Phân tích trắc lượng thư mục về ESG và rủi ro tín dụng trong lĩnh vực ngân hàng
ThS. Đoàn Thị Thanh Hòa
Phân hiệu Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh tại tỉnh Vĩnh Long (UEH Mekong)
Email: [email protected]
Tóm tắt
Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích trắc lượng thư mục nhằm hệ thống hóa tiến trình phát triển và nhận diện các xu hướng học thuật liên quan đến thực hành Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG) và rủi ro tín dụng trong lĩnh vực ngân hàng. Bộ dữ liệu gồm 765 bài báo được công bố trong giai đoạn từ năm 1995-2/2026, thu thập từ cơ sở dữ liệu Web of Science và xử lý bằng kỹ thuật đồng xuất hiện từ khóa kết hợp với lập bản đồ mạng lưới tri thức thông qua phần mềm VOSviewer. Kết quả phân tích cho thấy ESG đã nổi lên như một chủ đề trọng tâm trong nghiên cứu ngân hàng, có mối liên hệ chặt chẽ với quản trị doanh nghiệp, phát triển bền vững, hiệu quả hoạt động và đặc biệt là rủi ro tín dụng. Trên cơ sở đó, nghiên cứu xác định các xu hướng học thuật mới đang hình thành, đồng thời làm rõ cơ chế gắn kết giữa ESG và rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng.
Từ khóa: Trắc lượng thư mục, ESG, ngân hàng, rủi ro tín dụng
Abstract
This study employs a bibliometric analysis approach to systematize the development trajectory and identify emerging academic trends related to Environmental, Social, and Governance (ESG) practices and credit risk in the banking sector. The dataset comprises 765 articles published between 1995 and February 2026, collected from the Web of Science database and analyzed using keyword co-occurrence techniques combined with knowledge network mapping through VOSviewer software. The findings indicate that ESG has emerged as a central theme in banking research, closely associated with corporate governance, sustainable development, operational performance, and particularly credit risk. Based on these results, the study identifies emerging research trends and clarifies the underlying mechanisms linking ESG practices and credit risk within banking activities.
Keywords: Bibliometric analysis, ESG, banking, credit risk
GIỚI THIỆU
Các yếu tố ESG ngày càng đóng vai trò quan trọng trong hoạt động ngân hàng, đặc biệt trong quản trị rủi ro tín dụng và định hướng dòng vốn. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc tích hợp ESG không chỉ nâng cao hiệu quả hoạt động và minh bạch mà còn góp phần giảm thiểu rủi ro tín dụng và cải thiện chất lượng tài sản (Galletta và cộng sự, 2022; Zhou và cộng sự, 2022). Đồng thời, với vai trò trung gian tài chính, ngân hàng có ảnh hưởng đáng kể đến phát triển bền vững thông qua quyết định cấp tín dụng (Miralles-Quirós và cộng sự, 2019). Tuy nhiên, mối quan hệ giữa ESG và rủi ro tín dụng có thể mang tính phi tuyến, khi mức độ đầu tư ESG quá cao có thể làm gia tăng chi phí và rủi ro (Porenta và Rant, 2025).
Mặc dù số lượng nghiên cứu về ESG trong ngân hàng ngày càng gia tăng nhưng vẫn thiếu các nghiên cứu tổng quan nhằm hệ thống hóa cấu trúc tri thức, xu hướng phát triển và các chủ đề trọng tâm của lĩnh vực này. Do đó, nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích trắc lượng thư mục để tổng hợp các công trình hiện có, nhận diện các hướng nghiên cứu chính và làm rõ mối liên hệ giữa ESG và rủi ro tín dụng, qua đó cung cấp cơ sở khoa học cho quản trị ngân hàng và hoạch định chính sách.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu áp dụng phương pháp phân tích trắc lượng thư mục nhằm đánh giá sự phát triển và xu hướng học thuật về ESG trong lĩnh vực ngân hàng. Quy trình nghiên cứu gồm 4 bước:
- Thu thập và sàng lọc dữ liệu: Dữ liệu được thu thập từ Web of Science với từ khóa “ESG” và “Banking”. Sau khi lọc theo ngôn ngữ tiếng Anh và loại tài liệu (bài báo tạp chí), bộ dữ liệu cuối cùng gồm 765 bài trong giai đoạn từ năm 1995-2/2026.
- Lựa chọn phương pháp phân tích: Nghiên cứu sử dụng kỹ thuật đồng xuất hiện từ khóa (co-word) và ghép nối thư mục nhằm nhận diện cấu trúc tri thức và xu hướng nghiên cứu.
- Xử lý dữ liệu: Dữ liệu được chuẩn hóa và lọc theo các tiêu chí về chất lượng và phạm vi nghiên cứu ESG trong ngân hàng.
- Phân tích và trực quan hóa: Sử dụng phần mềm VOSviewer để xây dựng và trực quan hóa mạng lưới tri thức, bao gồm các mối liên kết giữa từ khóa, tác giả và chủ đề nghiên cứu.
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Dữ liệu gồm 765 ấn phẩm công bố trong giai đoạn nghiên cứu (Hình 1) cho thấy sự quan tâm của giới học thuật toàn cầu đối với chủ đề ESG trong lĩnh vực ngân hàng đã gia tăng mạnh mẽ, thể hiện qua sự tăng trưởng rõ rệt cả về số lượng công bố lẫn mức độ trích dẫn.
Nếu như năm 2015 chỉ ghi nhận 1 bài với 13 lượt trích dẫn thì đến năm 2025 con số này đã tăng lên 244 bài và 5.406 lượt trích dẫn. Đây không chỉ là sự mở rộng về quy mô nghiên cứu mà còn là minh chứng cho tác động học thuật sâu rộng, thể hiện qua mức tăng trưởng trích dẫn. Xu hướng này phản ánh sự dịch chuyển mạnh mẽ của cộng đồng nghiên cứu toàn cầu, khi ESG trở thành một trụ cột trung tâm trong việc đánh giá rủi ro, quản trị, và phát triển bền vững của các định chế tài chính.
Hình 1: Số lượng các nghiên cứu công bố
![]() |
Nguồn: Thu thập từ Web of Science
Hình 2: Số lượng các ấn phẩm được phân loại theo Web of Science Categories
![]() |
Nguồn: Thu thập từ Web of Science
Sự phân bố ấn phẩm được phân loại theo Web of Science Categories (Hình 2) cho thấy chủ đề ESG trong lĩnh vực ngân hàng đã phát triển thành một hướng nghiên cứu mang tính liên ngành sâu rộng, phản ánh mức độ quan tâm ngày càng cao từ nhiều cộng đồng khoa học khác nhau. Nhóm Business Finance (Tài chính kinh doanh) dẫn đầu với hơn 260 bài cho thấy trọng tâm của lĩnh vực này vẫn nằm ở việc đánh giá tác động của ESG đối với rủi ro tài chính, hiệu quả hoạt động và ổn định ngân hàng - đây là những chủ đề cốt lõi của tài chính hiện đại. Các lĩnh vực Economics và Business (Kinh tế và kinh doanh) cũng đóng góp số lượng lớn bài viết cho thấy ESG không chỉ được xem như một chính sách quản trị mà còn được nhìn nhận như một biến kinh tế vĩ mô, vi mô ảnh hưởng đến thị trường, hành vi doanh nghiệp và phúc lợi xã hội. Đặc biệt, sự hiện diện của Environmental Studies (Nghiên cứu môi trường) với hơn 130 ấn phẩm cho thấy ESG ngày càng gắn chặt với các vấn đề môi trường và biến đổi khí hậu.
Hình 3: Thống kê số lượng các ấn phẩm theo Mục tiêu phát triển bền vững
![]() |
Nguồn: Thu thập từ Web of Science
Treemap về số lượng các ấn phẩm theo Mục tiêu phát triển bền vững (Hình 3) cho thấy, mặc dù ESG trong ngân hàng vẫn gắn với các mục tiêu truyền thống như tăng trưởng, đổi mới và hạ tầng (SDG 8, SDG 9), nhưng trọng tâm nghiên cứu đang dịch chuyển sang SDG 13 (Hành động vì khí hậu) như một trụ cột mới của quản trị rủi ro ngân hàng. Các mục tiêu như SDG 7 (Năng lượng sạch), SDG 12 (Tiêu dùng và sản xuất bền vững), SDG 11 (Đô thị bền vững) và SDG 10 (Giảm bất bình đẳng) đều có mối quan hệ chặt chẽ với chính sách tín dụng xanh, tài trợ chuyển đổi năng lượng và tài chính bao trùm.
Hình 4: Số lượng ấn phẩm của các tác giả
![]() |
Nguồn: Thu thập từ Web of Science
Mức độ ảnh hưởng của tác giả với các nghiên cứu về chủ đề ESG trong ngân hàng (Hình 4) cho biết, nhóm tác giả có ảnh hưởng nổi bật bao gồm: Korzeb Z (8), Agnese P (7), Hassan MK (6), Nidziółka P (6) và Rastogi S (6). Trọng tâm nghiên cứu của các tác giả này về: ESG và hiệu quả tài chính ngân hàng; Quản trị bền vững và rủi ro ngân hàng; Ngân hàng xanh và ổn định tài chính, qua đó đóng vai trò xây dựng nền tảng lý thuyết và đề xuất mô hình thực nghiệm.
Nhóm tác giả có 4 đến 5 bài viết như Buallay A (5), Galletta S (5), Taddeo S (5), Toma P (5) hay Saeed A (4) tập trung chuyên sâu chuyên sâu theo từng nhánh nghiên cứu: ESG và rủi ro tín dụng; ESG và tính thanh khoản; ESG trong ngân hàng Hồi giáo và ngân hàng truyền thống và Công bố thông tin ESG và hành vi thị trường vốn.
Hình 5: Các lĩnh vực của nghiên cứu về ESG trong lĩnh vực ngân hàng
![]() |
Nguồn: Kết quả từ phần mềm VOSviewer
Bảng: Các lĩnh vực nghiên cứu về ESG và rủi ro tín dụng trong lĩnh vực ngân hàng
| STT | Tên cụm (Màu) | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1 | ESG, sustainability, banking (đỏ/vàng) | Đây là cụm lõi của toàn bộ mạng lưới với các nghiên cứu trọng tâm là cách các ngân hàng tích hợp ESG vào chiến lược kinh doanh, quản trị doanh nghiệp và báo cáo bền vững. |
| 2 | Performance, Profitability, Efficiency (xanh dương/xanh lá) | Đây là nhánh nghiên cứu phát triển sớm và có số lượng công trình lớn. Các nghiên cứu trong nhóm này cho thấy thực hành ESG tốt có thể cải thiện hiệu suất tài chính (nhờ giảm chi phí đại diện), nâng cao danh tiếng và củng cố niềm tin của các bên liên quan. |
| 3 | Risk, stability, credit risk, Z-score (tím/xanh đậm) | Cụm này phản ánh sự dịch chuyển quan trọng của nghiên cứu ESG trong ngân hàng từ “hiệu quả” sang “quản trị rủi ro”. Các nghiên cự cho thấy ESG được xem như một cơ chế giảm thiểu rủi ro, đặc biệt trong bối cảnh khủng hoảng tài chính và bất định vĩ mô. |
| 4 | Environment, climate change, green finance (xanh lá nhạt/vàng nhạt) | Hướng nghiên cứu xuất hiện sau này nhưng đang mở rộng nhanh, tập trung vào khía cạnh môi trường của ESG, tài chính xanh và biến đổi khí hậu. Các nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của ngân hàng trong phân bổ vốn cho các dự án thân thiện môi trường và quản lý rủi ro khí hậu. Tuy nhiên, mối liên kết trực tiếp giữa cụm này với rủi ro tín dụng vẫn còn mờ nhạt, phản ánh một khoảng trống nghiên cứu quan trọng. |
| 5 | Governance, regulation, disclosure (cam/nâu) | Các nghiên cứu phân tích cách chất lượng quản trị và áp lực từ cơ quan quản lý, nhà đầu tư ảnh hưởng đến mức độ thực hành ESG của ngân hàng. Đây là cầu nối quan trọng giữa lý thuyết các bên liên quan và thực tiễn quản trị ngân hàng. |
Nguồn: Kết quả từ phần mềm VOSviewer
Hình 6: Các hướng phân tích có liên quan về ESG và rủi ro tín dụng
![]() |
Nguồn: Kết quả từ phần mềm VOSviewer
Từ phân tích tổng thể ở Hình 5 và Bảng, có thể thấy thực hành ESG trong ngân hàng đã hình thành một nền tảng nghiên cứu vững chắc, gắn với các chủ đề như quản trị doanh nghiệp, minh bạch thông tin và phát triển bền vững. Trên cơ sở đó, Hình 6 cho thấy “ESG” với vị trí trung tâm và có liên kết mạnh với “sustainability”, “governance”, “corporate social responsibility” và đặc biệt là “credit risk”. Cụm màu đỏ phản ánh hướng nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa ESG, tài chính bền vững và rủi ro tín dụng, trong đó “stability” và “sustainable finance” đóng vai trò cầu nối. Sự kết nối trực tiếp giữa “credit risk” với các yếu tố môi trường và xã hội cho thấy học thuật ngày càng xem ESG như một công cụ quản trị rủi ro chiến lược, góp phần cải thiện chất lượng tín dụng và tăng cường ổn định ngân hàng.
KẾT LUẬN
Nghiên cứu phân tích sự phát triển và xu hướng học thuật về thực hành ESG trong lĩnh vực ngân hàng thông qua phương pháp phân tích trắc lượng thư mục từ 765 ấn phẩm khoa học được công bố trong giai đoạn 1995-2026. Kết quả khẳng định, ESG giữ vai trò trung tâm trong cấu trúc tri thức nghiên cứu ngân hàng hiện đại, với sự kết nối chặt chẽ đến các chủ đề như phát triển bền vững, quản trị doanh nghiệp, hiệu quả hoạt động, ổn định tài chính và quản trị rủi ro. Điều này phản ánh mối quan tâm ngày càng lớn của cộng đồng học thuật đối với việc tích hợp ESG vào chiến lược kinh doanh và khung quản trị ngân hàng, thay vì xem ESG đơn thuần là hoạt động công bố thông tin hay trách nhiệm xã hội mang tính hình thức.
Kết quả không chỉ có ý nghĩa học thuật trong việc định vị ESG như một lĩnh vực nghiên cứu trọng yếu, mà còn mang hàm ý thực tiễn quan trọng đối với nhà quản lý ngân hàng và nhà hoạch định chính sách trong việc thiết kế chiến lược và khung quản trị hướng tới phát triển bền vững.
Mặc dù có những đóng góp khoa học thiết thực nhưng nghiên cứu này vẫn còn hạn chế. Thông tin được thu thập từ một nguồn cơ sở dữ liệu Web of Science. Do đó, sự không đầy đủ của cơ sở dữ liệu có thể là một phần hạn chế của nghiên cứu này. Vì thế, trong tương lai, với cơ sở dữ liệu được cập nhật thêm từ các nguồn dữ liệu đáng tin cậy khác sẽ giải quyết được hạn chế trong nghiên cứu này.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Galletta, S., Mazzù, S., & Naciti, V. (2022). A bibliometric analysis of ESG performance in the banking industry: From the current status to future directions. Research in International Business and Finance, 62, 101684. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2022.101684
2. Miralles-Quirós, M. M., Miralles-Quirós, J. L., & Redondo Hernández, J. (2019). ESG Performance and Shareholder Value Creation in the Banking Industry: International Differences. Sustainability, 11(5), 1404. https://doi.org/10.3390/su11051404
3. Porenta, J., & Rant, V. (2025). ESG relevance in credit risk of development banks. Research in International Business and Finance, 76, 102831. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2025.102831
4. Zhou, X. Y., Caldecott, B., Hoepner, A. G. F., & Wang, Y. (2022). Bank green lending and credit risk: An empirical analysis of China’s Green Credit Policy. Business Strategy and the Environment, 31(4), 1623-1640. https://doi.org/10.1002/bse.2973
| Ngày nhận bài: 7/2/2026; Ngày hoàn thiện biên tập: 10/4/2026; Ngày duyệt đăng: 26/4/2026 |
Các tin khác
Khung khái niệm đa chiều về phát triển thanh toán điện tử của ngân hàng thương mại
Giải pháp nâng cao chất lượng dịch vụ ngân hàng điện tử đối với khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn Tài Lộc - Chi nhánh Cần Thơ
Hoàn thiện thể chế và chính sách tài chính phát triển khu công nghệ số tập trung ở Việt Nam: Từ ưu đãi đầu vào đến hiệu quả hệ sinh thái
Khung hoàn thiện hệ thống cảnh báo rủi ro tài chính trong môi trường tài chính số: Nghiên cứu tại Petrovietnam
Quản trị công ty và hiệu quả hoạt động của các công ty niêm yết tại Việt Nam: Nghiên cứu trường hợp các công ty phân bón, hoá chất
Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh
Tác động của các cú sốc đến rủi ro thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam
Phối hợp chính sách tài khóa, tiền tệ và khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam: Cơ chế truyền dẫn và hàm ý chính sách
Vai trò bổ sung của tỷ giá USD/CNY trong việc giải thích biến động thị trường chứng khoán Việt Nam: Bằng chứng giai đoạn 2015-2026





