Phát triển kinh tế gắn với xây dựng tiềm lực quốc phòng ở TP. Hà Nội: Thực trạng và giải pháp

CN. Đoàn Mạnh Lên

Email:[email protected]

CN. Nguyễn Bảo Trung

Email:[email protected]

Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng

Tóm tắt

Bài viết tập trung phân tích thực trạng về phát triển kinh tế gắn với xây dựng tiềm lực quốc phòng trên địa bàn TP. Hà Nội. Kết quả cho thấy, việc gắn kết này là động lực quan trọng bảo đảm sự ổn định và phát triển bền vững của Thủ đô. Phát triển kinh tế không chỉ tạo nền tảng vật chất vững chắc để củng cố các tiềm lực chính trị - tinh thần, khoa học - công nghệ và quân sự, mà còn góp phần xây dựng khu vực phòng thủ vững chắc. Trên cơ sở đó, nhóm tác giả đề xuất một số giải pháp phát triển kinh tế gắn với xây dựng tiềm lực quốc phòng trên địa bàn Thủ đô đến năm 2035.

Từ khóa: Phát triển kinh tế, tiềm lực quốc phòng, kết hợp kinh tế - quốc phòng, TP. Hà Nội

Abstract

This article analyses the current state of economic development in association with the development of national defence potential in Ha Noi. The findings show that this integration constitutes an important driving force for ensuring the stability and sustainable development of the capital. Economic development not only provides a solid material foundation for strengthening political and spiritual, scientific and technological, and military potential, but also contributes to building a strong defensive area. The authors therefore propose several solutions for promoting economic development in association with the development of national defence potential in the capital through to 2035.

Keywords: Economic development, national defence potential, integration of economic and national defence development, Ha Noi

ĐẶT VẤN ĐỀ

TP. Hà Nội là Thủ đô, trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học và quân sự, giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng của cả nước. Những năm qua, Thành phố đã chú trọng phát triển kinh tế (PTKT) gắn với xây dựng tiềm lực quốc phòng (TLQP), tốc độ tăng trưởng luôn ở mức cao, quy mô kinh tế không ngừng mở rộng, tạo nền tảng vật chất quan trọng tăng cường TLQP; tuy nhiên, việc gắn kết giữa PTKT với xây dựng TLQP vẫn còn bộc lộ những hạn chế nhất định. Do vậy, việc phân tích thực trạng, từ đó đề xuất một số giải pháp PTKT gắn với xây dựng TLQP trên địa bàn Thủ đô là rất cần thiết.

THỰC TRẠNG

Những kết quả đạt được

Trong thời gian qua, việc PTKT gắn với xây dựng TLQP trên địa bàn TP. Hà Nội đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng.

Thứ nhất, PTKT gắn với xây dựng tiềm lực chính trị - tinh thần, củng cố “thế trận lòng dân” vững chắc. Cùng với đẩy mạnh PTKT, TP. Hà Nội đã chú trọng khai thác hiệu quả các nguồn lực kinh tế để xây dựng tiềm lực chính trị - tinh thần, góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội. Giai đoạn 2020-2025, kinh tế Thủ đô duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 6,57%/năm, cao hơn mức bình quân chung của cả nước; năm 2025, GRDP của Thành phố đạt 8,16%. Quy mô kinh tế không ngừng mở rộng đã tạo điều kiện để Thành phố tăng cường đầu tư cho các lĩnh vực xã hội, qua đó nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân. Đến cuối năm 2024, Hà Nội không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo của Thành phố, hoàn thành mục tiêu trước thời hạn (Cục Thống kê TP. Hà Nội, 2024). Năm 2025 GRDP bình quân đầu người đạt 179,2 triệu đồng/người/năm, tăng 10% so với năm 2024.

Thành phố cũng thường xuyên quan tâm thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội và công tác đền ơn đáp nghĩa. Năm 2025, Hà Nội bố trí khoảng 4.057 tỷ đồng từ ngân sách để chi cho các đối tượng chính sách, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, tăng cường sự đồng thuận xã hội. Công tác giáo dục quốc phòng - an ninh cũng được triển khai đồng bộ, đã tổ chức bồi dưỡng kiến thức quốc phòng - an ninh cho trên 193.000 lượt cán bộ và chức sắc, chức việc tôn giáo, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của các tầng lớp Nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Thứ hai, PTKT tạo nền tảng vật chất trực tiếp xây dựng tiềm lực kinh tế. Thành phố luôn chú trọng gắn kết chặt chẽ giữa PTKT với xây dựng tiềm lực kinh tế, trong đó tập trung phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ, vừa đáp ứng yêu cầu PTKT, vừa bảo đảm khả năng huy động cho quốc phòng; đồng thời chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tiến bộ, hợp lý, chú trọng phát triển các ngành kinh tế trọng yếu. Trên cơ sở đó, nhiều công trình trọng điểm như đường Vành đai 4, các tuyến đường sắt đô thị, hệ thống giao thông hướng tâm và Cảng hàng không quốc tế Nội Bài được đầu tư theo hướng hiện đại, lưỡng dụng, vừa phục vụ PTKT, vừa đáp ứng yêu cầu cơ động khi có tình huống. Những kết quả trên góp phần thúc đẩy quy mô kinh tế Thủ đô không ngừng mở rộng, năm 2025 đạt 63 tỷ USD, chiếm khoảng 12,26% GDP cả nước; cơ cấu kinh tế GRDP tiếp tục chuyển dịch theo hướng hiện đại, với khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm khoảng 22,25%, dịch vụ chiếm khoảng 66,44% và nông - lâm nghiệp chiếm 1,86%. Quy mô và cơ cấu kinh tế ngày càng được củng cố tạo điều kiện nâng cao khả năng huy động các nguồn lực tài chính, kỹ thuật, từng bước hình thành nền tảng cho cơ cấu kinh tế quân sự hiện đại. Cùng với đó, thu ngân sách trên địa bàn liên tục tăng, năm 2025 đạt 704.100 tỷ đồng, tăng 42,6% so với năm 2024 (Thống kê TP. Hà Nội, 2025), qua đó tăng cường nguồn lực cho đầu tư phát triển và bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ quốc phòng.

Thứ ba, PTKT gắn với xây dựng tiềm lực khoa học - công nghệ. Xây dựng tiềm lực khoa học - công nghệ trên địa bàn Thành phố được chú trọng trên các yếu tố cơ bản như nguồn nhân lực, tổ chức và cơ sở vật chất, đáp ứng đồng thời yêu cầu dân sinh và quốc phòng. Trong đó, Nghị quyết số 92/2026/NQ-HĐND ngày 27/1/2026 về cơ chế, chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài tạo bước đột phá trong phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ và ưu tiên các lĩnh vực công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp công nghệ cao và công nghệ lưỡng dụng. Bên cạnh đó, với hơn 100 trường đại học, học viện, khoảng 80 viện nghiên cứu, 2.300 tổ chức và 221 doanh nghiệp khoa học, công nghệ, Hà Nội có nền tảng thuận lợi để đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ và chuyển đổi số. Năm 2025, tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến mức độ 4 đạt trên 90%; Thành phố thực hiện 17 đề tài, nhiệm vụ khoa học, công nghệ cấp quốc gia và có 2.838 công bố khoa học, công nghệ (Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hà Nội, 2026). Qua đó, từng bước nâng cao năng lực làm chủ công nghệ, thúc đẩy PTKT và tăng khả năng nghiên cứu, sản xuất các sản phẩm đáp ứng yêu cầu quốc phòng.

Thứ tư, PTKT gắn với xây dựng tiềm lực quân sự. PTKT tạo nguồn lực để duy trì, huy động sức mạnh quân sự và bảo đảm khả năng chuyển hóa nhanh của nền kinh tế phục vụ nhiệm vụ quốc phòng khi cần thiết. Trên cơ sở đó, Thành phố lồng ghép yêu cầu quốc phòng trong quy hoạch, kế hoạch PTKT - xã hội và ưu tiên nguồn lực tài chính cho nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Chi ngân sách cho quốc phòng tăng từ 1.336 tỷ đồng năm 2023 lên khoảng 1.730 tỷ đồng năm 2024, sau đó đạt khoảng 1.653 tỷ đồng năm 2025 (Thống kê TP. Hà Nội, 2025). Cùng với đó, Thành phố đầu tư trên 1.000 tỷ đồng xây dựng công trình phòng thủ, doanh trại và trang bị cho lực lượng vũ trang, góp phần củng cố thế trận quân sự và công trình quốc phòng trong khu vực phòng thủ.

Trên nền tảng nguồn lực được bảo đảm, lực lượng vũ trang Thủ đô được xây dựng theo hướng “tinh, gọn, mạnh”, mẫu mực, tiêu biểu, có sức mạnh tổng hợp và khả năng sẵn sàng chiến đấu cao; đồng thời phát huy vai trò nòng cốt trong phòng, chống thiên tai, dịch bệnh và bảo đảm an ninh, an toàn các sự kiện chính trị quan trọng. Giai đoạn 2020-2025, lực lượng vũ trang Thành phố đã huy động trên 72.000 lượt cán bộ, chiến sĩ và gần 3.000 lượt phương tiện tham gia khắc phục hậu quả gần 1.000 nghìn vụ thiên tai, cháy, nổ, cháy rừng, sự cố môi trường, nhất là trong phòng, chống đại dịch COVID-19, cơn bão số 3-Yagi và thực hiện sẵn sàng chiến đấu dịp kỷ niệm 70 năm Giải phóng Thủ đô, 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Qua đó, góp phần giữ vững ổn định chính trị, tạo môi trường thuận lợi cho PTKT và thể hiện rõ mối quan hệ gắn kết giữa PTKT với xây dựng tiềm lực quân sự trên địa bàn.

Hạn chế, tồn tại

Một là, việc gắn kết giữa PTKT với xây dựng TLQP trên địa bàn Hà Nội ở một số địa phương cơ sở (xã, phường), lĩnh vực chưa thật sự đi vào chiều sâu; xây dựng tiềm lực chính trị - tinh thần, thế trận lòng dân có nơi, nhất là tại các khu đô thị mới, khu công nghiệp tập trung còn chưa được quan tâm đúng mức.

Hai là, khả năng ứng dụng công nghệ dân sự vào lĩnh vực quốc phòng còn ở mức thấp; sự gắn kết giữa PTKT với xây dựng tiềm lực kinh tế, quân sự có nội dung còn thiếu đồng bộ.

Ba là, việc huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, nhất là vốn ngoài ngân sách và nhân lực chất lượng cao có địa phương còn hạn chế; cơ chế, chính sách có thời điểm thiếu đồng bộ, hiệu quả chưa cao.

Bốn là, vai trò của các tổ chức, lực lượng, nhất là chính quyền địa phương, doanh nghiệp và lực lượng vũ trang Thủ đô có thời điểm chưa được phát huy tốt; hiệu quả phối hợp chưa cao.

ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP

Qua nghiên cứu thực trạng, nhóm tác giả đề xuất một số giải pháp gắn PTKT với TLQP trên địa bàn Thủ đô đến năm 2025:

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế, chính sách PTKT gắn với xây dựng TLQP. Thành phố cần tiếp tục cụ thể hóa Luật Thủ đô, Luật công nghiệp quốc phòng, an ninh và động viên công nghiệp bảo đảm thống nhất, tránh chồng chéo trong tổ chức thực hiện. Đồng thời, xây dựng và hoàn thiện cơ chế phát triển các ngành công nghiệp lưỡng dụng, khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia vào chuỗi cung ứng phục vụ quốc phòng.

Thứ hai, củng cố tiềm lực chính trị - tinh thần và xây dựng “thế trận lòng dân” ngày càng vững chắc. Thực hiện PTKT gắn với duy trì kết quả giảm nghèo bền vững, nâng cao chất lượng an sinh xã hội và chăm lo đời sống Nhân dân, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo nền tảng vững chắc để xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc trên địa bàn Thủ đô. Đồng thời, cần chú trọng xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân tại các khu đô thị mới, khu công nghiệp, những địa bàn có biến động dân cư lớn và tiềm ẩn yếu tố phức tạp. Đẩy mạnh công tác giáo dục quốc phòng - an ninh cho các đối tượng, nhất là cán bộ cơ sở, chức sắc, chức việc tôn giáo; qua đó nâng cao nhận thức, trách nhiệm mọi tầng lớp nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, góp phần tăng cường tiềm lực chính trị - tinh thần, bảo đảm sự ổn định bền vững của Thủ đô.

Thứ ba, phát triển kết cấu hạ tầng và khoa học - công nghệ theo hướng lưỡng dụng, gắn với quy hoạch không gian Thủ đô. TP. Hà Nội cần tiếp tục triển khai đồng bộ quy hoạch Thủ đô theo hướng mở rộng không gian phát triển, trong đó chú trọng xây dựng hệ thống đô thị vệ tinh, các khu công nghệ cao, khu giáo dục - đào tạo tập trung gắn với định hướng di dời một số trường đại học, cơ sở nghiên cứu ra ngoài khu vực nội đô. Từ đó, giảm áp lực hạ tầng trung tâm, tạo điều kiện hình thành các cực tăng trưởng mới; đồng thời góp phần bố trí thế trận quốc phòng theo chiều sâu, tăng khả năng cơ động, bảo đảm an toàn trong các tình huống. Mặt khác, đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, nhất là công nghệ cao và công nghệ lưỡng dụng; tăng cường liên kết giữa các cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp với nhiệm vụ PTKT và quốc phòng.

Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với yêu cầu xây dựng tiềm lực quốc phòng. Cần triển khai hiệu quả Nghị quyết số 92/2026/NQ-HĐND để tạo cơ chế đột phá thu hút đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trong các lĩnh vực công nghệ số, công nghệ cao và khoa học lưỡng dụng. Cùng với đó, đẩy mạnh đổi mới công tác đào tạo theo hướng gắn kết giữa chuyên môn kỹ thuật với giáo dục quốc phòng - an ninh, hình thành nguồn nhân lực có trình độ cao, vừa đáp ứng yêu cầu PTKT, vừa có khả năng tham gia, phục vụ nhiệm vụ quốc phòng, đáp ứng yêu cầu lâu dài của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Thứ năm, nâng cao hiệu lực quản lý của chính quyền địa phương và phát huy vai trò nòng cốt của lực lượng vũ trang. Cần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của chính quyền địa phương trong gắn kết PTKT với xây dựng TLQP; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm của người đứng đầu ngay từ khâu xây dựng và triển khai quy hoạch; tăng cường thẩm định, giám sát chặt chẽ về quốc phòng, bảo đảm PTKT đi đôi với giữ vững chủ quyền và ổn định xã hội, nhất là các dự án có vốn đầu tư nước ngoài, tại các địa bàn trọng điểm, nhạy cảm. Tiếp tục xây dựng lực lượng vũ trang Thủ đô theo hướng “tinh, gọn, mạnh”, phát huy vai trò nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng địa phương; chủ động tham gia phòng, chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn và các nhiệm vụ PTKT - xã hội.

Tài liệu tham khảo:

1. Cục Thống kê TP. Hà Nội (2024). Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội năm 2024.

2. Sở Khoa học và công nghệ TP. Hà Nội (2026). Báo cáo tổng kết việc thi hành pháp luật và đánh giá thực trạng phát triển hạ tầng và hoạt động của các tổ chức trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn TP. Hà Nội.

3. Thành ủy Hà Nội (2025). Nghị quyết Đại hội đại biểu đảng bộ TP. Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025-2030.

4. Thống kê TP. Hà Nội (2025). Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội năm 2025.