Phát triển bền vững du lịch nông nghiệp ở xã Nghĩa Đô - Lào Cai
Hoàng Ngọc Minh
Trường Chuyên Lào Cai
Email: [email protected]
TS.Bùi Thị Thanh
Trường Cao đẳng Lào Cai
Email: [email protected]
Tóm tắt
Du lịch nông nghiệp là mô hình kinh doanh sáng tạo tích hợp nông nghiệp vào trong hoạt động du lịch. Đây không chỉ là giải pháp quan trọng để khai thác nguồn tài nguyên địa phương như đất đai, văn hóa, mà còn là mắt xích quan trọng để thúc đẩy phát triển nông thôn mới, phát huy giá trị văn hóa địa phương, bảo vệ môi trường và làm phong phú thêm các sản phẩm du lịch. Ở nhiều quốc gia phát triển, du lịch nông nghiệp đã trở nên phổ biến, tuy nhiên tại Việt Nam, mô hình này còn khá mới mẻ, trong quá trình vận hành còn bộc lộc một số tồn tại như thiếu tính đặc trưng của vùng miền, chưa làm nổi bật được sản phẩm theo chủ đề. Thông qua phân tích điều kiện riêng biệt của xã Nghĩa Đô - Lào Cai, bài viết đề xuất một số giải pháp phát triển du lịch nông nghiệp tại đây.
Từ khóa: Du lịch nông nghiệp, văn hóa địa phương, xã Nghĩa Đô
Abstract
Agricultural tourism is an innovative business model that integrates agriculture into tourism activities. It is not only an important solution for utilizing local resources such as land and culture but also a key link in promoting new rural development, enhancing local cultural values, protecting the environment, and diversifying tourism products. In many developed countries, agricultural tourism has become widespread; however, in Viet Nam, this model remains relatively new and faces several operational limitations, including a lack of distinctive regional characteristics and insufficient emphasis on thematic products. Through an analysis of the specific conditions in Nghia Do Commune, Lao Cai Province, this article proposes several solutions to develop agricultural tourism in the area.
Keywords: Agricultural tourism, local culture, Nghia Do Commune
ĐẶT VẤN ĐỀ
Việt Nam là quốc gia có nền kinh tế nông nghiệp lâu đời, di sản văn hóa nông nghiệp phong phú, trải dài khắp các vùng, miền trên cả nước. Trong bối cảnh hội nhập, chuyển đổi phương thức dản xuất nông nghiệp truyền thống, du lịch được coi là một trong những công cụ quan trọng để thúc đẩy phát triển nông thôn mới, phát huy di sản văn hóa nông nghiệp, thúc đẩy sự phát triển bền vững cho địa phương.
Có rất nhiều tài liệu trong nước và nước ngoài nghiên cứu về du lịch nông nghiệp. Trong đó, nghiên cứu của Đồng Cần Cần và cộng sự (2026) đã lấy cây Ngân Hạnh làm chủ đề nghiên cứu thúc đẩy sự kết hợp giữa nông nghiệp và du lịch của tỉnh Hà Nam. Trong khi đó, nghiên cứu của Santoro và cộng sự (2020) đã sử dụng ruộng bậc thang LaMole (Ý) làm điểm khởi đầu để tiến hành nghiên cứu sâu về nhận thức của du khách và hệ thống di sản văn hóa nông nghiệp. Ở Việt Nam, nghiên cứu của Nguyễn Đắc Bình Minh và cộng sự (2025) thông qua việc phân tích một số mô hình du lịch nông nghiệp tại Quảng Ninh, Ninh Bình và các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long đã đưa ra định hướng phát triển du lịch nông nghiệp tại Việt Nam.
Xã Nghĩa Đô thuộc tỉnh Lào Cai không chỉ là “thủ phủ” quế lớn nhất của cả nước hay nổi tiếng với hoạt động chăn nuôi vịt bầu cổ xanh, mà còn có hệ thống nhà sàn độc đáo và nếp sống đặc trưng của đồng bào dân tộc Tày - những điều kiện quan trọng trong phát triển du lịch nông nghiệp. Trên cơ sở làm rõ thực trạng phát triển du lịch nông nghiệp trên địa bàn, bài viết đã đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển bền vững du lịch nông nghiệp tại đây.
CƠ SỞ LÝ THUYẾT
Khái niệm du lịch nông nghiệp
Theo Lobo (1999), du lịch nông nghiệp là hoạt động tham quan các nông trại hoặc cơ sở hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp nhằm mục đích thư giãn giải trí, nâng cao nhận thức, có thể chủ động tham gia vào hoạt động của nông trại hoặc cơ sở đó.
Tại Chương trình phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025 (Thủ tướng Chính phủ, 2022) và tài liệu tập huấn phát triển mô hình du lịch cộng đồng nông nghiệp, nông thôn trong xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 2024), du lịch nông nghiệp được định nghĩa là một loại hình du lịch tạo ra sản phẩm du lịch phục vụ du khách chủ yếu dựa vào nền tảng của hoạt động sản xuất nông nghiệp.
Các mô hình du lịch nông nghiệp phổ biến
Mô hình tích hợp giữa du lịch với sản xuất
Mô hình này chủ yếu dựa trên đặc điểm canh tác quy mô lớn các sản vật nông sản của địa phương để tạo lập cảnh quan nông thôn một cách có hệ thống. Dựa trên những sản vật của địa phương như vườn cây ăn quả, vùng trồng cây chủ lực, vườn rau cao cấp, những cơ sở sản xuất nông nghiệp chất lượng cao…, xây dựng lên hệ thống cảnh quan vừa có tính thẩm mỹ vừa bao gồm các hoạt động trải nghiệm cho du khách theo mùa như: cấy lúa vào mùa Xuân, thu hoạch vào mùa Thu, đáp ứng được nhu cầu cốt lõi của du khách là được gần gũi thiên nhiên, đắm mình trong cảnh quan nông thôn.
Ưu điểm của mô hình này là tận dụng được tối đa nguồn lực sản xuất nông nghiệp hiện có của địa phương, chi phí triển khai thấp, đặc biệt phù hợp với các vùng có nền tàng nông nghiệp tốt và gần các thị trường tiêu thụ thành thị.
Mô hình tích hợp giữa du lịch với văn hóa địa phương
Mô hình này coi giá trị văn hóa địa phương và văn hóa sản xuất nông nghiệp truyền thống tại địa phương là nòng cốt để tạo ra hệ thống phát triển tích hợp giữa sản xuất nông nghiệp gắn với trải nghiệm văn hóa địa phương. Mô hình này là đề cao sự tham gia của du khách thông qua khai thác một cách có hệ thống các lễ hội dân gian, kỹ thuật canh tác truyền thống và di sản văn hóa phi vật thể của địa phương. Dựa trên xây dựng phòng triển lãm văn hóa dân gian, điểm biểu diễn trực tiếp văn hóa địa phương để thiết kế ra các sản phẩm trải nghiệm văn hóa sống động, lôi cuốn du khách.
Ưu điểm của mô hình này phá vỡ những hạn chế của du lịch nông nghiệp truyền thống chỉ tập trung vào ngắm cảnh, tăng giá trị và sức hấp dẫn của sản phẩm du lịch, tạo ra giá trị khác biệt và tăng cường năng lực cạnh tranh du lịch của địa phương. Mô hình này phù hợp với địa phương có di sản văn hóa và nguồn tài nguyên dân gian độc đáo.
Mô hình tích hợp giữa du lịch với giải trí, nghỉ dưỡng
Mô hình này tập trung vào việc đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi, giải trí, chăm sóc sức khỏe của du khách, tạo ra khu nghỉ dưỡng nông nghiệp kết hợp tham quan toàn hiện. Mô hình dựa trên việc quy hoạch, chia vùng các khu chức năng khác nhau như: khu trải nghiệm trồng trọt, khu lưu trú homestay, khu vực ăn uống sinh thái, khu vui chơi giải trí với nhiều sản phẩm dịch vụ như thu hoạch, tiệc nướng kiểu nông trại, trò chơi giải trí, các liệu pháp chăm sóc sức khỏe nông thôn,… Mục đích chính của mô hình này là kéo dài thời gian lưu trú và nâng cao trải nghiệm tiêu dùng của du khách, đa dạng hóa nguồn thu cho địa phương. Mô hình này đòi hỏi địa phương phải có nguồn lực dồi dào, giao thông thuận tiện và phải có nền tảng nhất định cho việc phát triển du lịch.
Vai trò của du lịch nông nghiệp trong phát triển bền vững
Việc phát triển du lịch dựa trên tài nguyên nông nghiệp không những nâng cao giá trị hàng hóa nông sản của địa phương mà còn góp phần ổn định đời sống, cải thiện cảnh quan, môi trường xung quanh, quảng bá hiệu quả cho hình ảnh và bản sắc của từng địa phương.
Theo nhiều chuyên gia du lịch, việc tích hợp mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững với du lịch sẽ nâng cao được hiệu quả sản xuất, phát triển địa phương theo hướng bền vững.
THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH NÔNG NGHIỆP Ở XÃ NGHĨA ĐÔ - LÀO CAI
Những kết quả trong phát triển du lịch nông nghiệp ở xã Nghĩa Đô - Lào Cai
Nghĩa Đô là lòng chảo được bao bọc bởi những ngọn núi, ở giữa bình địa rộng lớn, dọc theo các con suối, rất thuận tiện cho hoạt động sản xuất nông lâm nghiệp. Nơi đây còn được mệnh danh là “thủ phủ” quế lớn nhất của cả nước, với diện tích hơn 7.000 ha, tập trung chủ yếu ở bản Lằng Đáp, Bản Hốc, Bản Rịa và Nà Luông. Việc phát triển cây quế không chỉ mang lại giá trị kinh tế cho địa phương mà còn góp phần quan trọng trong việc cải thiện môi trường sinh thái, chống xói mòn đất và giảm thiểu tác động của thiên tai. Ngoài các đồi quế, tại Nghĩa Đô còn có nhiều đồng lúa, tạo nên cảnh quan đẹp vào các mùa lúa xanh, lúa chín; những con đường nhỏ uốn lượn quanh các ngôi nhà sàn đặc trưng của người Tày.
Hơn 90% dân số ở đây là đồng bào dân tộc Tày. Trải qua nhiều thế kỷ sinh sống, lao động và sản xuất, người dân nơi đây đã tích lũy được một kho tàng văn hóa hết sức đặc sắc, đó là sự giao thoa của dân tộc Tày - Nùng vùng Đông Bắc và Tày - Thái vùng Tây Bắc, tạo nên một nét độc đáo, đặc trưng riêng của người Tày Nghĩa Đô. Toàn xã hiện có hơn 1.000 ngôi nhà sàn theo kiến trúc truyền thống của người Tày. Trên địa bàn đã hình thành cụm homestay gắn với nhà sàn truyền thống của người Tày, trong đó có 5 homestay đạt Giải thưởng Homestay ASEAN giai đoạn 2023- 2025. Song song với dịch vụ lưu trú, Nghĩa Đô chú trọng khai thác các giá trị văn hóa phi vật thể làm sản phẩm du lịch đặc trưng. Nghề đan lát truyền thống của người Tày ở xã đã được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Cùng với đó, tri thức dân gian trong chế biến ẩm thực như cá nướng, vịt bầu cổ xanh, rượu men lá cũng được công nhận và từng bước đưa vào các hoạt động trải nghiệm du lịch. Toàn xã có 5 nghệ nhân được công nhận; các nghệ nhân giữ vai trò quan trọng trong việc gìn giữ, truyền dạy các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời góp phần đưa di sản trở thành một phần tự nhiên của hoạt động du lịch (Nguyễn Văn Thông, 2026).
Từ kết quả triển khai mô hình “Phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc Tày”, xã Nghĩa Đô đã xây dựng và triển khai phương án phát triển trở thành điểm du lịch cộng đồng theo tiêu chuẩn ASEAN vào năm 2028 (Nguyễn Văn Thông, 2026).
Một số khó khăn, tồn tại
Bên cạnh những điều kiện thuận lợi, Nghĩa Đô cũng gặp phải không ít trở ngại trong quá trình phát triển du lịch nông nghiệp. Khó khăn lớn nhất phải kể tới chính là khả năng tiếp cận điểm đến. Xã Nghĩa Đô nằm trên trục Quốc lộ 279 cách trung tâm Phố Ràng hơn 30 km, đèo dốc quanh co, kết cấu hạ tầng thiếu đồng bộ, tuyến đường xuống cấp nghiêm trọng, thường xuyên bị ảnh hưởng sạt lở vào mùa mưa.
Sản phẩm du lịch nông nghiệp không nhiều, khả năng tích hợp được chuỗi sản xuất nông nghiệp “Sản xuất - Chế biến - Bán hàng - Trải nghiệm - Bán hàng” vào trong hoạt động du lịch còn hạn chế, khó kéo dài thời gian lưu trú của du khách.
Cùng với hạ tầng du lịch chưa đồng bộ, nguồn lực đầu tư của người dân còn hạn chế; việc bảo tồn nhà sàn và duy trì nghề truyền thống đòi hỏi cơ chế hỗ trợ phù hợp để người dân yên tâm gắn bó lâu dài với du lịch cộng đồng.
ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ
Qua khảo sát thực tế, có thể thấy xã Nghĩa Đô đang làm rất tốt công tác quy hoạch, xây dựng nhận diện thương hiệu du lịch Nghĩa Đô. Tuy nhiên, để du lịch nông nghiệp Nghĩa Đô phát triển bền vững, nhóm tác giả đề xuất những giải pháp sau:
Quy hoạch, phân vùng du lịch theo chức năng, đồng bộ chủ đề du lịch theo mùa
Điểm khác biệt trong kinh doanh dịch vụ du lịch chính là sự đồng bộ. Để làm được điều này đòi hỏi phải có sự tham gia của chính quyền xã Nghĩa Đô và người dân địa phương. Theo đó, cần quy hoạch, phân vùng khu du lịch theo chức năng như khu lưu trú, khu ăn uống, khu trải nghiệm, mở rộng thêm diện tích cảnh quan xung quanh đặc trưng bằng cây cọ trên tất cả các thôn của xã Nghĩa Đô,… có thể kết hợp thêm hiệu ứng ánh sáng vào buổi tối để làm phong phú thêm hoạt động trải nghiệm buổi tối cho du khách.
Cải thiện điều kiện để các hợp tác xã quế có thể đón khách du lịch
Qua kết quả khảo sát thực tế cho thấy, xã Nghĩa Đô chưa tích hợp được sản xuất quế vào cung ứng dịch vụ du lịch. Các hợp tác xã hoạt động chủ yếu là thu mua, sản xuất và tiêu thụ quế, chưa có khu riêng biệt phục vụ cho việc đón khách và tổ chức hoạt động tham quan trải nghiệm cho khách du lịch. Do đó, cần xây dựng hệ thống doanh thu đa dạng, tích hợp “Sản xuất - Chế biến - Bán hàng - Trải nghiệm - Bán hàng”.
Đa dạng hóa sản phẩm từ vịt bầu cổ xanh
Việc đưa hoạt động chăn nuôi vịt bầu vào trong hoạt động kinh doanh du lịch xã Nghĩa Đô hiện đang làm rất tốt. Tuy nhiên, các hoạt động này mới chỉ dừng lại ở việc cho khách tham gia hoạt động trải nghiệm như ấp trứng mà thiếu đi sản phẩm chế biến sẵn từ vịt bầu để cung cấp cho khách làm quà mang về, chưa xây dựng được hệ thống doanh thu đa dạng, tích hợp “Sản xuất - Chế biến - Bán hàng - Trải nghiệm - Bán hàng”. Ngoài ra, cũng cần thiết kế bao bì nhận diện thương hiệu chung cho tất cả sản phẩm của xã Nghĩa Đô.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2024). Quyết định số 703/QĐ-BNN-VPĐP ngày 11/3/2024 ban hành Tài liệu tập huấn phát triển mô hình du lịch cộng đồng nông nghiệp, nông thôn trong xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam.
2. Đồng Cần Cần, Ngô Viện Viện, Lưu Tranh (2026). Giá trị du lịch và định hướng phát triển kết hợp văn hóa - du lịch của di sản văn hóa nông nghiệp cây Ngân hạnh - Huyện Tung, Tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Tạp chí Nông nghiệp Thông minh, 6(05), 95-98.
3. Lobo R, Goldman GE, Jolly DA, Wallace BD, Schrader WL, Parker SA. (1999). Agricultural tourism benefits in San Diego County. California Agriculture, 53(6), 20-24.
4. Nguyễn Đắc Bình Minh và cộng sự (2025). Sản xuất nông nghiệp gắn với du lịch ở Việt Nam: Thực trạng và định hướng phát triển. Tạp chí khoa học Tài nguyên và Môi trường, 125, 83-86.
5. Nguyễn Văn Thông (2026). Lào Cai: Nghĩa Đô trên hành trình xây dựng làng du lịch cộng đồng ASEAN. https://vietnamtourism.gov.vn/post/66374
6. Santoro A, Venturi M, Agnolotti M. (2020). Agricultural heritage sys-tems and landscape perception among tourists: the case of La mole, Chianti (Italy). Sustainability, 12(9): 1-15.
7. Thủ tướng Chính phủ (2022). Quyết định số 922/QĐ-TTg ngày 2/8/2022 phê duyệt Chương trình phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025.
| Ngày nhận bài: 25/6/2026; Ngày hoàn thiện biên tập: 5/9/2026; Ngày duyệt đăng: 10/9/2026 |
Các tin khác
Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thực hiện kết quả kiểm tra trong ngành Thống kê
Chuyển đổi số và hiệu quả quản trị tại các doanh nghiệp nhà hàng, khách sạn: Nghiên cứu thực tế tại Hải Phòng
GenAI trong giáo dục kinh doanh và quản trị: Tổng quan trắc lượng thư mục về sự tăng trưởng, cấu trúc tri thức và định hướng nghiên cứu
Tác động gián tiếp của eWOM đến lòng trung thành thương hiệu của sinh viên đại học tại TP. Hồ Chí Minh: Vai trò trung gian của hình ảnh thương hiệu và sự hài lòng
Tăng trưởng dựa vào hạ tầng: Lý luận, thực tiễn và hàm ý chính sách cho Việt Nam
Sự tham gia của cộng đồng và phát triển du lịch tái sinh tại Việt Nam: Kết quả phân tích trắc lượng thư mục
Ảnh hưởng của giá trị thương hiệu, niềm tin thương hiệu đến ý định sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh tại Bệnh viện Đại học Phenikaa
Tác động của chất lượng dịch vụ đến lòng trung thành của khách hàng tại Công ty TNHH Xây dựng và Sản xuất kết cấu thép Hợp Phát: Vai trò trung gian của sự hài lòng
Tác động của hóa đơn điện tử đến công tác kế toán và quản lý thuế tại Việt Nam