Giải pháp huy động nguồn lực phát triển du lịch nông nghiệp và mô hình du lịch nông nghiệp vùng Duyên hải Nam Trung Bộ giai đoạn 2026-2030(*)
TS. Nguyễn Thị Thu Đông
ThS. Phạm Anh Định
Trường Cao đẳng Kinh tế - Kế hoạch Đà Nẵng
Tóm tắt
Du lịch nông nghiệp đang trở thành một xu hướng phát triển mới tại Việt Nam, góp phần tái cấu trúc không gian nông thôn theo hướng xanh - bền vững và đa giá trị. Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ có nhiều lợi thế để phát triển du lịch nông nghiệp, song hiệu quả huy động nguồn lực cho lĩnh vực này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Bài viết phân tích các nhóm nguồn lực chủ yếu như: chính sách, tài chính, nhân lực, đất đai - hạ tầng và công nghệ… phục vụ phát triển du lịch nông nghiệp vùng Duyên hải Nam Trung Bộ giai đoạn 2020-2024, từ đó đề xuất giải pháp huy động hiệu quả và bền vững hơn cho giai đoạn 2026-2030. Kết quả nghiên cứu cung cấp căn cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển du lịch nông nghiệp nói chung và mô hình du lịch nông nghiệp nói riêng trong quy hoạch vùng và chiến lược phát triển kinh tế nông thôn giai đoạn tới.
Từ khóa: Công nghệ số, du lịch nông nghiệp, Duyên hải Nam Trung Bộ, huy động nguồn lực, mô hình du lịch nông nghiệp
Summary
Agritourism is emerging as a new development trend in Viet Nam, contributing to the restructuring of rural spaces toward a green, sustainable, and multi-value orientation. The South Central Coast region possesses numerous advantages for agritourism development; however, the effectiveness of resource mobilization for this sector remains below its potential. This article analyzes key groups of resources, including policies, finance, human resources, land and infrastructure, and technology, serving agritourism development in the South Central Coast region during the 2020-2024 period, thereby proposing solutions for more effective and sustainable resource mobilization for the 2026-2030 period. The research findings provide a scientific basis for policy formulation on agritourism development in general and agritourism models in particular within regional planning and rural economic development strategies in the coming period.
Keywords: Digital technology, agritourism, South Central Coast, resource mobilization, agritourism models
ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế vùng, du lịch nông nghiệp (DLNN) được xem là một hướng đi có khả năng dung hòa giữa mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường. Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ (DHNTB), trước thời điểm sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh theo Nghị quyết số 202/2025/QH15, gồm 7 tỉnh: Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên và TP. Đà Nẵng, với lợi thế về tài nguyên nông nghiệp, cảnh quan ven biển và bản sắc văn hóa, đang dần hình thành chuỗi mô hình DLNN gắn với sản phẩm đặc trưng OCOP, du lịch cộng đồng và các giá trị trải nghiệm bản địa. Tuy nhiên, việc phát triển DLNN ở khu vực này vẫn gặp khó khăn trong huy động và phối hợp các nguồn lực, đặc biệt là nguồn vốn đầu tư, nhân lực, hạ tầng công nghệ và cơ chế chính sách.
Thực tế cho thấy, một mô hình DLNN chỉ có thể vận hành hiệu quả khi các nguồn lực được huy động đồng bộ, có liên kết giữa khu vực công - tư và sự tham gia của cộng đồng. Do đó, việc đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp huy động nguồn lực phát triển DLNN cho Vùng giai đoạn 2026-2030 là cần thiết để tạo cơ sở cho các quyết định chính sách, quy hoạch và định hướng phát triển bền vững trong thời gian tới.
THỰC TRẠNG HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC PHÁT TRIỂN DU LỊCH NÔNG NGHIỆP VÀ MÔ HÌNH DU LỊCH NÔNG NGHIỆP VÙNG DUYÊN HẢI NAM TRUNG BỘ GIAI ĐOẠN 2021-2024
Nguồn lực chính sách
Chính sách đóng vai trò khung định hướng và tạo điều kiện để các nguồn lực khác được huy động và phân bổ hiệu quả. Trong giai đoạn 2021-2024, dù Việt Nam đã có một số văn bản đề cập đến phát triển DLNN trong các chương trình như: OCOP, xây dựng nông thôn mới, chuyển đổi số ngành du lịch, nhưng vẫn chưa có một chính sách riêng biệt, mang tính hệ thống cho DLNN ở cấp quốc gia hay vùng.
Tại vùng DHNTB, trước ngày 1/7/2025, sự chủ động của chính quyền địa phương thể hiện khá khác nhau. Quảng Nam, Bình Định và Khánh Hòa là những địa phương tiên phong, ban hành kế hoạch riêng về phát triển DLNN gắn với sản phẩm OCOP, đồng thời bố trí ngân sách hỗ trợ xúc tiến và đào tạo. Ngược lại, các tỉnh như Phú Yên, Quảng Ngãi và Ninh Thuận vẫn lúng túng về khung pháp lý, khiến việc cấp phép đầu tư và chuyển đổi đất cho mô hình DLNN còn chậm.
Một hạn chế lớn là thiếu cơ chế điều phối vùng và liên kết chuỗi giá trị DLNN, dẫn đến chồng chéo trong đầu tư hạ tầng, trùng lặp sản phẩm và cạnh tranh nội vùng. Việc hình thành Ban điều phối phát triển DLNN vùng Duyên hải Nam Trung Bộ là giải pháp cần thiết để thống nhất định hướng, chia sẻ kinh nghiệm, và phối hợp thu hút đầu tư.
Nguồn lực tài chính
Giai đoạn 2021-2024, tổng vốn đầu tư cho DLNN vùng DHNTB tăng 1,7 lần, đạt gần 5.000 tỷ đồng. Đáng chú ý, vốn ngân sách có xu hướng giảm dần, nhường chỗ cho vốn doanh nghiệp và cộng đồng, thể hiện rõ tiến trình xã hội hóa đầu tư. Các địa phương có chuyển động tích cực nhất gồm Quảng Nam, Đà Nẵng và Khánh Hòa - nơi các mô hình DLNN được lồng ghép với chương trình OCOP và phát triển du lịch xanh. Tuy nhiên, tỷ trọng FDI vẫn chỉ ở mức 2%, phản ánh DLNN chưa đủ sức hấp dẫn nhà đầu tư nước ngoài do quy mô nhỏ, lợi nhuận thấp và thiếu cơ chế ưu đãi riêng. So với vùng Đồng bằng sông Hồng (FDI ~5%), mức này cho thấy DHNTB còn dư địa lớn nhưng cần chính sách kích cầu đầu tư dài hạn.
Bảng 1: Nguồn lực tài chính huy động đầu tư phát triển DLNN các mô hình DLNN tại vùng Duyên hải Nam Trung Bộ giai đoạn 2021-2024
|
Năm |
Tổng vốn huy động (tỷ đồng) |
Ngân sách (%) |
Doanh nghiệp (%) |
Cộng đồng (%) |
FDI (%) |
|
2021 |
2.850 |
46 |
32 |
20 |
2 |
|
2022 |
3.420 |
44 |
34 |
20 |
2 |
|
2023 |
4.180 |
42 |
36 |
20 |
2 |
|
2024 |
4.950 |
40 |
37 |
21 |
2 |
Nguồn: Ước tính của nhóm nghiên cứu dựa trên: (1) Niên giám Thống kê các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ 2021-2023, Tổng cục Thống kê - chỉ tiêu "Vốn đầu tư phát triển khu vực nông nghiệp, nông thôn" và "Vốn đầu tư ngành du lịch"; (2) Báo cáo quyết toán ngân sách địa phương các tỉnh trong vùng (2021-2023); (3) Báo cáo tín dụng nông nghiệp nông thôn của Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam (2024); (4) Thông tin về các dự án đầu tư DLNN được công bố trên cổng thông tin của UBND các tỉnh; (5) Quyết định 922/QĐ-TTg ngày 2/8/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chương trình phát triển DLNT trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025 và các kế hoạch triển khai cấp tỉnh. Tỷ lệ phân bổ theo nguồn vốn (Ngân sách/Doanh nghiệp/Cộng đồng/FDI) được ước lượng dựa trên tham chiếu các nghiên cứu tương tự và xu hướng đầu tư du lịch nông thôn cả nước. Dữ liệu truy cập tại https://gso.gov.vn và https://mard.gov.vn, tháng 11-12/2024.
Nguồn lực nhân lực
Nguồn nhân lực DLNN đã có sự cải thiện rõ rệt về cả số lượng và chất lượng. Tỷ lệ lao động qua đào tạo tăng 14 điểm %, cho thấy sự quan tâm ngày càng cao của chính quyền và các tổ chức xã hội trong việc đào tạo nghề và kỹ năng phục vụ du lịch cộng đồng. Tuy nhiên, vẫn còn gần một nửa lực lượng lao động chưa được đào tạo bài bản, dẫn đến hạn chế trong kỹ năng quản lý, truyền thông và chuyển đổi số.
Bảng 2: Lao động tham gia DLNN tại vùng Duyên hải Nam Trung Bộ giai đoạn 2020-2024
|
Năm |
Tổng lao động tham gia DLNN (người) |
Lao động trực tiếp (%) |
Lao động qua đào tạo (%) |
Tỷ lệ nữ (%) |
|
2021 |
8.500 |
62 |
41 |
48 |
|
2022 |
9.200 |
63 |
46 |
50 |
|
2023 |
10.100 |
65 |
50 |
52 |
|
2024 |
11.000 |
66 |
55 |
54 |
Nguồn: Tổng hợp và ước tính từ: (1) Niên giám Thống kê các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ 2021-2023 - chỉ tiêu "Lao động ngành dịch vụ lưu trú và ăn uống" và "Lao động khu vực nông nghiệp, nông thôn"; (2) Báo cáo tổng kết Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới các tỉnh trong vùng (2021-2024); (3) Báo cáo tình hình lao động và đào tạo nghề của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội các tỉnh; (4) Quyết định 922/QĐ-TTg ngày 2/8/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chương trình phát triển DLNT trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025 và các báo cáo triển khai của địa phương; (5) Dữ liệu về các lớp đào tạo du lịch cộng đồng từ Sở VH-TT&DL các tỉnh. Lưu ý: Số liệu "Tổng lao động tham gia DLNN" được ước tính dựa trên số lượng mô hình DLNN và mức trung bình 15-20 lao động/mô hình. Dữ liệu truy cập tại https://gso.gov.vn và https://molisa.gov.vn, tháng 11-12/2024.
Nguồn lực đất đai và hạ tầng
Số liệu Bảng 3 cho thấy, diện tích đất và hạ tầng DLNN đều tăng nhanh trong 4 năm qua, nhưng mức độ phát triển chưa đồng đều giữa các tỉnh. Quảng Nam, Bình Thuận và Khánh Hòa nổi bật về quy mô, trong khi Phú Yên và Quảng Ngãi vẫn ở giai đoạn thử nghiệm. Cơ sở hạ tầng du lịch - giao thông nông thôn, điểm dừng chân, nhà vệ sinh công cộng - đã được cải thiện, song vẫn còn hạn chế về hạ tầng số, năng lượng tái tạo và xử lý môi trường.
Bảng 3: Diện tích đất và đầu tư hạ tầng phục vụ DLNN vùng Duyên hải Nam Trung Bộ giai đoạn 2021-2024
|
Năm |
Diện tích DLNN (ha) |
Tỷ lệ chuyển đổi đất (%) |
Đầu tư hạ tầng (tỷ đồng) |
Số dự án hoàn thành |
|
2021 |
2.850 |
1,8 |
780 |
32 |
|
2022 |
3.150 |
2,1 |
890 |
36 |
|
2023 |
3.600 |
2,3 |
1.050 |
41 |
|
2024 |
4.000 |
2,6 |
1.200 |
46 |
Nguồn: Ước tính của nhóm nghiên cứu dựa trên: (1) Niên giám Thống kê đất đai 2023, Bộ Tài nguyên và Môi trường - chỉ tiêu "Đất nông nghiệp" và "Đất phi nông nghiệp khác"; (2) Báo cáo hiện trạng và quy hoạch sử dụng đất các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ giai đoạn 2021-2030; (3) Thông tin về các dự án, quy hoạch khu du lịch nông nghiệp - sinh thái được công bố trên cổng thông tin UBND các tỉnh; (4) Diện tích các mô hình DLNN cụ thể được công khai (fanpage, website, báo chí); Dữ liệu truy cập tại https://monre.gov.vn và cổng thông tin các tỉnh, tháng 11-12/2024.
Nguồn lực khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo
Bảng 4 cho thấy mức độ ứng dụng công nghệ số trong DLNN vùng DHNTB tăng nhanh, nhưng vẫn ở giai đoạn khởi đầu. Tỷ lệ mô hình có trang web hoặc trang mạng xã hội giới thiệu tăng từ 22% lên 55% sau 4 năm - minh chứng cho sự thích ứng nhanh của hộ dân và doanh nghiệp nhỏ. Tuy vậy, chỉ 41% mô hình có khả năng đặt dịch vụ trực tuyến, và dưới 1/3 mô hình áp dụng thanh toán điện tử hoặc mã QR, cho thấy còn nhiều rào cản về hạ tầng và kỹ năng công nghệ.
Bảng 4: Mức độ ứng dụng công nghệ số trong phát triển DLNN vùng Duyên hải Nam Trung Bộ giai đoạn 2020-2024
|
Chỉ tiêu |
2020-2021 |
2022 |
2023 |
2024 (ước) |
|
Mô hình ứng dụng công nghệ số (%) |
25 |
38 |
52 |
68 |
|
Tỷ lệ chuyển đổi số cơ sở DLNN (%) |
12 |
18 |
28 |
40 |
|
Website/Fanpage quảng bá (%) |
15 |
25 |
35 |
48 |
|
Đặt phòng trực tuyến (OTA) (%) |
8 |
15 |
25 |
35 |
|
Thanh toán trực tuyến (%) |
10 |
18 |
28 |
42 |
|
Nông nghiệp thông minh (ứng dụng IoT, QR) (%) |
5 |
10 |
18 |
28 |
|
Bán hàng online (TMĐT) (%) |
6 |
12 |
20 |
30 |
Nguồn: Tổng hợp từ: (1) Báo cáo Chuyển đổi số Quốc gia 2023, Bộ Thông tin và Truyền thông; (2) Báo cáo "Chuyển đổi số trong ngành du lịch Việt Nam 2024", Tổng cục Du lịch; (3) Báo cáo tình hình triển khai chuyển đổi số các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ; (4) Thống kê số lượng cơ sở có website/fanpage, tham gia OTA từ các nền tảng: Booking.com, Agoda.com, Traveloka.vn (tháng 11/2024); (5) Thông tin về các mô hình nông nghiệp thông minh từ Chương trình OCOP và báo chí chuyên ngành. Tỷ lệ % các chỉ tiêu được ước tính dựa trên mẫu 180 mô hình DLNN có thông tin công khai. Dữ liệu truy cập tại https://mic.gov.vn và https://vietnamtourism.gov.vn, tháng 11-12/2024.
GIẢI PHÁP HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC PHÁT TRIỂN DU LỊCH NÔNG NGHIỆP VÀ MÔ HÌNH DU LỊCH NÔNG NGHIỆP VÙNG DUYÊN HẢI NAM TRUNG BỘ GIAI ĐOẠN 2026-2030
Nhằm huy động hiệu quả nguồn lực phát triển DLNN và mô hình DLNN vùng DHNTB giai đoạn 2026-2030, nhóm tác giả đề xuất một số giải pháp như sau:
Thứ nhất, về tài chính, cần hình thành Quỹ phát triển DLNN Vùng theo cơ chế hợp tác công - tư (PPP), hỗ trợ các mô hình DLNN gắn sản phẩm OCOP và bảo tồn sinh thái. Khuyến khích tín dụng xanh và vốn xã hội hóa, giảm phụ thuộc vào ngân sách.
Thứ hai, về nhân lực, triển khai chương trình đào tạo nghề DLNN thực hành tại chỗ, liên kết giữa trường nghề - hợp tác xã - doanh nghiệp du lịch. Ưu tiên nhóm lao động trẻ và phụ nữ nông thôn trong các khóa kỹ năng số, quản lý du lịch, truyền thông và khởi nghiệp.
Thứ ba, về đất đai và hạ tầng, tích hợp quy hoạch DLNN vào quy hoạch đất đai giai đoạn 2026-2035, đồng thời phát triển hạ tầng giao thông, biển chỉ dẫn, vệ sinh công cộng và hạ tầng môi trường. Cần có tiêu chí hạ tầng bền vững cho farmstay, homestay và điểm trải nghiệm.
Thứ tư, về công nghệ, xây dựng nền tảng dữ liệu DLNN vùng DHNTB kết nối hệ thống bản đồ số, quản lý khách và kênh quảng bá trực tuyến. Khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng internet vạn vật (IoT), năng lượng tái tạo, công nghệ truy xuất nguồn gốc và thanh toán điện tử.
Thứ năm, về chính sách và điều phối, ban hành chính sách khung cho DLNN ở cấp vùng; đồng thời thiết lập Ban điều phối phát triển DLNN vùng DHNTB nhằm đồng bộ hóa các hoạt động xúc tiến, quy hoạch và đầu tư. Tăng cường hợp tác quốc tế (JICA, KOICA, UNDP) trong chuyển giao công nghệ và đào tạo.
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
DLNN vùng DHNTB đang ở giai đoạn phát triển năng động, thể hiện tiềm năng lớn trong việc tạo việc làm, tăng thu nhập và bảo tồn văn hóa địa phương. Tuy nhiên, các nguồn lực hiện nay vẫn phân tán và chưa đủ mạnh để tạo bước đột phá. Việc huy động hiệu quả nguồn vốn, phát triển nhân lực chất lượng cao, đầu tư hạ tầng và công nghệ, cùng với một khung chính sách điều phối liên vùng, sẽ là chìa khóa để DLNN vùng này phát triển bền vững.
Cần xác định rõ DLNN không chỉ là sản phẩm du lịch, mà còn là một hướng phát triển kinh tế nông thôn mới, gắn kết nông nghiệp - văn hóa - du lịch - công nghệ trong một hệ sinh thái giá trị tổng hợp. Nếu được triển khai đồng bộ, vùng DHNTB hoàn toàn có thể trở thành trung tâm DLNN đặc sắc của cả nước, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế xanh, nông nghiệp sinh thái và du lịch bền vững đến năm 2030.
(*) Nghiên cứu được thực hiện trước thời điểm sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh theo Nghị quyết số 202/2025/QH15.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2024). Chương trình OCOP - Mỗi xã một sản phẩm: Danh sách sản phẩm OCOP gắn du lịch nông thôn các tỉnh vùng Duyên hải Nam Trung Bộ. https://www.mard.gov.vn/.
2. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2024). Báo cáo Chương trình OCOP: Số lượng mô hình nông nghiệp thông minh gắn du lịch. https://www.mard.gov.vn/.
3. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2024). Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030. https://bvhttdl.gov.vn/chien-luoc-phat-trien-du-lich-viet-nam-den-nam-2030.
4. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam (2024). Thống kê du lịch Việt Nam Online.
5. Thủ tướng Chính phủ (2014). Quyết định số 2350/QĐ-TTg ngày 24/12/2014 phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch vùng Duyên hải Nam Trung Bộ đến năm 2020, tầm nhìn 2030.
6. Thủ tướng Chính phủ (2022). Quyết định số 922/QĐ-TTg ngày 2/8/2022 về Chương trình phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025.
7. Thủ tướng Chính phủ (2024). Quyết định phê duyệt Quy hoạch vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.
8. Tổng cục Du lịch (2021). Chiến lược phát triển du lịch nông nghiệp Việt Nam.
9. Tổng cục Thống kê (2020-2025). Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội Việt Nam các năm 2020-2024; Niên giám thống kê Việt Nam 2024.
|
Ngày nhận bài: 7/11/2025; Ngày hoàn thiện biên tập: 25/11/2025; Ngày duyệt đăng: 9/12/2025 |
Các tin khác
Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thực hiện kết quả kiểm tra trong ngành Thống kê
Chuyển đổi số và hiệu quả quản trị tại các doanh nghiệp nhà hàng, khách sạn: Nghiên cứu thực tế tại Hải Phòng
GenAI trong giáo dục kinh doanh và quản trị: Tổng quan trắc lượng thư mục về sự tăng trưởng, cấu trúc tri thức và định hướng nghiên cứu
Tác động gián tiếp của eWOM đến lòng trung thành thương hiệu của sinh viên đại học tại TP. Hồ Chí Minh: Vai trò trung gian của hình ảnh thương hiệu và sự hài lòng
Tăng trưởng dựa vào hạ tầng: Lý luận, thực tiễn và hàm ý chính sách cho Việt Nam
Sự tham gia của cộng đồng và phát triển du lịch tái sinh tại Việt Nam: Kết quả phân tích trắc lượng thư mục
Ảnh hưởng của giá trị thương hiệu, niềm tin thương hiệu đến ý định sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh tại Bệnh viện Đại học Phenikaa
Tác động của chất lượng dịch vụ đến lòng trung thành của khách hàng tại Công ty TNHH Xây dựng và Sản xuất kết cấu thép Hợp Phát: Vai trò trung gian của sự hài lòng
Tác động của hóa đơn điện tử đến công tác kế toán và quản lý thuế tại Việt Nam