Ảnh hưởng của nội dung chương trình đào tạo, học tập trải nghiệm và môi trường thể chế đến nhận thức và kỹ năng xanh của sinh viên
Đoàn Đặng Phi Hùng
Khoa Kinh tế, Đại học West Bohemia, Czech Republic; Email: [email protected]
Vũ Minh Hiếu (Tác giả liên hệ)
Khoa Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Văn Lang; Email: [email protected]
Tóm tắt
Nghiên cứu phân tích tác động của các yếu tố môi trường giáo dục đến nhận thức xanh và kỹ năng xanh của sinh viên đại học tại Viet Nam, dựa trên sự tích hợp Lý thuyết nhận thức xã hội và Lý thuyết học tập trải nghiệm (ELT). Dữ liệu khảo sát 1.141 sinh viên tại TP. Hồ Chí Minh được phân tích bằng mô hình cấu trúc bình phương nhỏ nhất từng phần (PLS-SEM). Kết quả cho thấy, Môi trường và định hướng của trường có tác động tích cực mạnh nhất đến Nhận thức xanh, tiếp đến là Nội dung học tập, trong khi Trải nghiệm thực tế không có tác động đáng kể. Nhận thức xanh tác động tích cực đến Kỹ năng xanh và đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa Nội dung học tập, Môi trường thể chế và Kỹ năng xanh. Từ đó, nghiên cứu đề xuất các hàm ý quản trị nhằm cải thiện môi trường giáo dục, chương trình đào tạo và hoạt động trải nghiệm, góp phần phát triển năng lực xanh cho sinh viên.
Từ khóa: Nhận thức xanh, kỹ năng xanh, giáo dục phát triển bền vững, lý thuyết nhận thức xã hội, học tập trải nghiệm
Abstract
This study examines the effects of educational environmental factors on green awareness and green skills among university students in Viet Nam, integrating Social Cognitive Theory (SCT) and Experiential Learning Theory (ELT). Survey data from 1,141 students in Ho Chi Minh City are analyzed using partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM). The results show that the university environment and orientation have the strongest positive effect on green awareness (β = 0.485), followed by learning content (β = 0.298), while practical experience has no significant effect. Green awareness positively affects green skills (β = 0.622) and mediates the relationships between learning content, the institutional environment, and green skills. The study proposes managerial implications for improving the educational environment, curricula, and experiential activities, thereby contributing to the development of students’ green competencies.
Keywords: Green awareness, green skills, education for sustainable development, Social Cognitive Theory, Experiential Learning Theory, PLS-SEM
GIỚI THIỆU
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và chuyển đổi sang nền kinh tế xanh, giáo dục đại học giữ vai trò quan trọng trong đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Trong đó, nhận thức xanh và kỹ năng xanh là những năng lực cốt lõi giúp người học giải quyết các vấn đề kinh tế, xã hội và môi trường (García-Martín và Pérez Fernández, 2026; Maniatis, 2024). Vì vậy, xác định các yếu tố môi trường giáo dục thúc đẩy hình thành những năng lực này là vấn đề quan trọng trong giáo dục vì phát triển bền vững (ESD).
Các nghiên cứu trước tập trung vào 3 hướng: tích hợp nội dung phát triển bền vững vào chương trình đào tạo (Zwolińska và cộng sự, 2022); phát huy học tập trải nghiệm thông qua dự án và hoạt động thực tiễn (Solihah và cộng sự, 2024); và vai trò của môi trường thể chế, chính sách, lãnh đạo và văn hóa tổ chức trong triển khai ESD (Holst, 2023). Tuy nhiên, các nghiên cứu vẫn thiếu mô hình tích hợp các thành phần môi trường giáo dục, chưa làm rõ cơ chế chuyển hóa tác động giáo dục thành kỹ năng thông qua nhận thức và còn thiếu khung lý thuyết kết hợp để giải thích quá trình hình thành năng lực xanh (Biancardi và cộng sự, 2023; Holst, 2023; Vidal và Kuckuck, 2025).
Để giải quyết các khoảng trống này, nghiên cứu tích hợp Lý thuyết nhận thức xã hội (SCT) của Bandura (1986) và Lý thuyết học tập trải nghiệm (ELT) của Kolb (2014). SCT giải thích tác động của môi trường giáo dục đến nhận thức, trong khi ELT làm rõ quá trình chuyển hóa trải nghiệm thành kiến thức và kỹ năng. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đánh giá tác động của nội dung đào tạo, trải nghiệm thực tế và môi trường thể chế đến nhận thức xanh và kỹ năng xanh của sinh viên, qua đó tích hợp các yếu tố giáo dục vào một mô hình thống nhất, làm rõ vai trò trung gian của nhận thức xanh và mở rộng cơ sở lý luận về ESD trong bối cảnh nghiên cứu.
CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Cơ sở lý thuyết
Lý thuyết nhận thức xã hội
Bandura (1986) đề xuất Lý thuyết nhận thức xã hội (SCT) dựa trên nguyên lý quyết định luận tương hỗ, theo đó, môi trường, nhận thức cá nhân và hành vi tương tác, ảnh hưởng lẫn nhau. Môi trường tác động đến hành vi thông qua quá trình tiếp nhận thông tin và hình thành nhận thức. Vì vậy, SCT phù hợp để giải thích vai trò của môi trường giáo dục đối với nhận thức của người học.
Trong giáo dục vì phát triển bền vững, SCT được vận dụng để lý giải tác động của môi trường giáo dục đến nhận thức và hành vi bền vững (Griesinger và cộng sự, 2024; Pribadi và cộng sự, 2026). Việc tích hợp nội dung phát triển bền vững vào chương trình đào tạo, xây dựng môi trường học tập tích cực và triển khai chính sách hỗ trợ góp phần nâng cao nhận thức môi trường, thúc đẩy hành vi bền vững (García-Martín và Pérez Fernández, 2026; Holst, 2023). Trên cơ sở đó, nghiên cứu xem nội dung chương trình đào tạo, học tập trải nghiệm và môi trường thể chế là 3 thành phần của môi trường giáo dục có khả năng tác động đến nhận thức xanh.
Lý thuyết học tập trải nghiệm
Theo Kolb (2014), học tập là quá trình chuyển hóa kinh nghiệm thành tri thức qua 4 giai đoạn: kinh nghiệm cụ thể, quan sát phản tư, khái niệm hóa trừu tượng và thử nghiệm tích cực. Trong ESD, Lý thuyết học tập trải nghiệm (ELT) giải thích cách sinh viên phát triển năng lực giải quyết các thách thức môi trường và xã hội (Tutore và cộng sự, 2026; Yu và cộng sự, 2026).
Các hoạt động như: học tập dựa trên dự án, phục vụ cộng đồng, thực tập và nghiên cứu thực địa giúp sinh viên tiếp cận vấn đề thực tiễn, phát triển tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề và ra quyết định (Solihah và cộng sự, 2024). Những trải nghiệm này cũng góp phần nâng cao nhận thức môi trường và phát triển kỹ năng xanh (Holst, 2023; Vidal và Kuckuck, 2025).
Trong nghiên cứu này, ELT làm rõ cơ chế chuyển hóa trải nghiệm và phản tư thành nhận thức, kỹ năng xanh; theo đó, nhận thức xanh vừa là kết quả học tập, vừa là nền tảng phát triển kỹ năng. Tuy nhiên, ELT chưa giải thích đầy đủ vai trò của các điều kiện giáo dục trong việc tạo cơ hội trải nghiệm (Holst, 2023). Vì vậy, việc kết hợp ELT với SCT giúp xây dựng khung lý luận toàn diện hơn.
Khung lý thuyết của nghiên cứu
SCT và ELT bổ trợ cho nhau trong giải thích quá trình hình thành kỹ năng xanh. SCT làm rõ mối quan hệ giữa môi trường, nhận thức và hành vi; ELT giải thích cơ chế chuyển hóa trải nghiệm thành nhận thức và kỹ năng. Trên cơ sở tích hợp 2 lý thuyết, nghiên cứu này xây dựng mô hình, trong đó, nội dung đào tạo, học tập trải nghiệm và môi trường thể chế tác động đến kỹ năng xanh thông qua nhận thức xanh.
Giả thuyết nghiên cứu
Tác động của nội dung chương trình đào tạo đến nhận thức xanh
Nội dung chương trình đào tạo là mức độ tích hợp kiến thức về môi trường, phát triển bền vững, kinh tế xanh và biến đổi khí hậu vào chương trình giảng dạy (Zwolińska và cộng sự, 2022). Nhận thức xanh bao gồm: hiểu biết, thái độ và sự quan tâm của sinh viên đối với môi trường và phát triển bền vững (Maniatis, 2024). Theo SCT, nội dung đào tạo cung cấp kiến thức nền tảng, giúp sinh viên hiểu và đánh giá các vấn đề môi trường, qua đó nâng cao nhận thức xanh. Các nghiên cứu cũng ghi nhận mối quan hệ tích cực giữa tích hợp nội dung xanh và nhận thức (Zwolińska và cộng sự, 2022). Do đó, giả thuyết sau được đề xuất:
H1: Nội dung chương trình đào tạo có tác động tích cực đến Nhận thức xanh.
Tác động của học tập trải nghiệm thực tế đến nhận thức xanh
Học tập trải nghiệm thực tế bao gồm các hoạt động ngoài lớp học như: dự án, thực tập, nghiên cứu thực địa và hoạt động cộng đồng về môi trường (Kolb, 2014). Theo ELT, những hoạt động này giúp chuyển hóa kiến thức thành hiểu biết thực tiễn. Sinh viên tham gia trải nghiệm thường có nhận thức và cam kết cao hơn đối với phát triển bền vững (Solihah và cộng sự, 2024). Vì vậy, giả thuyết sau được đề xuất:
H2: Học tập trải nghiệm thực tế có tác động tích cực đến Nhận thức xanh.
Tác động của môi trường thể chế đến nhận thức xanh
Môi trường thể chế bao gồm chính sách, chiến lược, văn hóa tổ chức, cam kết của lãnh đạo và cơ sở vật chất hướng đến phát triển bền vững (Holst, 2023). Theo SCT, các yếu tố này tác động đến nhận thức thông qua tín hiệu và chuẩn mực xã hội. Chính sách và khuôn viên xanh của nhà trường góp phần hình thành nhận thức tích cực ở sinh viên; các nghiên cứu cũng ghi nhận tác động này (García-Martín và Pérez Fernández, 2026; Holst, 2023). Do đó, giả thuyết sau được đề xuất:
H3: Môi trường thể chế có tác động tích cực đến Nhận thức xanh.
Tác động của nhận thức xanh đến kỹ năng xanh
Kỹ năng xanh là năng lực thực hành các giải pháp thân thiện với môi trường, tư duy hệ thống và ra quyết định theo định hướng bền vững (Maniatis, 2024). Theo SCT và ELT, nhận thức là tiền đề thúc đẩy hình thành hành vi và kỹ năng. Nhận thức tích cực về môi trường và phát triển bền vững tạo động lực để sinh viên rèn luyện kỹ năng xanh. Các nghiên cứu cho thấy nhận thức xanh là yếu tố dự báo quan trọng đối với sự phát triển kỹ năng (García-Martín và Pérez Fernández, 2026; Maniatis, 2024). Vì vậy, giả thuyết sau được đề xuất:
H4: Nhận thức xanh có tác động tích cực đến Kỹ năng xanh.
Vai trò trung gian của nhận thức xanh
Theo SCT, môi trường giáo dục tác động đến kỹ năng không chỉ trực tiếp mà còn gián tiếp thông qua nhận thức. Nhận thức xanh là cơ chế trung gian chuyển hóa tác động của môi trường giáo dục thành kỹ năng xanh. Các nghiên cứu thực nghiệm cũng ghi nhận vai trò trung gian của nhận thức trong những bối cảnh tương tự (Biancardi và cộng sự, 2023). Do đó, nghiên cứu đề xuất các giả thuyết:
H5: Nhận thức xanh trung gian cho mối quan hệ giữa Nội dung đào tạo và Kỹ năng xanh.
H6: Nhận thức xanh trung gian cho mối quan hệ giữa Học tập trải nghiệm và Kỹ năng xanh.
H7: Nhận thức xanh trung gian cho mối quan hệ giữa Môi trường thể chế và Kỹ năng xanh.
Mô hình nghiên cứu
Dựa trên khung lý thuyết tích hợp và các giả thuyết, nghiên cứu đề xuất mô hình 3 yếu tố môi trường giáo dục tác động đến Kỹ năng xanh thông qua Nhận thức xanh (Hình 1).
Hình 1: Mô hình nghiên cứu đề xuất
![]() |
Nguồn: Nhóm tác giả đề xuất
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng để kiểm định tác động của Nội dung học tập, Trải nghiệm thực tế và Môi trường, định hướng của trường đến Nhận thức xanh và Kỹ năng xanh của sinh viên.
Đối tượng khảo sát là sinh viên chính quy tại các trường đại học ở TP. Hồ Chí Minh, đã hoàn thành ít nhất một học kỳ và tiếp xúc với nội dung hoặc hoạt động về phát triển bền vững. Nghiên cứu kết hợp chọn mẫu phân tầng theo giới tính, năm học, tình trạng thực tập và chọn mẫu thuận tiện thông qua các khoa/viện, hội sinh viên và mạng xã hội. Với 18 mục hỏi thuộc 5 biến, kích thước mẫu tối thiểu là 180 quan sát theo Hair và cộng sự (2021).
Bảng hỏi gồm thông tin nhân khẩu học và 18 mục hỏi đo lường 5 biến, kế thừa từ các nghiên cứu đã kiểm định (Aldawsari và cộng sự, 2025; da Costa và cộng sự, 2025; OECD, 2025), sử dụng thang Likert 5 điểm. Bảng hỏi được dịch xuôi - dịch ngược (Brislin, 1970), tham vấn 7 chuyên gia và khảo sát thử 30 sinh viên để điều chỉnh phù hợp với bối cảnh Việt Nam.
Dữ liệu được phân tích bằng PLS-SEM trên SmartPLS 4.0 (Hair và cộng sự, 2021), gồm đánh giá mô hình đo lường về độ tin cậy (Cronbach's Alpha và CR ≥ 0,7), giá trị hội tụ (AVE ≥ 0,5) và giá trị phân biệt (Fornell-Larcker và HTMT < 0,85) (Fornell và Larcker, 1981; Henseler và cộng sự, 2015); sau đó đánh giá mô hình cấu trúc để kiểm định các tác động trực tiếp và gián tiếp. Tác động trung gian được kiểm định bằng Bootstrap với 5.000 mẫu lặp và khoảng tin cậy 95% (Preacher và Hayes, 2008).
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu
Bảng 1 cho thấy, trong mẫu khảo sát gồm 1.141 sinh viên, sinh viên nữ chiếm 66%, nam chiếm 34%. Sinh viên năm nhất chiếm tỷ lệ lớn nhất (51,6%), tiếp theo là năm ba (21,6%), năm hai (16,8%) và năm tư (9,9%). Đa số sinh viên chưa từng thực tập (84,6%), 10,7% đã từng thực tập và 4,7% đang thực tập.
Bảng 1: Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu
| Mục | Tần suất | % | |
|---|---|---|---|
| Giới tính | Nam | 388 | 34,0 |
| Nữ | 753 | 66,0 | |
| Năm học | Năm 1 | 589 | 51,6 |
| Năm 2 | 192 | 16,8 | |
| Năm 3 | 247 | 21,6 | |
| Năm 4 | 113 | 9,9 | |
| Thực tập | Chưa từng | 965 | 84,6 |
| Đã từng | 122 | 10,7 | |
| Đang thực tập | 54 | 4,7 | |
| Tổng | 1141 | 100,0 | |
Nguồn: Thống kê của nhóm tác giả
Đánh giá mô hình đo lường
Kết quả Bảng 2 cho thấy hệ số tải nhân tố dao động từ 0,800 đến 0,917, AVE từ 0,686 đến 0,826, Cronbach's Alpha từ 0,782 đến 0,920 và CR từ 0,867 đến 0,940. Các chỉ số đều đáp ứng ngưỡng khuyến nghị, xác nhận độ tin cậy và giá trị hội tụ của thang đo (Fornell và Larcker, 1981; Hair và cộng sự, 2021).
Bảng 2: Bảng tóm tắt đánh giá thang đo
| Cấu trúc tiềm ẩn | Biến quan sát | Hệ số tải | AVE | Cronbach's Alpha | CR |
|---|---|---|---|---|---|
| Nội dung học (CE) | CE1-CE3 | 0,835-0,885 | 0,745 | 0,829 | 0,898 |
| Trải nghiệm thực tế (EE) | EE1-EE3 | 0,800-0,872 | 0,686 | 0,782 | 0,867 |
| Môi trường và định hướng (IE) | IE1-IE3 | 0,900-0,917 | 0,826 | 0,895 | 0,934 |
| Nhận thức xanh (GA) | GA1-GA4 | 0,874-0,905 | 0,786 | 0,909 | 0,936 |
| Kỹ năng xanh (GK) | GK1-GK5 | 0,847-0,898 | 0,758 | 0,920 | 0,940 |
Nguồn: Tính toán của nhóm tác giả
Bảng 3 cho thấy, giá trị tương quan CE-EE (0,842) lớn hơn căn bậc hai AVE của EE (0,828), do đó chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chí Fornell-Larcker.
Bảng 3: Giá trị Fornell-Larcker
| CE | EE | GA | GK | IE | |
|---|---|---|---|---|---|
| CE | 0,863 | ||||
| EE | 0,842 | 0,828 | |||
| GA | 0,754 | 0,626 | 0,887 | ||
| GK | 0,802 | 0,831 | 0,678 | 0,871 | |
| IE | 0,865 | 0,838 | 0,779 | 0,717 | 0,909 |
Nguồn: Tính toán của nhóm tác giả
Kết quả Bảng 4 cho thấy, các giá trị Inner VIF dao động từ 1,000 đến 2,867, đều nhỏ hơn 3,3.
Bảng 4: Giá trị VIF
| Biến độc lập | Biến phụ thuộc (GA) | Biến phụ thuộc (GK) |
|---|---|---|
| CE | 2,532 | - |
| EE | 2,486 | - |
| IE | 2,867 | - |
| GA | - | 1,000 |
Nguồn: Tính toán của nhóm tác giả, 2026
Đánh giá mô hình cấu trúc
Kết quả Bảng 5 cho thấy, 3/4 giả thuyết tác động trực tiếp được chấp nhận. Môi trường và định hướng của trường (IE) có tác động tích cực mạnh nhất đến nhận thức xanh (GA) (β = 0,485; p < 0,001), tiếp đến là nội dung học (CE) (β = 0,298; p < 0,001). Nhận thức xanh tác động tích cực đến kỹ năng xanh (GK) (β = 0,622; p < 0,001). Ngược lại, trải nghiệm thực tế (EE) không có tác động có ý nghĩa thống kê đến GA (β = -0,005; p = 0,903), do đó H2 bị bác bỏ.
Bảng 5: Kết quả kiểm định giả thuyết
| Giả thuyết | Mối quan hệ | β | p-value | f² | Kết luận |
|---|---|---|---|---|---|
| H1 | CE → GA | 0,298 | 0,000 | 0,075 | Chấp nhận |
| H2 | EE → GA | -0,005 | 0,903 | 0,000 | Bác bỏ |
| H3 | IE → GA | 0,485 | 0,000 | 0,176 | Chấp nhận |
| H4 | GA → GK | 0,622 | 0,000 | 0,632 | Chấp nhận |
Nguồn: Tính toán của nhóm tác giả
Theo Bảng 6, mô hình giải thích 53,5% sự biến thiên của GA và 38,7% của GK. Các giá trị Q²predict lần lượt là 0,530 và 0,440, đều > 0, cho thấy mô hình có giá trị dự báo. Xét mức độ tác động riêng phần (f²), GA → GK có tác động lớn (0,632), IE → GA có tác động trung bình (0,176), CE → GA có tác động nhỏ (0,075), trong khi EE → GA không có tác động (0,000).
Bảng 6: Kết quả R², Q²predict
| Biến phụ thuộc | R² | Q² predict | Nhận xét |
|---|---|---|---|
| GA | 0,535 | 0,530 | Mức giải thích trung bình, năng lực dự báo tốt |
| GK | 0,387 | 0,440 | Mức giải thích trung bình, năng lực dự báo tốt |
Nguồn: Tính toán của nhóm tác giả
Cấu trúc các mối quan hệ và kết quả kiểm định mô hình được thể hiện tại Hình 2.
Hình 2: Mô hình cấu trúc
![]() |
Nguồn: Tính toán của nhóm tác giả
Mô hình giải thích được 53,5% sự biến thiên của nhận thức xanh và 38,7% sự biến thiên của kỹ năng xanh, ở mức trung bình theo Cohen (1988). Cả 2 giá trị Q²predict đều > 0, cho thấy mô hình có năng lực dự báo tốt. Xét về mức độ tác động riêng phần (f²), GA → GK có tác động lớn (0,632), IE → GA có tác động trung bình (0,176), CE → GA có tác động nhỏ (0,075), trong khi EE → GA không có tác động (0,000).
Đánh giá tác động trung gian
Kết quả Bảng 7 cho thấy GA đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ CE → GK (β = 0,185; p < 0,001) và IE → GK (β = 0,302; p < 0,001), trong đó tác động trung gian của IE lớn hơn. Ngược lại, tác động gián tiếp EE → GA → GK không có ý nghĩa thống kê (β = -0,003; p = 0,903), do đó H6 bị bác bỏ.
Bảng 7: Kết quả kiểm định tác động trung gian của GA
| Giả thuyết | Mối quan hệ | Tác động gián tiếp (β) | p-value | Kết luận |
|---|---|---|---|---|
| H5 | CE → GA → GK | 0,185 | 0,000 | Chấp nhận |
| H6 | EE → GA → GK | -0,003 | 0,903 | Bác bỏ |
| H7 | IE → GA → GK | 0,302 | 0,000 | Chấp nhận |
Nguồn: Tính toán của nhóm tác giả
Thảo luận kết quả nghiên cứu
Kết quả cho thấy, Môi trường và định hướng của trường (IE) có tác động mạnh nhất đến Nhận thức xanh (GA) (β = 0,485; p < 0,001; f² = 0,176). Điều này khẳng định vai trò của chính sách, chiến lược, văn hóa tổ chức và cam kết lãnh đạo trong định hình nhận thức về phát triển bền vững. Phát hiện phù hợp với Holst (2023), đồng thời củng cố SCT của Bandura (1986), theo đó, người học tiếp nhận các giá trị không chỉ từ nội dung giảng dạy mà còn từ môi trường và chuẩn mực tổ chức. Vì vậy, cam kết phát triển bền vững cần được thể hiện nhất quán trong chiến lược và hoạt động của nhà trường.
Nội dung học (CE) cũng tác động tích cực đến GA (β = 0,298; p < 0,001), nhưng mức độ ảnh hưởng còn nhỏ (f² = 0,075). Kết quả phù hợp với da Costa và cộng sự (2025), OECD (2025), cho thấy chương trình đào tạo góp phần nâng cao nhận thức thông qua cung cấp kiến thức về phát triển bền vững. Tuy nhiên, tác động thấp hơn IE hàm ý rằng, nội dung học thuật cần được hỗ trợ bởi môi trường thể chế thuận lợi. Do đó, các trường cần tích hợp kiến thức bền vững theo hướng liên ngành, cập nhật và gắn với thực tiễn.
Đáng chú ý, Trải nghiệm thực tế (EE) không có tác động có ý nghĩa thống kê đến GA (β = -0,005; p = 0,903; f² = 0,000), trái với kỳ vọng của ELT (Kolb, 2014) và các nghiên cứu trước (Solihah và cộng sự, 2024). Kết quả có thể liên quan đến đặc điểm mẫu, khi 84,6% sinh viên chưa từng thực tập và 51,6% là sinh viên năm nhất. Bên cạnh đó, hoạt động trải nghiệm có thể chưa được thiết kế bài bản, gắn kết chặt chẽ với nội dung học tập và hướng dẫn phản tư. Điều này cho thấy, trải nghiệm cần được tổ chức có định hướng, đủ chiều sâu và gắn với mục tiêu ESD để phát huy hiệu quả.
GA có tác động tích cực mạnh đến Kỹ năng xanh (GK) (β = 0,622; p < 0,001; f² = 0,632), phù hợp với SCT (Bandura, 1986) và các nghiên cứu của García-Martín và Pérez Fernández (2026), Maniatis (2024). Kết quả khẳng định nhận thức về môi trường và phát triển bền vững là tiền đề quan trọng, thúc đẩy sinh viên vận dụng kiến thức và thực hành kỹ năng xanh.
Kết quả kiểm định trung gian cho thấy, GA đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ CE → GK (β = 0,185; p < 0,001) và IE → GK (β = 0,302; p < 0,001). Đặc biệt, tác động trung gian của GA trong mối quan hệ IE → GK lớn hơn, cho thấy Môi trường thể chế có thể thúc đẩy Kỹ năng xanh thông qua nâng cao Nhận thức. Ngược lại, GA không đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ EE → GK (β = -0,003; p = 0,903), tiếp tục cho thấy Trải nghiệm thực tế chưa phát huy tác động như kỳ vọng.
KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ
Kết luận
Nghiên cứu kiểm định tác động của Nội dung học (CE), Trải nghiệm thực tế (EE) và Môi trường, định hướng của trường (IE) đến Nhận thức xanh (GA) và Kỹ năng xanh (GK) thông qua mô hình tích hợp SCT và ELT. Kết quả cho thấy IE và CE tác động tích cực đến GA, trong đó IE có ảnh hưởng mạnh hơn; EE chưa thể hiện tác động có ý nghĩa thống kê. Đồng thời, GA tác động tích cực đến GK và đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa CE, IE và GK.
Nghiên cứu đóng góp về học thuật thông qua tích hợp SCT và ELT để giải thích quá trình hình thành nhận thức, kỹ năng xanh và làm rõ vai trò trung gian của GA trong mối quan hệ giữa môi trường giáo dục và kỹ năng. Kết quả cũng bổ sung bằng chứng thực nghiệm về ESD trong bối cảnh Việt Nam, đồng thời gợi mở các điều kiện để hoạt động trải nghiệm phát huy hiệu quả, gồm hướng dẫn phản tư và sự gắn kết với nội dung học tập.
Hàm ý quản trị
Từ kết quả nghiên cứu, các trường đại học cần chú trọng 4 định hướng:
Thứ nhất, phát triển thể chế và định hướng nhà trường thông qua chiến lược phát triển bền vững đồng bộ, có cam kết rõ ràng từ lãnh đạo. Các chính sách về khuôn viên xanh, giảm thiểu rác thải và tiết kiệm năng lượng cần được triển khai nhất quán nhằm hình thành văn hóa tổ chức bền vững.
Thứ hai, cải tiến chương trình đào tạo theo hướng tích hợp kiến thức về phát triển bền vững, kinh tế xanh và biến đổi khí hậu vào các môn học, bảo đảm tính liên ngành và gắn với thực tiễn; đồng thời thường xuyên cập nhật kiến thức và giải pháp công nghệ bền vững.
Thứ ba, đổi mới hoạt động trải nghiệm thông qua dự án thực tiễn, thực tập tại doanh nghiệp xanh, nghiên cứu thực địa và hoạt động cộng đồng. Các hoạt động cần gắn với nội dung học thuật, có hướng dẫn phản tư và tạo cơ hội tham gia từ những năm đầu đại học nhằm chuyển hóa trải nghiệm thành nhận thức và kỹ năng.
Thứ tư, ưu tiên nâng cao nhận thức xanh thông qua hoạt động ngoại khóa, thảo luận và hội thảo về phát triển bền vững, qua đó củng cố kiến thức, thái độ và giá trị môi trường, tạo nền tảng hình thành kỹ năng xanh.
(*) Nghiên cứu được tài trợ bởi Trường Đại học Văn Lang với mã số đề tài VLU-2604-DT-KQT-GV-0134
Tài liệu tham khảo:
1. Aldawsari, N. D., Nemt-allah, M. A., & Abdellatif, M. S. (2025). Environmental Education Awareness in Light of Sustainable Development Goals and Its Relationship with Environmental Responsibility Among University Students. Sustainability, 17(21), 9393. https://doi.org/10.3390/su17219393
2. Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.
3. Biancardi, A., Colasante, A., & D’Adamo, I. (2023). Sustainable education and youth confidence as pillars of future civil society. Scientific Reports, 13(1), 955. https://doi.org/10.1038/s41598-023-28143-9
4. Brislin, R. W. (1970). Back-Translation for Cross-Cultural Research. Journal of Cross-Cultural Psychology, 1(3), 185-216. https://doi.org/10.1177/135910457000100301
5. Cohen, J. (1988). Set Correlation and Contingency Tables. Applied Psychological Measurement, 12(4), 425-434. https://doi.org/10.1177/014662168801200410
6. da Costa, T., Aranda Lopez, L. I., Perussello, C., Quinn, F., Crowley, Q. G., McMahon, H., & Holden, N. M. (2025). Addressing the Demand for Green Skills: Bridging the Gap Between University Outcomes and Industry Requirements. Sustainability, 17(6), 2732. https://doi.org/10.3390/su17062732
7. Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating Structural Equation Models with Unobservable Variables and Measurement Error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39-50. https://doi.org/10.1177/002224378101800104
8. García-Martín, J., & Pérez Fernández, L. M. (2026). A Review of Global Strategies for Achieving Sustainable Development Goal 4 in Higher Education (2020-2024): Key Actions in the Education for Sustainable Development Framework. Sustainable Development, 34(S2), 843-856. https://doi.org/10.1002/sd.70374
9. Griesinger, T., Reid, K., Knight, D., Katz, A., & Somers, J. (2024). Inspiring Sustainability in Undergraduate Engineering Programs. Sustainability, 16(12), 5026. https://doi.org/10.3390/su16125026
10. Hair, J. F., Ringle, C. M., Sarstedt, M., Danks, N. P., & Ray, S. (2021). Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) Using R: A Workbook. Springer Nature. https://doi.org/10.1007/978-3-030-80519-7
11. Henseler, J., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43(1), 115-135. https://doi.org/10.1007/s11747-014-0403-8
12. Holst, J. (2023). Towards coherence on sustainability in education: A systematic review of Whole Institution Approaches. Sustainability Science, 18(2), 1015-1030. https://doi.org/10.1007/s11625-022-01226-8
13. Kolb, D. A. (2014). Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development. FT Press.
14. Maniatis, P. (2024). Quality education in the field of sustainability using a statistical analysis. Sustainable Development, 32(5), 4977-4991. https://doi.org/10.1002/sd.2931
15. OECD. (2025). Full Report: Employment and Skills Policies for the Green Transition. OECD. https://www.oecd.org/en/publications/employment-and-skills-policies-for-the-green-transition_f0c558fa-en/full-report.html
16. Preacher, K. J., & Hayes, A. F. (2008). Asymptotic and resampling strategies for assessing and comparing indirect effects in multiple mediator models. Behavior Research Methods, 40(3), 879-891.
17. Pribadi, H., Atmoko, A., Hitipeuw, I., Indreswari, H., Laras, P. B., & Prayogi, F. (2026). Systematic literature review of career sustainability informing social cognitive career theory for SDG related skills in higher education. Discover Sustainability, 7(1), 269. https://doi.org/10.1007/s43621-026-02598-y
18. Solihah, P. A., Kaniawati, I., Samsudin, A., & Riandi, R. (2024). Prototype of Greenhouse Effect for Improving Problem-Solving Skills in Science, Technology, Engineering, and Mathematics (STEM)-Education for Sustainable Development (ESD): Literature Review, Bibliometric, and Experiment. Indonesian Journal of Science and Technology, 9(1), Article 1. https://doi.org/10.17509/ijost.v9i1.66773
19. Tutore, I., Falcone, P. M., & Chianese, L. (2026). Springing into sustainability: Assessing experiential learning outcomes for circular economy competences. Journal of Cleaner Production, 552, 147964. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2026.147964
20. Vidal, S., & Kuckuck, M. (2025). Pre-Service Teacher Action Competence in Education for Sustainable Development: A Scoping Review. Sustainability, 17(9), 3856. https://doi.org/10.3390/su17093856
21. Yu, C.-Y., Nguyen, T. H., & Nguyen, H. T. (2026). Iterative competency development in professional education for sustainability: A Kolb-informed framework for transformative learning in higher education. Asian Education and Development Studies, 15(2), 464-487. https://doi.org/10.1108/AEDS-08-2025-0416
22. Zwolińska, K., Lorenc, S., & Pomykała, R. (2022). Sustainable Development in Education from Students’ Perspective-Implementation of Sustainable Development in Curricula. Sustainability, 14(6), 3398. https://doi.org/10.3390/su14063398
| Ngày nhận bài: 20/9/2026; Ngày hoàn thiện biên tập: 27/10/2026; Ngày duyệt đăng: 10/11/2026 |
Các tin khác
Tăng cường minh bạch và giám sát phát hành trái phiếu doanh nghiệp ESG tại Việt Nam
Đánh giá các nhân tố tác động đến ý định sử dụng dịch vụ Cổng thanh toán quốc tế
Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua vé số kiến thiết truyền thống của người tiêu dùng khu vực Bến Tre, tỉnh Vĩnh Long
Trao quyền kinh tế cho phụ nữ vùng Đồng bằng sông Hồng trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: Thực trạng và giải pháp hoàn thiện công tác thống kê, giám sát
Tính bổ trợ giữa dịch vụ du lịch biển tại Khánh Hòa và du lịch văn hóa tại Tây Nguyên trong xây dựng sản phẩm du lịch liên tỉnh
Phát triển du lịch xanh hướng đến bền vững tại Đồng bằng Sông Cửu Long
Tác động của marketing xanh đến trung thành thương hiệu xanh trong ngành sữa tại Việt Nam: Tiếp cận từ Mô hình S-O-R
Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thực hiện kết quả kiểm tra trong ngành Thống kê
Chuyển đổi số và hiệu quả quản trị tại các doanh nghiệp nhà hàng, khách sạn: Nghiên cứu thực tế tại Hải Phòng

