báo Chính phủ (07/01/2025). Viet Nam’s e-commerce market up 20% in 2024. https://en.baochinhphu.vn/viet-nams-e-commerce-market-up-20-in-2024-111250107155234946.htm.

3. European Union (2024). Regulation (EU) 2024/1781 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 establishing a framework for the setting of ecodesign requirements for sustainable products, Official Journal of the European Union, 2024.

4. European Commission (2026). Carbon Border Adjustment Mechanism, official guidance updated for the definitive regime from 2026.

5. Infocomm Media Development Authority (IMDA, 2026). TradeTrust.

6. Infocomm Media Development Authority (IMDA, 2025). Annual Report FY2024/2025.

7. Infocomm Media Development Authority (IMDA, 2026). SGTraDex — Common Data Infrastructure.

8. International Telecommunication Union (ITU, 2024). Facts and Figures 2024, Geneva.

9. Hà Văn (06/02/2025). Kinh tế số Việt Nam tăng trưởng nhanh nhất khu vực. Báo Chính phủ. https://baochinhphu.vn/kinh-te-so-viet-nam-tang-truong-nhanh-nhat-khu-vuc-102250206152332651.htm

10. Ministry of Commerce of the People’s Republic of China (MOFCOM, 2025), Regular Press Conference, May 29, 2025.

11. OECD (2024). OECD Digital Economy Outlook 2024 (Volume 2), OECD Publishing, 2024.

12. World Trade Organization (WTO) (2024). New report examines how artificial intelligence may shape and be shaped by international trade, 21/11/2024.

13. United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD, 2024). Digital Economy Report 2024: Shaping an Environmentally Sustainable and Inclusive Digital Future.

14. Thủ tướng Chính phủ (2024). Quyết định số 1437/QĐ-TTg ngày 20/11/2024 ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về phát triển kinh tế số giai đoạn 2024–2025. Hà Nội.

15. Thủ tướng Chính phủ (2021). Quyết định số 1658/QĐ-TTg ngày 01/10/2021 phê duyệt Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050. Hà Nội.

16. Thùy Dung (10/10/2024). Gov't approves digital infrastructure strategy. https://en.baochinhphu.vn/govt-approves-digital-infrastructure-strategy-11124101010505598.htm.

17. United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (UNESCAP, 2021).Quantifying the environmental benefits from paperless trade facilitation.

18. World Bank (2025). Viet Nam 2045—Growing Greener: Pathways to a Resilient and Sustainable Future.