Tính bổ trợ giữa dịch vụ du lịch biển tại Khánh Hòa và du lịch văn hóa tại Tây Nguyên trong xây dựng sản phẩm du lịch liên tỉnh
NCS. Tô Thị Hải Quyên
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Email: [email protected]
Tóm tắt
Nghiên cứu phân tích tính bổ trợ giữa du lịch biển Khánh Hòa và du lịch văn hóa Tây Nguyên qua trường hợp tuyến Nha Trang - Buôn Ma Thuột. Tài liệu và chương trình lữ hành được đối chiếu theo 3 tiêu chí: nhu cầu của cùng nhóm khách, giá trị trải nghiệm tăng thêm và khả năng kết nối về thời gian, chi phí, phương tiện. Kết quả cho thấy, doanh nghiệp đã chào bán hành trình nối 2 địa phương, song giá trị du khách nhận được khi kết hợp 2 chặng cần được kiểm chứng. Nghiên cứu đề xuất thiết kế hành trình theo chủ đề, cùng cộng đồng tổ chức và đánh giá sản phẩm thử nghiệm.
Từ khóa: Tính bổ trợ, du lịch biển Nha Trang, du lịch văn hóa Tây Nguyên, sản phẩm du lịch liên tỉnh
Abstract
This study analyzes the complementarity between coastal tourism in Khanh Hoa and cultural tourism in the Central Highlands, using the Nha Trang-Buon Ma Thuot route as a case study. Tourism-related documents and tour programs are compared against three criteria: demand from the same customer segments, additional experiential value, and connectivity in terms of time, cost, and transportation. The findings indicate that tourism businesses have already offered itineraries connecting the two localities; however, the value delivered to visitors through combining the two destinations requires further validation. The study proposes designing theme-based itineraries, engaging local communities in product development, and evaluating pilot tourism products.
Keywords: Complementarity, Nha Trang coastal tourism, Central Highlands cultural tourism, interprovincial tourism products
ĐẶT VẤN ĐỀ
Một du khách đang nghỉ biển tại Nha Trang có lý do gì để dành 2 ngày tiếp theo ở Buôn Ma Thuột thay vì kéo dài kỳ nghỉ tại Khánh Hòa? Câu hỏi này đặt ra vấn đề về tính bổ trợ giữa 2 nhóm dịch vụ. Chặng Tây Nguyên có thể tạo thêm giá trị cho kỳ nghỉ biển nếu du khách muốn kết hợp thư giãn với tìm hiểu về cà phê, văn hóa cồng chiêng hoặc đời sống cộng đồng. Giá trị ấy còn phụ thuộc vào thời gian di chuyển, chi phí và cách tổ chức các hoạt động trong cùng hành trình. Trên tuyến Nha Trang - Buôn Ma Thuột, nhiều doanh nghiệp lữ hành đã khảo sát điểm đến và chào bán chương trình khám phá cao nguyên khởi hành từ Nha Trang. Tuy nhiên, khi Nha Trang chủ yếu là nơi đón và trả khách, việc di chuyển qua 2 địa phương chưa cho biết du khách đã sử dụng dịch vụ biển và văn hóa cùng nhau như thế nào. Vì vậy, nghiên cứu phân tích tính bổ trợ theo 3 tiêu chí: mức độ phù hợp với nhu cầu của cùng nhóm khách, giá trị trải nghiệm tăng thêm khi kết hợp và khả năng kết nối về thời gian, chi phí, phương tiện. Trên cơ sở đó, đề xuất định hướng xây dựng sản phẩm du lịch liên tỉnh phù hợp với du khách và cộng đồng cung ứng.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, kết hợp phân tích tài liệu và nghiên cứu trường hợp tuyến Nha Trang - Buôn Ma Thuột. Nguồn tư liệu gồm công trình khoa học, bài báo về liên kết du lịch và chương trình do doanh nghiệp chào bán. Các dịch vụ được đối chiếu theo 3 tiêu chí: mức độ phù hợp với nhu cầu của cùng nhóm khách, giá trị trải nghiệm tăng thêm và khả năng kết nối về thời gian, chi phí, phương tiện.
TIÊU CHÍ NHẬN DIỆN TÍNH BỔ TRỢ GIỮA 2 NHÓM DỊCH VỤ
Trong sản phẩm du lịch liên tỉnh, tính bổ trợ thể hiện ở chỗ việc sử dụng một dịch vụ làm tăng giá trị mà du khách nhận được từ dịch vụ khác trong cùng hành trình. Do đó, đơn vị phân tích là toàn bộ chuyến đi theo cảm nhận của du khách. Buhalis (2000) cho rằng, điểm đến là sự kết hợp của nhiều sản phẩm du lịch, mang lại cho người tiêu dùng một trải nghiệm tổng thể. Quan điểm này gợi ý rằng, dù cơ sở lưu trú ven biển, doanh nghiệp vận chuyển và cộng đồng đón khách ở cao nguyên cung ứng những dịch vụ riêng, du khách vẫn đánh giá chúng trong mối liên hệ với nhau. Đối với hành trình nhiều điểm đến, nghiên cứu của Lue và cộng sự (1993) đã vận dụng khái niệm “sức hấp dẫn tích lũy” (cumulative attraction) để lý giải việc du khách kết hợp nhiều điểm dừng trong một chuyến đi. Từ cách tiếp cận này, nghiên cứu đề xuất xem xét tính bổ trợ giữa dịch vụ du lịch biển ở Khánh Hòa và dịch vụ du lịch văn hóa ở Tây Nguyên theo 3 tiêu chí.
Tiêu chí 1: Mức độ phù hợp với nhu cầu của cùng một nhóm khách.
Hai nhóm dịch vụ có tiềm năng bổ trợ khi cùng đáp ứng những mong muốn mà du khách muốn thực hiện trong một kỳ nghỉ. Chẳng hạn, một gia đình có thể chọn Nha Trang để nghỉ biển, đồng thời muốn con tìm hiểu cách trồng, chế biến và thưởng thức cà phê ở Buôn Ma Thuột. Ngược lại, với gia đình chỉ có 3 ngày nghỉ, thêm chặng cao nguyên có thể làm giảm thời gian nghỉ biển mà họ coi trọng nhất. Để nhận diện nhu cầu chung, có thể yêu cầu cùng một người trả lời lựa chọn giữa hành trình chỉ nghỉ biển và hành trình kết hợp, với số ngày và ngân sách xác định. Cách hỏi này cho biết khách sẵn sàng dành bao nhiêu thời gian cho mỗi trải nghiệm.
Tiêu chí 2: Giá trị trải nghiệm tăng thêm khi kết hợp.
Cần làm rõ chặng thứ hai khiến du khách hiểu sâu hơn hoặc trân trọng hơn điều gì ở chặng thứ nhất. Ví dụ, một chương trình ẩm thực có thể bắt đầu bằng việc cùng ngư dân Khánh Hòa tìm hiểu cách chọn nguyên liệu cho bữa ăn ven biển, rồi tiếp nối bằng bữa ăn do người dân tại một điểm đến Tây Nguyên giới thiệu. Khi cả 2 chặng cùng xoay quanh câu hỏi người dân lựa chọn và chế biến nguyên liệu địa phương như thế nào, du khách có cơ sở so sánh 2 cách sống. Sau chuyến đi, có thể hỏi khách hoạt động nào ở cao nguyên đã làm thay đổi cách họ nhìn nhận trải nghiệm ven biển, hoặc ngược lại. Câu trả lời giúp nhận diện phần giá trị phát sinh từ chính sự kết hợp.
Tiêu chí 3: Khả năng kết nối dịch vụ về thời gian, chi phí và phương tiện.
Trên hành trình Nha Trang - Buôn Ma Thuột, cần tính thời gian từ lúc khách rời khách sạn đến khi bắt đầu hoạt động tại cộng đồng, gồm cả thời gian chờ, đổi xe và nghỉ dọc đường. Nếu xe đến sau giờ gia đình chủ nhà chuẩn bị bữa ăn, khách sẽ bỏ lỡ phần trải nghiệm dù 2 hoạt động phù hợp về nội dung. Các chỉ báo có thể sử dụng gồm tỷ lệ thời gian di chuyển trong tổng thời lượng chuyến đi, số lần chuyển phương tiện, chi phí phát sinh trên mỗi khách và mức độ khớp giữa giờ đưa đón với lịch tiếp khách. Như vậy, tính bổ trợ được nhận diện rõ nhất khi cùng một nhóm khách có nhu cầu đối với cả hai dịch vụ, cảm nhận được giá trị tăng thêm và có thể tiếp cận giá trị ấy trong quỹ thời gian, ngân sách của mình.
THỰC TRẠNG BỔ TRỢ GIỮA DỊCH VỤ DU LỊCH BIỂN TẠI KHÁNH HÒA VÀ DU LỊCH VĂN HÓA TẠI TÂY NGUYÊN TRONG XÂY DỰNG SẢN PHẨM DU LỊCH LIÊN TỈNH HIỆN NAY
Trên tuyến Nha Trang - Buôn Ma Thuột, sự bổ trợ giữa dịch vụ du lịch biển tại Khánh Hòa và du lịch văn hóa tại Tây Nguyên thể hiện rõ nhất ở khả năng mở rộng một kỳ nghỉ ven biển thành hành trình tìm hiểu đời sống cao nguyên. Đến năm 2026, có thể nhận diện 3 biểu hiện thực tế: Hai tỉnh đã thống nhất chương trình hợp tác, hướng dẫn viên và doanh nghiệp đã khảo sát điểm đến, một số dịch vụ đã được kết nối thành chương trình có giá chào bán. Tuy nhiên, mỗi biểu hiện phản ánh một mức độ liên kết khác nhau. Để đánh giá sản phẩm từ phía du khách, cần xem xét ai có nhu cầu sử dụng cả 2 nhóm dịch vụ, chặng cao nguyên làm tăng giá trị của kỳ nghỉ biển như thế nào và khách phải dành thêm bao nhiêu thời gian, chi phí để có được trải nghiệm đó.
Thứ nhất, về mức độ phù hợp với nhu cầu của cùng nhóm khách. Dòng khách giữa 2 địa phương đã hình thành nhưng có sự khác biệt theo chiều di chuyển. Thực tế cho thấy, khách từ Đắk Lắk xuống Khánh Hòa nghỉ biển khá đông vào cuối tuần và dịp lễ, Tết. Một doanh nghiệp tại Buôn Ma Thuột cho biết có thể tổ chức đoàn ghép đi Nha Trang từ thứ Sáu khi có ít nhất 10 khách. Ở chiều ngược lại, đại diện doanh nghiệp du lịch cộng đồng KoTam nhận xét lượng khách từ Khánh Hòa lên Đắk Lắk còn hạn chế, đặc biệt là khách quốc tế. Thực tế này cho thấy nhu cầu nghỉ biển ngắn ngày của cư dân cao nguyên đã bộc lộ qua việc tổ chức đoàn. Riêng nhu cầu trải nghiệm văn hóa Tây Nguyên của khách đang nghỉ tại Nha Trang cần được đánh giá bằng số người thực sự mua thêm chặng cao nguyên.
Sự phân biệt này có ý nghĩa khi xác định khách hàng của sản phẩm liên tỉnh. Một gia đình ở Buôn Ma Thuột xuống Nha Trang tắm biển đã di chuyển qua 2 địa phương, nhưng có thể chỉ tiêu dùng dịch vụ du lịch tại Khánh Hòa. Ngược lại, một gia đình đang nghỉ ở Nha Trang và đặt thêm 2 đêm tại Buôn Ma Thuột để tìm hiểu văn hóa cà phê đã lựa chọn cả 2 nhóm dịch vụ trong cùng chuyến đi. Chương trình 3 ngày 2 đêm do Cao Nguyên Tourist chào bán từ Nha Trang tạo điều kiện cho lựa chọn thứ hai. Dù vậy, doanh nghiệp công bố hình thức khởi hành theo yêu cầu; các tài liệu được khảo sát chưa cho biết tỷ lệ khách nghỉ biển đặt mua hoặc số đoàn thực tế theo tháng. Vì vậy, có thể xác nhận thị trường đã có sản phẩm để lựa chọn, còn quy mô nhóm khách có nhu cầu kép vẫn cần được kiểm chứng.
Thứ hai, về giá trị trải nghiệm tăng thêm. Chặng cao nguyên mở rộng nội dung kỳ nghỉ từ thưởng ngoạn cảnh quan sang tìm hiểu sinh kế, lịch sử và văn hóa cộng đồng. Sau khi Khánh Hòa và Đắk Lắk ký chương trình hợp tác giai đoạn 2026-2030, hơn 30 hướng dẫn viên và đại diện doanh nghiệp lữ hành đã khảo sát tuyến Nha Trang - Buôn Ma Thuột vào cuối tháng 3/2026 (Nguyễn Trung, Tiến Nguyên (2026). Các điểm khảo sát gồm Bảo tàng Đắk Lắk, Nhà đày Buôn Ma Thuột, thác Đray Nur và không gian văn hóa cồng chiêng. Trên trục Khánh Hòa - Lâm Đồng, hướng kết hợp nghỉ biển với trải nghiệm trà và vườn hoa tại Đà Lạt cũng đang hình thành. Hai trường hợp cho thấy doanh nghiệp có thể phát triển những hành trình biển - cao nguyên khác nhau tùy chủ đề khách quan tâm.
Mức độ bổ trợ phụ thuộc vào cách tổ chức từng hoạt động. Trong lịch trình của Cao Nguyên Tourist, khách có thể tìm hiểu văn hóa cà phê, tham quan Buôn Đôn và tiếp cận đời sống của cộng đồng M’nông quanh hồ Lắk. Đối với người vừa trải nghiệm vịnh Nha Trang, chặng hồ Lắk có thể mở ra một góc nhìn khác về mối quan hệ giữa cư dân và mặt nước: từ hoạt động nghỉ dưỡng trên vịnh đến việc tìm hiểu cách người dân sử dụng thuyền độc mộc và tổ chức đời sống ven hồ. Giá trị tăng thêm nằm ở cơ hội liên hệ hai trải nghiệm ấy. Tuy nhiên, lịch trình công bố chủ yếu mô tả hoạt động ở cao nguyên; Nha Trang giữ vai trò điểm đón, trả khách. Mức độ liên kết về nội dung giữa hai chặng vì thế còn phụ thuộc vào cách doanh nghiệp thiết kế phần nghỉ biển và cách hướng dẫn viên diễn giải trong suốt hành trình.
Thứ ba, về khả năng kết nối dịch vụ. Tuyến Nha Trang - Buôn Ma Thuột đã có phương án vận chuyển và mức giá tham khảo, song thời gian di chuyển vẫn ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định mua. Cao Nguyên Tourist niêm yết giá 2,95 triệu đồng cho chương trình 3 ngày hai đêm bằng ô tô. Theo lịch trình, xe đón khách tại Nha Trang lúc 7 giờ, đoàn ăn trưa tại Buôn Ma Thuột lúc 11 giờ 30 và bắt đầu tham quan lúc 14 giờ 30. Ngày cuối, đoàn rời Buôn Ma Thuột về Nha Trang lúc 15 giờ. Như vậy, riêng chiều đi đã chiếm phần lớn buổi sáng; khách còn phải dành thời gian cho lượt về. Mức giá trên áp dụng cho chặng cao nguyên khởi hành từ Nha Trang. Khi cân nhắc toàn bộ kỳ nghỉ, khách còn phải tính tiền phòng, hoạt động biển và số ngày nghỉ dành cho phần hành trình tại Khánh Hòa.
Như vậy, tính bổ trợ hiện thể hiện rõ hơn ở khả năng tổ chức dịch vụ so với kết quả tiêu dùng đã được đo lường. Doanh nghiệp có thể đưa khách từ biển lên cao nguyên, bố trí lưu trú và cung cấp trải nghiệm văn hóa với lịch trình cụ thể. Vấn đề còn bỏ ngỏ là bao nhiêu khách lựa chọn cả 2 chặng, hoạt động nào khiến họ thấy chuyến đi có giá trị hơn và chi phí nào khiến họ từ bỏ ý định đi tiếp. Ba chỉ báo sát nhất để đánh giá bước phát triển của sản phẩm là tỷ lệ khách nghỉ biển mua chặng cao nguyên, số đêm lưu trú tăng thêm và đánh giá của khách sau khi hoàn thành cả 2 chặng.
MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG
Trong thời gian tới, xây dựng sản phẩm du lịch liên tỉnh dựa trên tính bổ trợ giữa dịch vụ du lịch biển tại Khánh Hòa và du lịch văn hóa tại Tây Nguyên cần tập trung vào:
Một là, thiết kế sản phẩm theo nhu cầu của nhóm khách có động cơ vừa nghỉ biển vừa tìm hiểu văn hóa. Trước khi lựa chọn điểm đến, doanh nghiệp lữ hành cần xác định khách muốn dành bao nhiêu ngày ở biển, sẵn sàng đi thêm bao xa và mong đợi trải nghiệm gì tại cao nguyên. Có thể khảo sát khách ngay khi họ đặt phòng tại Nha Trang hoặc Cam Ranh bằng cách giới thiệu 2 phương án có cùng số ngày nghỉ và mức giá tương đương. Một phương án dành trọn kỳ nghỉ ở biển, phương án kia dành một phần thời gian cho Buôn Ma Thuột. Lựa chọn và lý do của khách sẽ giúp phân biệt người thực sự muốn kết hợp 2 trải nghiệm với người chỉ quan tâm đến một điểm đến. Kết quả này là căn cứ xác định thời lượng từng chặng và nhóm khách phù hợp để thử nghiệm.
Hai là, xây dựng hành trình theo một chủ đề xuyên suốt để trải nghiệm ở địa phương này làm sâu sắc thêm trải nghiệm ở địa phương kia. Chẳng hạn, với chủ đề sinh kế gắn với mặt nước, khách có thể bắt đầu tại một làng chài ở Khánh Hòa, nghe ngư dân giới thiệu cách nhận biết luồng cá, lựa chọn ngư cụ và chuẩn bị bữa ăn sau chuyến biển. Tại Hồ Lắk, khách tiếp tục tìm hiểu cách người M’nông sử dụng thuyền độc mộc và tổ chức đời sống ven hồ. Qua lời kể của cư dân 2 vùng, khách có thể so sánh cách con người thích nghi với biển và hồ. Mối liên hệ đó tạo lý do để họ đến cả 2 nơi và giúp hướng dẫn viên lựa chọn những hoạt động đáng dành thời gian trong từng chặng.
Ba là, tổ chức vận chuyển và lưu trú sao cho thời gian trải nghiệm tương xứng với chi phí di chuyển. Trên tuyến Nha Trang - Buôn Ma Thuột, doanh nghiệp cần tính cả thời gian đón khách tại khách sạn, dừng nghỉ, nhận phòng và di chuyển đến buôn làng. Lịch đến nên thống nhất với giờ mà gia đình chủ nhà hoặc nghệ nhân có thể tiếp khách. Một bữa ăn cùng gia đình chỉ giữ được ý nghĩa khi khách đến kịp lúc chuẩn bị và có thời gian trò chuyện. Doanh nghiệp có thể thử nghiệm 2 phương án kết thúc hành trình tại Buôn Ma Thuột hoặc trở về Nha Trang, đồng thời công bố tổng giá và thời gian đi xe của từng phương án để khách lựa chọn theo lịch trình tiếp theo.
Bốn là, để cộng đồng ở cả 2 đầu tuyến cùng thiết kế dịch vụ và thỏa thuận cách phân chia lợi ích. Doanh nghiệp lữ hành đảm nhận việc bán chương trình, điều phối lịch và thanh toán. Gia đình ngư dân, hộ làm du lịch cộng đồng và nghệ nhân quyết định nội dung họ muốn giới thiệu, số khách có thể tiếp đón và điều kiện ghi hình. Khi xây dựng giá, các bên cần tính cả thời gian chuẩn bị, thuyết minh, hướng dẫn thực hành và thu dọn sau mỗi đoàn. Thỏa thuận trước về thù lao và cách xử lý khi khách hủy chuyến giúp người dân chủ động sắp xếp công việc, đồng thời bảo đảm doanh nghiệp có thể duy trì chất lượng trải nghiệm qua nhiều lần tổ chức.
Năm là, thử nghiệm sản phẩm ở quy mô nhỏ và điều chỉnh theo kết quả của toàn hành trình. Với mỗi đợt thử nghiệm, doanh nghiệp nên ghi nhận tỷ lệ khách chọn gói kết hợp, thời gian di chuyển thực tế, chi tiêu tại từng địa phương và thu nhập của hộ tham gia. Sau chuyến đi, có thể hỏi khách hoạt động nào trên cao nguyên khiến họ nhìn khác đi về trải nghiệm ở biển và chặng nào họ muốn rút ngắn. Câu trả lời giúp quyết định nên giữ, thay đổi hay loại bỏ hoạt động nào trước khi mở rộng tuyến.
KẾT LUẬN
Dịch vụ du lịch biển tại Khánh Hòa và du lịch văn hóa tại Tây Nguyên có thể bổ trợ nhau khi đáp ứng nhu cầu nghỉ dưỡng và khám phá của cùng nhóm khách. Trên tuyến Nha Trang - Buôn Ma Thuột, doanh nghiệp đã chào bán hành trình nối 2 địa phương, nhưng mức sẵn lòng chi trả và giá trị tăng thêm theo cảm nhận của khách vẫn cần được kiểm chứng. Vì vậy, sản phẩm liên tỉnh nên được thiết kế theo chủ đề chung, cân đối thời gian di chuyển với thời gian trải nghiệm và có sự tham gia của cộng đồng.
Tài liệu tham khảo:
1. Buhalis, D. (2000). Marketing the competitive destination of the future. Tourism Management, 21(1), 97-116. DOI: 10.1016/S0261-5177(99)00095-3
2. Lue, C.-C., Crompton, J. L., & Fesenmaier, D. R. (1993). Conceptualization of multi-destination pleasure trips. Annals of Tourism Research, 20(2), 289-301. DOI: 10.1016/0160-7383(93)90056-9
3. Thái Bình. (2023). Kết nối tour du lịch rừng - biển từ Đắk Lắk đến Khánh Hòa. https://ttdn.vn/hoi-nhap-va-phat-trien/van-hoa-xa-hoi/ket-noi-tour-du-lich-rung-bien-tu-dak-lak-den-khanh-hoa-85123
4. Nguyễn Trung, Tiến Nguyên. (2026). Khánh Hòa “bắt tay” liên kết vùng: Mở lối đi xa cho du lịch. https://nhandan.vn/khanh-hoa-bat-tay-lien-ket-vung-mo-loi-di-xa-cho-du-lich-post955219.html
| Ngày nhận bài: 29/9/2026; Ngày hoàn thiện biên tập: 8/11/2026; Ngày duyệt đăng: 17/11/2026 |
Các tin khác
Tăng cường minh bạch và giám sát phát hành trái phiếu doanh nghiệp ESG tại Việt Nam
Đánh giá các nhân tố tác động đến ý định sử dụng dịch vụ Cổng thanh toán quốc tế
Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua vé số kiến thiết truyền thống của người tiêu dùng khu vực Bến Tre, tỉnh Vĩnh Long
Trao quyền kinh tế cho phụ nữ vùng Đồng bằng sông Hồng trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: Thực trạng và giải pháp hoàn thiện công tác thống kê, giám sát
Ảnh hưởng của nội dung chương trình đào tạo, học tập trải nghiệm và môi trường thể chế đến nhận thức và kỹ năng xanh của sinh viên
Phát triển du lịch xanh hướng đến bền vững tại Đồng bằng Sông Cửu Long
Tác động của marketing xanh đến trung thành thương hiệu xanh trong ngành sữa tại Việt Nam: Tiếp cận từ Mô hình S-O-R
Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thực hiện kết quả kiểm tra trong ngành Thống kê
Chuyển đổi số và hiệu quả quản trị tại các doanh nghiệp nhà hàng, khách sạn: Nghiên cứu thực tế tại Hải Phòng