Thực trạng phát triển du lịch TP. Quảng Ninh giai đoạn 2020-2025 và những vấn đề đặt ra

TS. Lương Thanh Hà

Học viện Ngân hàng

Email: [email protected]

Tóm tắt

Nghiên cứu phân tích thực trạng phát triển du lịch TP. Quảng Ninh giai đoạn 2020-2025. Kết quả cho thấy, hoạt động du lịch lữ hành chứng kiến suy giảm mạnh mẽ trong năm 2021 và phục hồi, mở rộng từ năm 2022. Doanh thu du lịch lữ hành theo giá hiện hành tăng từ 390,7 tỷ đồng năm 2021 lên 1.417,8 tỷ đồng năm 2025. Cùng với sự gia tăng về quy mô, Quảng Ninh từng bước đa dạng hóa sản phẩm theo hướng phát triển du lịch biển đảo, nghỉ dưỡng, văn hóa, tâm linh, du lịch xanh, du lịch cộng đồng, du lịch đường biển và các sản phẩm gắn với sự kiện, giải trí. Tuy nhiên, thời gian lưu trú bình quân vẫn ở mức thấp và cơ cấu chi tiêu còn tập trung vào các dịch vụ cơ bản. Từ những kết quả này, nghiên cứu đề xuất du lịch Quảng Ninh cần nâng cao giá trị thông qua đa dạng hóa sản phẩm, tăng tính liên kết giữa các điểm đến và mở rộng các hoạt động dịch vụ có khả năng kéo dài thời gian lưu trú.

Từ khóa: Du lịch, sản phẩm du lịch, doanh thu du lịch, Quảng Ninh, phát triển du lịch

Abstract

This study examines the development of tourism in Quang Ninh City during the 2020-2025 period. The findings indicate that travel services experienced a sharp decline in 2021, followed by a recovery and expansion from 2022 onward. Revenue from travel services at current prices increased from VND 390.7 billion in 2021 to VND 1,417.8 billion in 2025. Alongside this growth, Quang Ninh has gradually diversified its tourism products, focusing on marine and island tourism, resort tourism, cultural and spiritual tourism, green tourism, community-based tourism, cruise tourism, and event- and entertainment-based offerings. However, the average length of stay remains relatively short, while tourist expenditure is still concentrated on basic services. Based on these findings, the study recommends that Quang Ninh enhance the value generated by tourism through product diversification, stronger linkages among destinations, and the expansion of service activities that encourage longer visitor stays.

Keywords: Tourism, tourism products, tourism revenue, Quang Ninh, tourism development

ĐẶT VẤN ĐỀ

Quảng Ninh là một trong những địa phương có điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch với hệ thống tài nguyên tự nhiên, văn hóa và biển đảo đa dạng. Vịnh Hạ Long, Yên Tử, Vịnh Bái Tử Long, Cô Tô, Vân Đồn cùng nhiều di tích lịch sử, văn hóa và cảnh quan tự nhiên tạo nên nền tảng để tỉnh phát triển nhiều loại hình du lịch khác nhau. Trong những năm gần đây, định hướng phát triển du lịch của Quảng Ninh không chỉ tập trung vào các điểm đến truyền thống mà từng bước mở rộng sang nghỉ dưỡng, biển đảo, văn hóa, tâm linh, du lịch cộng đồng, du lịch xanh, du lịch đường biển và các sản phẩm gắn với sự kiện, giải trí.

Giai đoạn 2020-2025 có ý nghĩa đặc biệt đối với việc đánh giá quá trình phát triển du lịch của TP. Quảng Ninh, bởi đây là khoảng thời gian hoạt động du lịch chịu sự suy giảm mạnh, sau đó phục hồi và tiếp tục mở rộng. Đặc biệt, việc thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương theo Nghị quyết số 36/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, mở ra không gian phát triển mới, tạo điều kiện tăng cường liên kết giữa các khu vực đô thị, biển đảo và các địa bàn giàu giá trị văn hóa, sinh thái. Đây cũng là cơ hội để tái cấu trúc không gian du lịch theo hướng liên kết điểm đến, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị trải nghiệm của du khách.

Do đó, việc xem xét diễn biến doanh thu, quá trình đa dạng hóa sản phẩm và những đặc điểm trong hành vi tiêu dùng của du khách có thể cung cấp cơ sở để đánh giá không chỉ sự thay đổi về quy mô mà còn những vấn đề liên quan đến chất lượng và chiều sâu của tăng trưởng du lịch Quảng Ninh trong bối cảnh mới.

THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH QUẢNG NINH GIAI ĐOẠN 2020-2025

Doanh thu du lịch lữ hành

Bảng 1: Doanh thu du lịch lữ hành của Quảng Ninh giai đoạn 2020-2025

Ghi chú: 2025 là số liệu sơ bộ.

Nguồn: Tác giả tổng hợp và tính toán từ Niên giám Thống kê 2025

Bảng 1 cho biết, năm 2021, doanh thu du lịch lữ hành của Quảng Ninh giảm 37,2% so với năm 2020, xuống còn 390,7 tỷ đồng, mức thấp nhất trong giai đoạn nghiên cứu. Từ năm 2022, doanh thu phục hồi rõ rệt, tăng 82,6% lên 713,7 tỷ đồng. Đà tăng tiếp tục được duy trì trong năm 2023, khi doanh thu đạt 1.046 tỷ đồng, tăng 46,6% so với năm trước và vượt mức năm 2020 khoảng 68,1%. Kết quả này cho thấy hoạt động lữ hành đã phục hồi về quy mô doanh thu sau giai đoạn suy giảm.

Trong hai năm 2024-2025, doanh thu tiếp tục tăng, lần lượt đạt 1.187,1 tỷ đồng và 1.417,8 tỷ đồng. Tuy nhiên, diễn biến tốc độ tăng không hoàn toàn đồng nhất: mức tăng giảm từ 46,6% năm 2023 xuống 13,5% năm 2024, sau đó tăng trở lại lên 19,4% năm 2025. Điều này cho thấy đà tăng doanh thu vẫn được duy trì, nhưng tốc độ tăng trưởng có sự điều chỉnh qua từng năm. Doanh thu tăng chậm hơn trong năm 2024, trước khi có mức tăng cao hơn vào năm 2025.

Xét toàn giai đoạn, doanh thu năm 2025 cao gấp khoảng 2,28 lần năm 2020 và 3,63 lần năm 2021. So với năm 2020, doanh thu năm 2025 tăng khoảng 127,9%, cho thấy quy mô doanh thu lữ hành đã mở rộng đáng kể. Nhìn chung, các số liệu này phản ánh xu hướng phục hồi và mở rộng doanh thu du lịch lữ hành tại Quảng Ninh hậu Covid-19.

Thị trường hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng

Sự phục hồi của hoạt động du lịch diễn ra đồng thời với quá trình mở rộng thị trường bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng trên địa bàn. Theo Cục Thống kê (2026), tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng của Quảng Ninh tăng từ 113.527,1 tỷ đồng năm 2020 lên 190.866,0 tỷ đồng năm 2025.

Bảng 2: Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng của Quảng Ninh giai đoạn 2020-2025

Ghi chú: 2025 là số liệu sơ bộ.

Nguồn: Tác giả tổng hợp và tính toán từ Niên giám Thống kê 2025

Bảng 2 cho thấy tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng liên tục trong giai đoạn 2020-2025. Năm 2021, chỉ tiêu này đạt 118.779,5 tỷ đồng, tăng 4,6% so với năm 2020. Từ năm 2022, mức tăng trở nên rõ nét hơn, với giá trị đạt 141.822,7 tỷ đồng, cao hơn 24,9% so với năm 2020. Xu hướng tăng tiếp tục được duy trì trong các năm 2023-2025. Đến năm 2025, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 190.866,0 tỷ đồng, tăng 68,1% so với năm 2020. Như vậy, thị trường hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng của tỉnh đã mở rộng đáng kể về quy mô trong giai đoạn nghiên cứu.

Đặt trong mối liên hệ với doanh thu du lịch lữ hành, sự gia tăng của hai chỉ tiêu cho thấy hoạt động du lịch phục hồi trong bối cảnh thị trường tiêu dùng và dịch vụ địa phương cũng phát triển. Thị trường mở rộng tạo bối cảnh thuận lợi cho các hoạt động kinh doanh dịch vụ, trong đó có lữ hành.

Sản phẩm du lịch

Cùng với sự phục hồi về quy mô, Quảng Ninh từng bước đa dạng hóa sản phẩm du lịch nhằm khai thác tốt hơn các lợi thế về tài nguyên tự nhiên, văn hóa và biển đảo. Các loại hình nghỉ dưỡng, du lịch biển đảo, văn hóa tâm linh, du lịch xanh và du lịch đường biển tiếp tục được chú trọng. Bên cạnh đó, các sản phẩm gắn với sự kiện văn hóa, nghệ thuật và giải trí cũng được phát triển nhằm bổ sung trải nghiệm cho du khách ngoài các hoạt động tham quan truyền thống.

Quá trình đa dạng hóa sản phẩm đi cùng với việc mở rộng không gian khai thác du lịch. Bên cạnh Vịnh Hạ Long, các địa bàn như Yên Tử, Vịnh Bái Tử Long, Vân Đồn, Cô Tô, Móng Cái, Bình Liêu và Đông Triều được khai thác dựa trên những lợi thế riêng về cảnh quan, biển đảo, văn hóa và lịch sử. Đặc biệt, các hành trình trên Vịnh Bái Tử Long kết hợp tham quan cảnh quan với trải nghiệm văn hóa cộng đồng đã bổ sung lựa chọn cho du khách ngoài những tuyến tham quan quen thuộc trên Vịnh Hạ Long. Việc mở rộng không gian này tạo cơ sở để hình thành các chương trình du lịch có nội dung và trải nghiệm đa dạng hơn.

Bên cạnh các sản phẩm dựa trên tài nguyên tự nhiên và văn hóa, du lịch tàu biển quốc tế và du lịch sự kiện, giải trí là những hướng phát triển đáng chú ý. Trong tháng 1/2026, Quảng Ninh đón khoảng 11 chuyến tàu du lịch biển với gần 20.000 lượt khách quốc tế. Dòng khách này mở ra cơ hội khai thác các dịch vụ tham quan, ăn uống, mua sắm và vận chuyển tại địa phương, đồng thời đòi hỏi sự phối hợp giữa doanh nghiệp lữ hành và các đơn vị cung ứng dịch vụ. Trong khi đó, các chương trình biểu diễn nghệ thuật, concert và sự kiện giải trí góp phần mở rộng hoạt động trải nghiệm, tạo thêm lý do để du khách lựa chọn điểm đến ngoài các hoạt động tham quan ban ngày.

Tuy nhiên, việc gia tăng số lượng loại hình và mở rộng địa bàn khai thác chưa đồng nghĩa với sự liên kết hiệu quả giữa các sản phẩm. Kết quả điều tra khách du lịch năm 2025 cho thấy hơn 60% khách được khảo sát từng quay lại Quảng Ninh, nhưng nhiều người vẫn lựa chọn các điểm đến quen thuộc quanh Vịnh Hạ Long và Bãi Cháy. Điều này cho thấy các điểm đến chủ đạo vẫn giữ vai trò quan trọng trong hành trình của du khách, trong khi khả năng kết nối với những khu vực và sản phẩm khác cần được xem xét thêm. Tuy nhiên, số liệu khảo sát này chưa đủ để khẳng định mức độ liên kết sản phẩm là nguyên nhân khiến du khách tập trung tại các điểm đến quen thuộc.

Nhìn chung, sản phẩm du lịch Quảng Ninh đang phát triển theo hướng đa dạng hóa loại hình và mở rộng không gian khai thác. Vấn đề đặt ra là mức độ kết nối giữa các điểm đến, hoạt động trải nghiệm và dịch vụ bổ trợ để hình thành những hành trình phong phú, thay vì chỉ phát triển các sản phẩm riêng lẻ. Đây là khía cạnh cần được xem xét khi đánh giá khả năng khai thác các lợi thế du lịch của tỉnh.

Đặc điểm tiêu dùng du lịch

Kết quả điều tra khách du lịch năm 2025 của Thống kê tỉnh Quảng Ninh (nay là Thống kê TP. Quảng Ninh) cho biết, cơ cấu tiêu dùng của du khách còn tập trung tương đối lớn vào lưu trú và ăn uống, trong khi chi tiêu cho mua sắm, vui chơi giải trí và trải nghiệm văn hóa chiếm tỷ trọng thấp hơn. Đối với khách nội địa lưu trú tự sắp xếp chuyến đi, mức chi tiêu bình quân đạt 3,676 triệu đồng/lượt, tăng 10,2% so với năm 2024. Khách quốc tế lưu trú có mức chi tiêu bình quân 4,443 triệu đồng/lượt, tăng 9,0%. Đối với khách du lịch trong ngày, mức chi tiêu bình quân đạt 2,682 triệu đồng/lượt, tăng 9,49% so với năm 2024.

Bảng 3: Một số chỉ tiêu về chi tiêu và thời gian lưu trú của khách du lịch Quảng Ninh năm 2025

Nguồn: Thống kê tỉnh Quảng Ninh (2026)

Trong khi mức chi tiêu bình quân có sự gia tăng, thời gian lưu trú bình quân gần như không thay đổi. Thời gian lưu trú bình quân của khách tại Quảng Ninh đạt 2,56 ngày; khách nội địa đạt 2,34 ngày và khách quốc tế đạt 3,20 ngày. So với năm 2024, thời gian lưu trú của khách nội địa chỉ tăng 0,03 ngày, trong khi khách quốc tế giảm 0,01 ngày.

Kết quả này cho thấy khả năng gia tăng giá trị từ mỗi lượt khách còn phụ thuộc đáng kể vào việc mở rộng các hoạt động tiêu dùng trong cùng thời gian lưu trú. Các sản phẩm về ẩm thực, mua sắm, vui chơi giải trí, trải nghiệm văn hóa và hoạt động ban đêm vì vậy có vai trò bổ trợ quan trọng đối với các sản phẩm tham quan và lưu trú.

Một đặc điểm khác là mức độ quay lại của khách tương đối cao nhưng hành trình của khách vẫn tập trung vào những điểm đến quen thuộc. Theo kết quả điều tra, hơn 60% khách được khảo sát từng quay lại Quảng Ninh, song phần lớn vẫn lựa chọn các không gian quanh Vịnh Hạ Long và Bãi Cháy. Điều này cho thấy khả năng duy trì sức hấp dẫn của điểm đến là một lợi thế, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu làm mới trải nghiệm để khách quay lại có thêm động cơ khám phá những sản phẩm và không gian khác.

KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý

Giai đoạn 2020-2025 cho thấy du lịch Quảng Ninh phục hồi rõ rệt và tiếp tục mở rộng về quy mô. Doanh thu du lịch lữ hành tăng từ 390,7 tỷ đồng năm 2021 lên 1.417,8 tỷ đồng năm 2025, trong khi tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng liên tục, đạt 190.866 tỷ đồng năm 2025. Những diễn biến này phản ánh sự mở rộng của hoạt động lữ hành trong bối cảnh thị trường hàng hóa và dịch vụ của tỉnh phát triển.

Cùng với tăng trưởng về quy mô, sản phẩm du lịch được đa dạng hóa về loại hình và không gian khai thác, từ du lịch biển đảo, nghỉ dưỡng, văn hóa, tâm linh đến du lịch xanh, du lịch đường biển và các sản phẩm gắn với sự kiện, giải trí. Tuy nhiên, kết quả điều tra khách du lịch năm 2025 cho thấy thời gian lưu trú bình quân chưa cải thiện đáng kể, chi tiêu vẫn tập trung tương đối lớn vào các dịch vụ cơ bản và khách du lịch còn lựa chọn nhiều điểm đến quen thuộc. Điều này cho thấy việc mở rộng danh mục sản phẩm chưa đồng nghĩa với sự gia tăng tương ứng về chiều sâu trải nghiệm và giá trị thu được từ mỗi lượt khách.

Từ thực trạng trên, hàm ý đặt ra là Quảng Ninh cần chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng và giá trị của hoạt động du lịch. Trọng tâm không chỉ là phát triển thêm sản phẩm mới mà còn tăng cường liên kết giữa các điểm đến, hoàn thiện các chương trình trải nghiệm kết hợp nhiều loại hình dịch vụ và mở rộng các hoạt động văn hóa, giải trí, mua sắm, dịch vụ ban đêm. Đồng thời, nâng cao chất lượng phục vụ và tính thuận tiện trong tiếp cận các điểm đến sẽ góp phần tạo động lực để du khách kéo dài thời gian lưu trú và đa dạng hóa chi tiêu. Đây là những định hướng có thể hỗ trợ Quảng Ninh khai thác hiệu quả hơn lợi thế tài nguyên, gia tăng giá trị kinh tế từ hoạt động du lịch và thúc đẩy phát triển theo chiều sâu trong giai đoạn tiếp theo.

Tài liệu tham khảo:

1. Cục Thống kê (2026). Niên giám Thống kê 2025. Nxb Kinh tế - Tài chính.

2. Thông tấn xã Việt Nam (2026). Đa dạng hóa hình thức, sản phẩm du lịch thu hút du khách đến Quảng Ninh. https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-van/da-dang-hoa-hinh-thuc-san-pham-du-lich-thu-hut-du-khach-den-quang-ninh-421865.html

3. Thống kê tỉnh Quảng Ninh (2026). Báo cáo kết quả điều tra khách du lịch tại Quảng Ninh Năm 2025.