Mô hình ảnh hưởng của sự tham gia và sự hài lòng hoạt động giải trí đến sức khỏe tinh thần của người cao tuổi chơi Pickleball tại Việt Nam

TS. Phạm Đình Quý

Email: [email protected]

Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh

ThS. Đỗ Hoàng Hiếu

Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

Nghiên cứu đề xuất mô hình lý thuyết phân tích mối quan hệ giữa Sự tham gia hoạt động giải trí, Sự hài lòng về hoạt động giải trí và Sức khỏe tinh thần của người cao tuổi chơi Pickleball tại Việt Nam. Dựa trên các lý thuyết về hành vi giải trí và hạnh phúc chủ quan, nghiên cứu cho rằng mức độ tham gia vào hoạt động giải trí có thể làm gia tăng sự hài lòng của người chơi, đồng thời tác động trực tiếp và gián tiếp đến sức khỏe tinh thần. Mô hình nghiên cứu đề xuất 3 giả thuyết chính nhằm kiểm chứng vai trò của Pickleball như một hoạt động thể thao - xã hội góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người cao tuổi.

Từ khóa: Hoạt động giải trí, sức khỏe tinh thần, người cao tuổi, Pickleball

Abstract

This study proposes a theoretical model to examine the relationships among participation in leisure activities, satisfaction with leisure activities, and mental health among older adults playing pickleball in Viet Nam. Drawing on theories of leisure behavior and subjective well-being, the study suggests that participation in leisure activities can enhance participants’ satisfaction and exert both direct and indirect effects on mental health. The proposed research model includes three main hypotheses to test the role of pickleball as a socio-sport activity in improving the quality of life of older adults.

Keywords: Leisure activities, mental health, older adults, pickleball

GIỚI THIỆU

Trong bối cảnh già hóa dân số gia tăng nhanh, việc duy trì sức khỏe thể chất và tinh thần cho người cao tuổi trở thành vấn đề quan trọng trong chính sách y tế và an sinh xã hội. Nhiều nghiên cứu cho thấy tham gia các hoạt động thể thao và giải trí giúp cải thiện sức khỏe, giảm trầm cảm và nâng cao cảm nhận hạnh phúc thông qua tăng cường vận động và tương tác xã hội (Ryff, 1989; Beard và Ragheb, 1980; Kaya, 2015).

Trong nghiên cứu giải trí, sự tham gia hoạt động giải trí phản ánh mức độ gắn kết của cá nhân với hoạt động, trong khi sự hài lòng về hoạt động giải trí thể hiện những trải nghiệm tích cực đạt được (Kyle và cộng sự, 2004; Beard và Ragheb, 1980). Nhiều nghiên cứu cho thấy sự tham gia có thể làm tăng sự hài lòng, từ đó cải thiện sức khỏe tinh thần và chất lượng cuộc sống (Chen và cộng sự, 2021; Liu, 2014).

Pickleball đang nổi lên như một môn thể thao dễ tiếp cận, chi phí thấp và phù hợp với người cao tuổi. Với cường độ vận động vừa phải và luật chơi đơn giản, Pickleball giúp cải thiện chức năng tim mạch, tăng sự linh hoạt và thúc đẩy giao tiếp xã hội. Các nghiên cứu cho thấy tham gia Pickleball có thể giúp giảm trầm cảm và nâng cao hạnh phúc chủ quan ở người cao tuổi (Heo và cộng sự, 2018).

Tuy nhiên, các nghiên cứu về Pickleball còn hạn chế và chủ yếu thực hiện tại Hoa Kỳ hoặc Đông Á. Đặc biệt, mối quan hệ giữa sự tham gia, sự hài lòng và sức khỏe tinh thần của người cao tuổi chưa được kiểm chứng trong bối cảnh Việt Nam, nơi Pickleball mới phát triển trong những năm gần đây.

Từ khoảng trống này, nghiên cứu đề xuất mô hình ảnh hưởng của sự tham gia và sự hài lòng về hoạt động giải trí đến sức khỏe tinh thần của người cao tuổi chơi Pickleball tại Việt Nam, góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho việc thúc đẩy hoạt động thể thao giải trí trong bối cảnh già hóa dân số.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Sự tham gia hoạt động giải trí

Trong nghiên cứu về hành vi giải trí, sự tham gia hoạt động giải trí được xem là mức độ gắn kết tâm lý và sự quan tâm của cá nhân đối với một hoạt động giải trí cụ thể. Khái niệm này phản ánh mức độ mà cá nhân cảm thấy hoạt động đó quan trọng đối với cuộc sống của cá nhân, cũng như mức độ đầu tư thời gian, năng lượng và nguồn lực cho hoạt động đó (Kyle và cộng sự, 2007). Theo Havitz và Dimanche (1997), sự tham gia vào hoạt động giải trí là một trạng thái tâm lý liên quan đến động cơ nội tại, sự hứng thú và ý nghĩa cá nhân mà hoạt động mang lại.

Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng, sự tham gia hoạt động giải trí bao gồm nhiều khía cạnh như sự hấp dẫn của hoạt động, tính trung tâm trong cuộc sống, sự khẳng định bản thân và mối quan hệ xã hội được hình thành thông qua hoạt động giải trí (Kyle và cộng sự, 2007). Khi mức độ tham gia cao, cá nhân có xu hướng phát triển sự gắn bó lâu dài và duy trì sự tham gia trong thời gian dài.

Trong bối cảnh thể thao giải trí, nhiều nghiên cứu chứng minh rằng sự tham gia hoạt động giải trí có ảnh hưởng tích cực đến trải nghiệm của người tham gia. Chen và cộng sự (2021) cho rằng, người chơi Pickleball có mức độ tham gia cao thường có xu hướng đầu tư nhiều hơn vào việc luyện tập kỹ năng, trang thiết bị và các mối quan hệ xã hội, từ đó nâng cao trải nghiệm tích cực. Theo Pan và cộng sự (2018), sự tham gia sâu vào các hoạt động thể thao giúp tăng cường sự gắn kết xã hội và nâng cao cảm nhận hạnh phúc.

Đối với người cao tuổi, sự tham gia hoạt động giải trí đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe thể chất và tinh thần trong quá trình lão hóa. Các nghiên cứu cho thấy người cao tuổi có mức độ tham gia tích cực vào các hoạt động giải trí thường có sức khỏe tốt hơn, ít gặp các vấn đề về tâm lý và có chất lượng cuộc sống cao hơn (Heo và cộng sự, 2018).

Sự hài lòng về hoạt động giải trí

Sự hài lòng về hoạt động giải trí được hiểu là mức độ hài lòng mà cá nhân cảm nhận được từ việc tham gia vào các hoạt động giải trí. Theo Beard và Ragheb (1980), đây là trạng thái tâm lý tích cực phát sinh khi hoạt động giải trí đáp ứng nhu cầu và kỳ vọng của cá nhân. Các tác giả cũng xác định 6 chiều cạnh của sự hài lòng về hoạt động giải trí gồm: tâm lý, xã hội, giáo dục, thư giãn, thể chất và thẩm mỹ.

Các nghiên cứu cho thấy sự hài lòng về hoạt động giải trí đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống của cá nhân. Khi một hoạt động giải trí mang lại trải nghiệm tích cực, cá nhân thường có xu hướng duy trì sự tham gia lâu dài và phát triển cảm giác gắn bó với hoạt động đó. Ngược lại, nếu hoạt động không đáp ứng được kỳ vọng của cá nhân, mức độ tham gia có thể giảm theo thời gian (Mannell và Kleiber, 1997).

Trong lĩnh vực thể thao giải trí, sự hài lòng có thể xuất phát từ nhiều yếu tố như cảm giác thành tựu, cơ hội giao lưu xã hội và lợi ích về sức khỏe thể chất và tinh thần. Tsai và Guo (2016) cho thấy mức độ tham gia cao thường dẫn đến sự hài lòng lớn hơn đối với hoạt động giải trí.

Đối với Pickleball, sự hài lòng của người chơi có thể đến từ lợi ích thể chất, cơ hội giao lưu xã hội và trải nghiệm giải trí tích cực. Ngoài ra, sự hài lòng về hoạt động giải trí còn có thể đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa sự tham gia hoạt động giải trí và sức khỏe tinh thần (Huang, 2014). Điều này cho thấy mức độ tham gia cao có thể làm tăng sự hài lòng, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống của người tham gia.

Sức khỏe tinh thần

Sức khỏe tinh thần là khái niệm đa chiều phản ánh trạng thái tâm lý tích cực của cá nhân, bao gồm cảm nhận về hạnh phúc, sự hài lòng với cuộc sống và khả năng duy trì các mối quan hệ xã hội tích cực. Theo Ryff (1989), sức khỏe tinh thần không chỉ là sự vắng mặt của các vấn đề tâm lý mà còn bao gồm các yếu tố như sự chấp nhận bản thân, mục đích sống, sự phát triển cá nhân và khả năng kiểm soát môi trường sống.

Nhiều nghiên cứu cho thấy việc tham gia các hoạt động giải trí đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện sức khỏe tinh thần thông qua giảm căng thẳng, cải thiện tâm trạng và tăng cường cảm giác hạnh phúc thông qua việc giải phóng endorphin (Trainor và cộng sự, 2010). Khi cá nhân cảm thấy hài lòng với trải nghiệm giải trí của mình, họ thường có xu hướng đánh giá cuộc sống một cách tích cực hơn và có mức độ hạnh phúc cao hơn (Kaya, 2015).

Đối với người cao tuổi, sức khỏe tinh thần có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì quá trình lão hóa thường đi kèm với những thay đổi về thể chất, xã hội và tâm lý. Các nghiên cứu cho thấy người cao tuổi tham gia thường xuyên vào các hoạt động thể thao và giải trí có mức độ trầm cảm thấp hơn và cảm nhận hạnh phúc cao hơn (Heo và cộng sự, 2018).

Pickleball được xem là môn thể thao có tiềm năng cải thiện sức khỏe tinh thần của người cao tuổi nhờ tính chất dễ tiếp cận và khả năng thúc đẩy tương tác xã hội. Những trải nghiệm tích cực từ hoạt động này góp phần nâng cao cảm nhận về hạnh phúc và chất lượng cuộc sống của người tham gia.

GIẢ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT

Trong nghiên cứu về hành vi giải trí, mức độ tham gia vào hoạt động giải trí được xem là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự hài lòng cá nhân. Sự tham gia hoạt động giải trí phản ánh mức độ gắn kết tâm lý và mức độ đầu tư của cá nhân đối với một hoạt động giải trí cụ thể (Kyle và cộng sự, 2007). Khi mức độ tham gia cao, cá nhân có xu hướng dành nhiều thời gian và năng lượng hơn cho hoạt động đó, từ đó gia tăng khả năng đạt được những trải nghiệm tích cực như cảm giác thành tựu, thư giãn và tương tác xã hội. Các nghiên cứu về Pickleball cũng cho thấy người chơi có mức độ tham gia cao thường nhận được nhiều lợi ích giải trí hơn và có mức độ hài lòng cao hơn. Vì vậy, nghiên cứu đề xuất giả thuyết:

H1: Sự tham gia vào hoạt động giải trí có ảnh hưởng tích cực đến Sự hài lòng về hoạt động giải trí của người cao tuổi chơi Pickleball.

Sự hài lòng về hoạt động giải trí là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến cảm nhận hạnh phúc và sức khỏe tinh thần của cá nhân. Theo Beard và Ragheb (1980), các hoạt động giải trí đáp ứng được nhu cầu tâm lý, xã hội và thể chất của cá nhân sẽ tạo ra những trải nghiệm tích cực và góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống. Kaya (2015) chứng minh rằng sự hài lòng với các hoạt động giải trí có mối quan hệ tích cực với hạnh phúc chủ quan và sức khỏe tinh thần. Trong bối cảnh Pickleball, người chơi có thể nhận được nhiều lợi ích như cải thiện sức khỏe thể chất, tăng cường tương tác xã hội và giảm căng thẳng tâm lý, những trải nghiệm tích cực này góp phần nâng cao sức khỏe tinh thần. Vì vậy, nghiên cứu đề xuất giả thuyết sau:

H2: Sự hài lòng về hoạt động giải trí có ảnh hưởng tích cực đến Sức khỏe tinh thần của người cao tuổi chơi Pickleball.

Bên cạnh ảnh hưởng gián tiếp thông qua sự hài lòng, mức độ tham gia vào hoạt động giải trí cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tinh thần. Khi tham gia thường xuyên và tích cực vào các hoạt động giải trí, cá nhân có nhiều cơ hội trải nghiệm các lợi ích tâm lý như giảm căng thẳng, cải thiện tâm trạng và tăng cường cảm giác hạnh phúc. Đối với người cao tuổi, các hoạt động thể thao giải trí còn giúp duy trì lối sống năng động và giảm cảm giác cô đơn. Với đặc điểm dễ tiếp cận và thúc đẩy tương tác xã hội, Pickleball được xem là hoạt động phù hợp giúp cải thiện sức khỏe tinh thần của người cao tuổi (Chen và cộng sự, 2021). Do đó, nghiên cứu đề xuất giả thuyết sau:

H3: Sự tham gia vào hoạt động giải trí có ảnh hưởng tích cực đến Sức khỏe tinh thần của người cao tuổi chơi Pickleball.

Từ các lập luận trên, nghiên cứu đề xuất rằng sự tham gia hoạt động giải trí không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tinh thần mà còn tác động gián tiếp thông qua sự hài lòng về hoạt động giải trí. Mô hình nghiên cứu đề xuất được trình bày như Hình.

Hình: Mô hình nghiên cứu đề xuất

Nguồn: Đề xuất của nhóm tác giả

KẾT LUẬN

Nghiên cứu đề xuất mô hình lý thuyết về mối quan hệ giữa Sự tham gia vào hoạt động giải trí, Sự hài lòng về hoạt động giải trí và Sức khỏe tinh thần của người cao tuổi chơi Pickleball tại Việt Nam. Nghiên cứu cho thấy mức độ tham gia vào hoạt động giải trí có thể thúc đẩy sự hài lòng về trải nghiệm giải trí, từ đó góp phần cải thiện sức khỏe tinh thần. Kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung bằng chứng học thuật về vai trò của các hoạt động thể thao giải trí trong việc nâng cao sức khỏe tinh thần của người cao tuổi, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc thúc đẩy các hoạt động thể thao cộng đồng phù hợp với bối cảnh già hóa dân số tại Việt Nam.

Tài liệu tham khảo:

1. Beard, J. G., & Ragheb, M. G. (1980). Measuring leisure satisfaction. Journal of Leisure Research, 12, 20-33.

2. Chen, C. C., Ma, H. C., Yu, C. H., & Chiu, W. S. (2021). Research on pickleball rating tournament Taiwan. Journal of Sport and Recreation Research, 15, 41-59.

3. Havitz, M. E., & Dimanche, F. (1997). Leisure involvement revisited: Conceptual conundrums and measurement advances. Journal of Leisure Research, 29, 245-278.

4. Heo, J., Ryu, J., Yang, H., Kim, A. C. H., & Rhee, Y. (2018). Importance of playing pickleball for older adults’ subjective well-being: A serious leisure perspective. Journal of Positive Psychology, 13, 67-77.

5. Huang, M. F. (2014). A study of relationship between leisure participation motivation and well-being for employees of state-owned enterprises: The intermediary role of leisure satisfaction (Master’s thesis). Department of Tourism Management, Chinese Culture University, Taipei, China.

6. Kaya, S. (2016). The relationship between leisure satisfaction and happiness among college students. Journal of Education Research, 4, 622-631.

7. Kyle, G., Graefe, A., Manning, R., & Bacon, J. (2004). Effect of activity involvement and place attachment on recreationists’ perception of setting density. Journal of Leisure Research, 36, 209-231.

8. Liu, H. (2014). Personality, leisure satisfaction, and subjective well-being of serious leisure participants. Social Behavior and Personality: An International Journal, 42, 1117-1125.

9. Mannell, R. C., & Kleiber, D. A. (1997). A social psychology of leisure. Venture Publishing, State College, PA.

10. Pan, S. L., Wu, H. C., Morrison, A. M., Huang, M. T., & Huang, W. S. (2018). The relationships among leisure involvement, organizational commitment and well-being: Viewpoints from sports fans in Asia. Sustainability, 10, 740.

11. Ryff, C. D. (1989). Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 57, 1069-1081.

12. Trainor, S., Delfabbro, P., Anderson, S., & Winefield, A. (2010). Leisure activities and adolescent psychological well-being. Journal of Adolescence, 33, 173-186.

13. Tsai, M. H., & Guo, Y. K. (2016). The relationship among leisure motivation, leisure involvement and satisfaction of elders. Journal of Tourism and Leisure Management, 4, 119-128.