Nâng cao chất lượng quản lý dịch vụ đào tạo tại các trường đại học công lập khối ngành Kinh tế trên địa bàn TP. Hà Nội trong bối cảnh tự chủ đại học và chuyển đổi số
NCS. Đào Thị Thanh Huyền
Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội
Email: [email protected]
Tóm tắt
Trong bối cảnh tự chủ đại học và chuyển đổi số, quản lý chất lượng dịch vụ đào tạo đóng vai trò quyết định đến hiệu quả vận hành và năng lực cạnh tranh của các cơ sở giáo dục đại học công lập. Dựa trên dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2021-2026 từ 10 trường đại học công lập khối ngành kinh tế trên địa bàn Hà Nội, nghiên cứu phân tích thực trạng quản lý chuỗi dịch vụ đào tạo qua các chỉ số thực chứng. Kết quả chỉ ra nhiều điểm nghẽn hệ thống: tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn phân hóa sâu sắc (43,5%-93%), khoảng cách lớn giữa tỷ lệ có việc làm chung và việc làm đúng chuyên môn (chênh lệch 10%-12%), chi phí cơ sở vật chất cao nhưng thiếu đánh giá hiệu quả kinh tế và thiếu vắng cơ chế khép vòng cải tiến. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất mô hình quản trị chất lượng tích hợp dựa trên dữ liệu, hệ thống 8 nhóm giải pháp, lộ trình triển khai 3 giai đoạn và khung KPI/SLA tham chiếu đến năm 2030.
Từ khóa: Quản lý chất lượng dịch vụ đào tạo, thực trạng quản trị, đại học công lập khối ngành kinh tế, TP. Hà Nội, quản trị dựa trên dữ liệu
Abstract
In the context of university autonomy and digital transformation, the management of training service quality plays a critical role in determining the operational effectiveness and competitive capacity of public higher education institutions. Drawing on secondary data collected from 10 public universities specializing in economics and business in Ha Noi, Viet Nam, over the 2021-2026 period, the study examines the current state of training service chain management through empirical indicators. The findings reveal several systemic bottlenecks, including substantial disparities in on-time graduation rates (ranging from 43.5% to 93%), a considerable gap between overall graduate employment rates and employment rates in jobs relevant to graduates' fields of study (10-12 percentage points), high expenditure on physical infrastructure without adequate assessments of economic efficiency, and the absence of closed-loop mechanisms for continuous improvement. Based on these findings, the study proposes an integrated, data-driven quality management model, comprising eight groups of strategic solutions, a three-phase implementation roadmap, and a set of reference key performance indicators (KPIs) and service-level agreements (SLAs) extending to 2030.
Keywords: Training service quality management, current management practices, public universities specializing in economics and business, Ha Noi, Viet Nam, data-driven governance
ĐẶT VẤN ĐỀ
Hà Nội là trung tâm giáo dục đại học lớn nhất cả nước về quy mô đào tạo, nghiên cứu và cung ứng nguồn nhân lực khối ngành kinh tế, với hệ thống các trường đại học công lập trọng điểm như: Đại học Kinh tế Quốc dân, Trường Đại học Ngoại thương, Trường Đại học Thương mại, Học viện Tài chính, Học viện Ngân hàng, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội... Bước vào giai đoạn phát triển mới, các cơ sở giáo dục đại học này đang chịu sự tác động đa chiều từ quá trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Đặc biệt, việc mở rộng quyền tự chủ gắn liền với trách nhiệm giải trình theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học (Quốc hội, 2018), việc thực thi Chuẩn cơ sở giáo dục đại học theo Thông tư số 01/2024/TT-BGDĐT cùng các quy định siết chặt nghĩa vụ công khai, minh bạch thông tin theo Thông tư số 09/2024/TT-BGDĐT (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2024a, 2024b), kết hợp với chiến lược đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia (Thủ tướng Chính phủ, 2022) đang đặt ra những đòi hỏi cấp thiết đối với công tác quản trị của các nhà trường (Nguyễn Thị Mỹ Lộc và Lê Thái Hưng, 2023).
Nhằm nâng cao vị thế và năng lực cạnh tranh tuyển sinh, phần lớn các trường đã chủ động phân bổ nguồn lực lớn cho công tác kiểm định chất lượng chương trình đào tạo (CTĐT) theo các chuẩn mực quốc gia và quốc tế, đồng thời gia tăng đầu tư hiện đại hóa cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin. Tuy nhiên, dưới giác độ quản lý kinh tế, hiệu quả quản trị chất lượng dịch vụ đào tạo không thể chỉ dừng lại ở số lượng chương trình đạt chứng nhận kiểm định mang tính hình thức nhằm tìm kiếm sự thừa nhận thể chế (DiMaggio và Powell, 1983), hay các chỉ số đo lường sự hài lòng cảm tính mang tính thời điểm (Abdullah, 2006; Parasuraman và cộng sự, 1988). Thực tiễn vận hành cho thấy, bài toán then chốt hiện nay là các trường vẫn đối mặt với rào cản chi phí giao dịch nội bộ tăng cao (Trần Đức Viên, 2021; Williamson, 1981), gặp nhiều khó khăn trong việc chuẩn hóa chuỗi cung ứng dịch vụ khép kín, cũng như thiếu vắng cơ chế hữu hiệu để chuyển hóa dữ liệu đánh giá thành các hành động cải tiến liên tục nhằm khép kín chu trình chất lượng (Đặng Xuân Hải và Nguyễn Thị Thu Hằng, 2021; Woodhouse, 2003). Xuất phát từ thực tiễn trên, nghiên cứu này tiến hành khảo sát và phân tích thực trạng quản lý dịch vụ đào tạo tại các trường đại học công lập khối ngành kinh tế trên địa bàn TP. Hà Nội, nhằm góp phần tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh bền vững của các trường trong bối cảnh tự chủ đại học và chuyển đổi số đến năm 2030.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu áp dụng phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp có đối soát chéo kết hợp với kỹ thuật đối sánh chuẩn nhằm đánh giá toàn diện thực trạng quản lý chất lượng dịch vụ đào tạo tại các trường đại học công lập khối ngành Kinh tế trên địa bàn TP. Hà Nội trong giai đoạn 2021-2026. Thiết kế nghiên cứu cụ thể được triển khai như sau:
Đối tượng và phạm vi khảo sát: Khách thể khảo sát bao gồm toàn bộ 10 cơ sở giáo dục đại học công lập có quy mô đào tạo trọng điểm khối ngành Kinh tế tại Hà Nội, gồm: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Trường Đại học Ngoại thương, Trường Đại học Thương mại, Học viện Tài chính, Học viện Ngân hàng, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, Học viện Chính sách và Phát triển, Trường Đại học Lao động - Xã hội, Trường Đại học Công đoàn và Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp.
Nguồn dữ liệu và quy trình thu thập: Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp và đối soát chéo từ các nguồn công khai chính thức của các cơ sở giáo dục đại học trong giai đoạn 2021-2026, bao gồm: Báo cáo thường niên và Báo cáo công khai theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo; Đề án tự chủ đại học, Đề án tuyển sinh và chiến lược phát triển của từng đơn vị; Báo cáo tự đánh giá, báo cáo đánh giá ngoài và cơ sở dữ liệu kết quả kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục cũng như CTĐT theo các tiêu chuẩn trong nước (Bộ Giáo dục và Đào tạo ) và quốc tế (như AUN-QA, ACBSP, FIBAA...).
Hệ thống chỉ tiêu phân tích thực chứng: Để lượng hóa và đánh giá thực trạng quản lý dịch vụ đào tạo dưới góc độ quản trị đại học hiện đại, nghiên cứu xây dựng khung phân tích dựa trên 3 nhóm chỉ tiêu chính:
Một là, chỉ tiêu về kết quả cung ứng dịch vụ đào tạo: Đánh giá chất lượng đầu ra thông qua tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp chung; tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn; mức độ hài lòng của người học đối với dịch vụ đào tạo; tỷ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp (trong vòng 12 tháng) và tỷ lệ việc làm phù hợp với ngành đào tạo.
Hai là, chỉ tiêu về năng lực nguồn lực và mức độ chuyển đổi số: Phản ánh điều kiện đảm bảo chất lượng và hạ tầng vận hành, bao gồm tỷ lệ giảng viên cơ hữu có trình độ tiến sĩ; tỷ số người học/giảng viên quy đổi; mức độ số hóa CTĐT (tỷ lệ học phần có cấu phần trực tuyến trên LMS); năng lực hạ tầng công nghệ (băng thông, hệ thống quản lý học tập); và cơ cấu chi thường xuyên dành cho bảo đảm cơ sở vật chất, dịch vụ hỗ trợ người học.
Ba là, chỉ tiêu về chu trình kiểm soát và cải tiến chất lượng: Đo lường hiệu quả quản trị quy trình thông qua tỷ lệ CTĐT được kiểm định chất lượng (trong nước và quốc tế); mức độ tích hợp của hệ thống bảo đảm chất lượng nội bộ (IQA); và năng lực khép kín chu trình cải tiến liên tục (vòng lặp PDCA) dựa trên cơ sở phản hồi của các bên liên quan sau đánh giá.
THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ ĐÀO TẠO TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐƯỢC KHẢO SÁT
Phân tích thực chứng các chỉ số kết quả dịch vụ đào tạo
Số liệu công khai định kỳ của 10 cơ sở giáo dục đại học công lập khối ngành kinh tế tại TP. Hà Nội giai đoạn 2021-2026 phản ánh bức tranh đa chiều về kết quả cung ứng dịch vụ đào tạo, đồng thời bộc lộ những độ lệch quản trị đáng chú ý giữa chuẩn đầu ra danh nghĩa và hiệu quả vận hành thực tế.
Bảng 1: Các chỉ số kết quả đào tạo cốt lõi tại 10 cơ sở giáo dục đại học khảo sát
| Tên cơ sở giáo dục đại học | Tốt nghiệp chung (%) | Tốt nghiệp đúng hạn (%) | Sinh viên hài lòng với giảng viên (%) | Sinh viên tốt nghiệp hài lòng tổng thể (%) | Việc làm phù hợp chuyên môn (%) |
|---|---|---|---|---|---|
| Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU) | 65,5 | 43,5 | 90,2 | 90,2 | 96 |
| Trường Đại học Ngoại thương (FTU) | 96,1 | 93 | 97,3 | 92,1 | 98 |
| Trường Đại học Thương mại (TMU) | 88,67 | 83,08 | 95,5 | 91,1 | 98,7 |
| Học viện Tài chính (AOF) | 92,5 | 86,8 | 96,6 | 97 | 93,3 |
| Học viện Ngân hàng (BAV) | 89,6 | 83,3 | 95,8 | 95,5 | 97,4 |
| Trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN (UEB) | 77,7 | 66,2 | 95,4 | 86,1 | 84,2 |
| Học viện Chính sách và Phát triển (APD) | 72,8 | 70,7 | 98,7 | 97,2 | 96,8 |
| Trường Đại học Lao động - Xã hội (ULSA) | 79,69 | 63 | 85 | 90 | 83 |
| Trường Đại học Công đoàn (TU) | 78,6 | 76,2 | 92,9 | 83,2 | 92,2 |
| Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp (UNETI) | 69,1 | 64 | 93 | 92,5 | 97,8 |
Nguồn: Kết quả nghiên cứu của tác giả
Từ kết quả phân tích số liệu tại Bảng 1, có thể rút ra 3 phát hiện quản trị trọng yếu:
Thứ nhất, sự phân hóa và đứt gãy trong kiểm soát tiến độ học vụ của người học: Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn có sự chênh lệch rất lớn giữa các cơ sở đào tạo, trải rộng từ 43,50% (NEU) đến 93,00% (FTU). Diễn biến theo chuỗi thời gian cho thấy xu hướng suy giảm rõ nét ở một số đơn vị: tỷ lệ đúng hạn của NEU giảm từ 57,1% (năm 2024) xuống 43,5% (năm 2025), tương ứng mức giảm 13,6 điểm phần trăm; TU giảm từ 88,7% xuống 76,2% (giảm 12,5 điểm phần trăm); APD giảm 4,6 điểm phần trăm. Dưới góc độ quản lý kinh tế, hiện tượng chậm tiến độ học vụ làm phát sinh chi phí cơ hội lớn cho người học và gia tăng chi phí quản lý vận hành của nhà trường. Vấn đề này phản ánh những hạn chế trong hệ thống cảnh báo học vụ sớm, sự thiếu linh hoạt trong cấu trúc môn tiên quyết cũng như công tác điều phối kế hoạch giảng dạy theo hệ thống tín chỉ.
Thứ hai, khoảng cách chất lượng giữa tỷ lệ có việc làm tổng thể và việc làm đúng ngành: Báo cáo công khai của hầu hết các trường đều ghi nhận tỷ lệ có việc làm chung sau 12 tháng tốt nghiệp ở mức cao (thường vượt ngưỡng 95%). Tuy nhiên, khi bóc tách theo tiêu chí việc làm phù hợp với ngành đào tạo, chỉ số này có sự sụt giảm đáng kể ở một số đơn vị. Cụ thể, tại UEB, tỷ lệ có việc làm chung đạt 96,4% nhưng tỷ lệ làm việc đúng chuyên môn chỉ đạt 84,2% (chênh lệch 12,2 điểm phần trăm); tại ULSA, chỉ số này dừng lại ở mức 83%. Khoảng cách này cho thấy chất lượng kỹ thuật của dịch vụ đào tạo - thể hiện qua mức độ thích ứng của chuẩn đầu ra với nhu cầu thực tế của thị trường lao động vẫn còn độ trễ nhất định.
Thứ ba, nghịch lý từ hiện tượng “bình quân hóa” mức độ hài lòng của người học: Tỷ lệ hài lòng của sinh viên đối với giảng viên và cơ sở đào tạo tại tất cả các trường đều duy trì ở mức danh nghĩa rất cao (dao động từ 83,2% đến 98,7%), gần như không có sự tương quan tuyến tính với tỷ lệ hoàn thành chương trình đúng hạn hay tỷ lệ việc làm phù hợp chuyên môn. Hiện tượng này bắt nguồn từ công cụ và quy trình đo lường: các phiếu khảo sát định kỳ cuối kỳ thường được thực hiện mang tính thủ tục, áp dụng thang đo cảm nhận tức thời thay vì đánh giá chất lượng kỹ thuật chuyên sâu. Do đó, dữ liệu thu về khó cung cấp tín hiệu tin cậy cho các quyết định cải tiến quy trình quản lý chất lượng đào tạo.
Đánh giá điều kiện bảo đảm chất lượng và mức độ sẵn sàng số hóa
Năng lực nguồn lực đầu vào và mức độ hiện đại hóa hạ tầng công nghệ là những yếu tố cấu thành nền tảng vật chất quyết định tính ổn định và chất lượng của dịch vụ đào tạo đại học. Dữ liệu tổng hợp tại Bảng 2 phản ánh các chỉ số cơ bản về cơ cấu đội ngũ giảng viên, mức độ số hóa học liệu và quy mô chi tiêu cho cơ sở vật chất tại các đơn vị khảo sát.
Bảng 2: Chỉ số đội ngũ, mức độ số hóa và cơ cấu chi phí vận hành tại các cơ sở khảo sát
| Tên cơ sở giáo dục đại học | Giảng viên có trình độ TS (%) | Sinh viên quy đổi/Giảng viên cơ hữu | Tỷ lệ học phần sẵn sàng trực tuyến (%) | Băng thông/1.000 sinh viên (Mbps) | Chi cơ sở vật chất & dịch vụ (tỷ đồng) | Tỷ trọng chi chi cơ sở vật chất và dịch vụ trong tổng chi (%) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| NEU | 64,61 | 59,42 | 18,58 | 114,8 | - | - |
| FTU | 50 | 28,23 | 13,38 | 500 | - | - |
| TMU | 50,6 | 40,66 | 100 | 195 | 290,73 | 44,89 |
| AOF | 52,76 | 46,42 | 32,02 | 248,1 | 453,5 | 68,84 |
| BAV | 48,53 | 25 | 96,37 | 80 | - | - |
| UEB | 69,53 | 37,26 | 86,96 | 800 | 153,96 | 50,91 |
| APD | 48,72 | 31,92 | 56,57 | 185 | 112,97 | 67,74 |
| ULSA | 43,52 | 29,45 | - | - | - | - |
| TU | 40,46 | 26,29 | 49,86 | 500 | 82,03 | 42,5 |
| UNETI | 22,7 | 27,51 | 74,14 | 750 | 142,66 | 34,72 |
Ghi chú: Dấu “-” thể hiện số liệu chưa được công bố công khai hoặc chưa đồng bộ theo tiêu chuẩn báo cáo.
Nguồn: Kết quả nghiên cứu của tác giả
Từ dữ liệu Bảng 2, có 3 xung đột cốt lõi trong quản trị nguồn lực được nhận diện như sau:
Quá tải đối với đội ngũ giảng viên trình độ cao: Dù tỷ lệ giảng viên có học vị tiến sĩ khá cao (UEB: 69,53%, NEU: 64,61%, AOF: 52,76%), tỷ số sinh viên quy đổi/giảng viên cơ hữu tại nhiều nơi vượt xa ngưỡng chuẩn (NEU: 59,42; AOF: 46,42). Áp lực quy mô lớp học lớn cùng nghĩa vụ công bố quốc tế làm suy giảm thời lượng cố vấn và chất lượng tương tác trực tiếp với người học.
Chuyển đổi số phân mảnh, thiếu đồng bộ: Mức độ sẵn sàng học liệu số phân hóa gay gắt giữa các trường có cùng định hướng kinh tế. Trong khi TMU (100%) và BAV (96,37%) gần như hoàn tất số hóa học phần, tỷ lệ này tại NEU (18,58%) và FTU (13,38%) còn rất khiêm tốn, cho thấy sự thiếu vắng một chuẩn quản trị dịch vụ học tập số thống nhất trong toàn khối.
Chi tiêu lớn cho tài sản hữu hình nhưng thiếu đánh giá hiệu quả kinh tế: Chi phí cơ sở vật chất và dịch vụ chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng chi thường xuyên (AOF: 68,84%, tương đương 453,5 tỷ đồng; APD: 67,74%; UEB: 50,91%). Tuy nhiên, các trường hầu như chưa áp dụng khung phân tích chi phí - lợi ích (CBA) để đo lường giá trị gia tăng thực tế đối với chất lượng đào tạo, tiềm ẩn rủi ro kém hiệu quả trong phân bổ ngân sách tự chủ.
Thực trạng kiểm tra, giám sát và khoảng trống trong khép vòng cải tiến
Dù ghi nhận bước tiến lớn về quy mô kiểm định CTĐT (NEU: 63 CTĐT với 35 chuẩn quốc tế; FTU: 39 CTĐT; TMU: 27 CTĐT; BAV: 20 CTĐT), hệ thống quản trị của các trường bộc lộ nút thắt nghiêm trọng ở khâu Cải tiến (Act) trong chu trình PDCA:
Quản trị chất lượng theo chiến dịch: Hoạt động bảo đảm chất lượng chủ yếu kích hoạt theo các đợt đánh giá ngoài. Sau khi đạt chứng nhận, hệ thống có xu hướng chùng xuống, thiếu cơ chế giám sát định kỳ việc thực thi các khuyến nghị cải tiến.
Tình trạng quá tải khảo sát: Việc lấy ý kiến người học và giảng viên dày đặc nhưng mang tính thủ tục; tỷ lệ phản hồi thực chất thấp và tỷ lệ phiếu không hợp lệ gia tăng, làm suy giảm độ tin cậy của dữ liệu dùng cho ra quyết định.
Khoảng trống quy trình CAPA (Khắc phục - Phòng ngừa): Các trường chưa chuẩn hóa quy trình CAPA có khả năng truy vết: thiếu phân định chủ sở hữu quá trình chịu trách nhiệm chính, không bố trí ngân sách riêng cho việc khắc phục và bỏ trống khâu tái đo lường để thẩm định kết quả xử lý dứt điểm.
Những điểm nghẽn quản trị hệ thống và nguyên nhân cốt lõi
Dưới giác độ quản lý kinh tế và tiếp cận từ các Lý thuyết thể chế (DiMaggio và Powell, 1983), Lý thuyết đại diện (Jensen và Meckling, 1976) cùng Lý thuyết chi phí giao dịch (Williamson, O.E., 1981), bức tranh thực trạng tại các trường đại học công lập khối kinh tế bộc lộ 4 điểm nghẽn quản trị mang tính hệ thống được mô tả như Bảng 3.
Bảng 3: Tổng hợp các điểm nghẽn quản trị và cơ chế tác động
| STT | Điểm nghẽn quản trị | Cơ chế tác động dưới giác độ quản lý kinh tế | Hệ quả thực tiễn |
|---|---|---|---|
| 1 | Mất cân đối giữa kiểm định bên ngoài và năng lực tự cải tiến nội bộ | Thiên lệch về việc tìm kiếm sự công nhận hình thức từ bên ngoài; xuất hiện khoảng cách lớn giữa hồ sơ minh chứng trên giấy tờ và hoạt động chuyên môn hằng ngày | Hình thành thói quen đối phó theo từng đợt kiểm định; hệ thống có xu hướng chùng xuống sau khi đạt chứng nhận; các giải pháp khắc phục chỉ mang tính hình thức |
| 2 | Quản trị dữ liệu phân tán và cục bộ | Rào cản chia sẻ thông tin giữa các phòng ban làm gia tăng chi phí điều phối và thời gian tìm kiếm thông tin nội bộ | Không tìm ra nguyên nhân cốt lõi khiến sinh viên chậm tốt nghiệp; thiếu sự kết nối thông suốt giữa kết quả học tập, tình hình tài chính và cơ hội việc làm |
| 3 | Thiếu tư duy kinh tế trong phân bổ nguồn lực | Các quyết định đầu tư chưa dựa trên việc so sánh giữa chi phí bỏ ra và lợi ích thu về; chưa tính toán đầy đủ chi phí vận hành trong toàn bộ vòng đời tài sản | Nhiều trang thiết bị, giảng đường hiện đại chưa khai thác hết công năng; khó đo lường mức độ cải thiện thực chất của chất lượng đào tạo so với nguồn kinh phí đã chi |
| 4 | Mối liên kết với thị trường lao động còn lỏng lẻo | Tình trạng thiếu hụt và bất cân cập thông tin giữa nhà trường và đơn vị tuyển dụng về năng lực làm việc thực tế | Sinh viên tốt nghiệp khó tìm được việc làm phù hợp với ngành học; CTĐT chậm thích ứng trước những biến động nhanh của nền kinh tế số |
Nguồn: Kết quả nghiên cứu của tác giả
Nhìn chung, những hạn chế mang tính cấu trúc này cho thấy hệ thống quản lý chất lượng dịch vụ đào tạo tại các trường hiện nay vẫn nặng về tính đối phó và vận hành cục bộ, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi sang một phương thức quản trị tích hợp, dựa trên dữ liệu thực tế và gắn kết chặt chẽ với nhu cầu của thị trường lao động.
ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH QUẢN TRỊ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ ĐÀO TẠO TÍCH HỢP ĐẾN NĂM 2030
Nhằm tháo gỡ triệt để những điểm nghẽn quản trị nêu trên, nghiên cứu đề xuất mô hình quản trị chất lượng dịch vụ đào tạo tích hợp dựa trên dữ liệu dành cho các trường đại học công lập khối ngành kinh tế trong tiến trình thực hiện tự chủ và chuyển đổi số (Hình).
Hình: Mô hình quản trị chất lượng dịch vụ đào tạo tích hợp đến năm 2030
![]() |
Nguồn: Đề xuất của tác giả
Cấu trúc 4 tầng của mô hình quản trị tích hợp
Mô hình được thiết kế theo cấu trúc phân tầng hữu cơ và logic, tạo sự gắn kết chặt chẽ từ nền tảng thể chế, trục dữ liệu, quy trình cung ứng dịch vụ cho đến cơ chế tự cải tiến nội bộ:
Tầng thể chế và phân quyền trách nhiệm: Tinh gọn bộ máy, xác định rõ từng chủ quá trình chịu trách nhiệm điều phối liên phòng ban. Cơ quan bảo đảm chất lượng chuyển từ giám sát hành chính sang kiểm toán nội bộ độc lập và phân tích dữ liệu.
Tầng dữ liệu tập trung và chuẩn hóa cam kết: Quản lý trọn vòng đời người học bằng một mã định danh duy nhất, liên thông dữ liệu học vụ, khảo thí, tài chính và việc làm. Thiết lập chuẩn cam kết chất lượng dịch vụ và điều hành qua bảng hiển thị số liệu thời gian thực.
Tầng chuỗi dịch vụ cốt lõi: Chuẩn hóa các mắt xích từ tuyển sinh, đào tạo gắn với đo lường chuẩn đầu ra trực tiếp, giải quyết thủ tục một cửa trực tuyến đến gắn kết trải nghiệm tại doanh nghiệp.
Tầng cải tiến liên tục khép kín: Ràng buộc xử lý mọi sai lệch chất lượng qua quy trình truy tìm nguyên nhân gốc, bố trí ngân sách, ấn định thời hạn khắc phục và tái kiểm toán thực địa để hoàn tất hồ sơ.
Bốn tầng cấu trúc này không vận hành biệt lập mà tương tác qua lại thành một thể thống nhất, trong đó thể chế định hướng, dữ liệu dẫn dắt, dịch vụ tạo ra giá trị và cơ chế khép vòng bảo đảm chất lượng được nâng tầm liên tục theo thời gian.
Các nguyên tắc vận hành cốt lõi
Để mô hình quản trị chất lượng dịch vụ đào tạo tích hợp có thể vận hành hiệu quả trong thực tiễn và không rơi vào lối mòn hình thức, các trường đại học công lập khối kinh tế cần quán triệt 3 nguyên tắc điều hành mang tính nền tảng sau:
Quản trị theo quá trình liên thông: Xóa bỏ tư duy cắt khúc giữa các phòng ban; mỗi dịch vụ có một đầu mối giải trình cuối cùng về tiến độ và chất lượng phục vụ.
Điều hành theo dữ liệu thời gian thực: Khai thác dữ liệu tức thời để kích hoạt cảnh báo sớm nguy cơ sinh viên vắng học, trượt môn hay chậm tiến độ, thay vì chờ báo cáo cuối kỳ.
Thể chế hóa việc khép vòng cải tiến: Gắn kết quả đánh giá chất lượng với phân bổ ngân sách; chỉ nghiệm thu khắc phục khi có chứng cứ hậu kiểm xác nhận vấn đề đã được xử lý triệt để.
Việc thực thi nhất quán 3 nguyên tắc này tạo tiền đề quyết định để chuyển đổi căn bản từ phương thức quản lý hành chính thụ động sang cơ chế quản trị kiến tạo, bảo đảm nguồn lực đầu tư được khai thác tối ưu và chất lượng dịch vụ đào tạo được cải tiến liên tục, bền vững.
HỆ THỐNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ ĐÀO TẠO ĐẾN NĂM 2030
Trước hết, các trường cần tái cấu trúc bộ máy theo hướng giao trách nhiệm giải trình xuyên suốt cho từng đầu mối dịch vụ, xóa bỏ tình trạng cắt khúc giữa các phòng ban và chuyển cơ quan bảo đảm chất lượng sang chức năng kiểm toán nội bộ độc lập. Kế hoạch hoạt động phải gắn chặt với cơ chế phân bổ ngân sách theo kết quả đầu ra cùng hệ thống theo dõi rủi ro định kỳ, bảo đảm tính chủ động trước các biến động về công nghệ và thị trường lao động.
Về mặt tác nghiệp, giải pháp trọng tâm là công khai chuẩn thời gian giải quyết thủ tục, khai thác dữ liệu thời gian thực để cảnh báo sớm nguy cơ chậm tiến độ cho người học. CTĐT cần chuyển sang đo lường trực tiếp chuẩn đầu ra qua đề án thực tế có doanh nghiệp cùng đánh giá thay vì thi cử ghi nhớ. Đi đôi với đó, khung năng lực giảng viên phải kiện toàn toàn diện cả về công nghệ lẫn trải nghiệm thực tế, đi kèm định mức lao động hợp lý để đủ thời gian cố vấn sinh viên.
Cùng với đó, toàn bộ tiện ích học đường cần tích hợp trên một ứng dụng di động dùng chung vận hành thông suốt, chấm dứt sự cố nghẽn mạng mùa cao điểm. Mọi sai lệch chất lượng hay khuyến nghị kiểm định phải được thể chế hóa theo quy trình khép kín: tìm nguyên nhân gốc, cấp kinh phí, xử lý và hậu kiểm độc lập để hoàn tất. Đồng thời, việc hình thành mạng lưới đối sánh giữa các trường khối Kinh tế tại Hà Nội nhằm chia sẻ dữ liệu chi phí đào tạo, tỷ lệ tốt nghiệp và việc làm sẽ tạo động lực tối ưu hóa nguồn lực công và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững.
Tài liệu tham khảo:
1. Abdullah, F. (2006). The development of HEdPERF: A new measuring instrument of service quality for the higher education sector. International Journal of Consumer Studies, 30(6), 569-581.
2. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2024a). Thông tư số 01/2024/TT-BGDĐT ngày 5/2/2024 ban hành Chuẩn cơ sở giáo dục đại học.
3. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2024b). Thông tư số 09/2024/TT-BGDĐT ngày 3/6/2024 quy định về công khai trong hoạt động của các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân.
4. Các cơ sở giáo dục đại học khảo sát: NEU, FTU, TMU, AOF, BAV, UEB, APD, ULSA, TU, UNETI (2021-2026). Báo cáo thường niên, Báo cáo 3 công khai và Đề án tuyển sinh giai đoạn 2021-2026.
5. DiMaggio, P. J., & Powell, W. W. (1983). The iron cage revisited: Institutional isomorphism and collective rationality in organizational fields. American Sociological Review, 48(2), 147-160.
6. Đặng Xuân Hải và Nguyễn Thị Thu Hằng (2021). Đảm bảo chất lượng nội bộ tại các trường đại học Việt Nam trong bối cảnh tự chủ: Thực trạng và rào cản vận hành. Tạp chí Quản lý Giáo dục, 13(4), 15-23.
7. Jensen, M.C. and Meckling, W.H. (1976) Theory of the Firm: Managerial Behavior, Agency Costs and Ownership Structure. Journal of Financial Economics, 3, 305-360.
8. Nguyễn Thị Mỹ Lộc và Lê Thái Hưng (2023). Chuyển đổi số trong giáo dục đại học: Từ chiến lược thể chế đến thiết kế hành trình trải nghiệm của người học. Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam, 19(2), 1-9.
9. Parasuraman, A., Zeithaml, V. A., Berry, L. L. (1988). SERVQUAL: A multiple-item scale for measuring consumer perceptions of service quality. Journal of Retailing, 64(1), 12-40.
10. Quốc hội (2018). Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học, số 34/2018/QH14.
11. Thủ tướng Chính phủ (2022). Quyết định số 131/QĐ-TTg ngày 25/1/2022 phê duyệt Đề án Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo giai đoạn 2022-2025, định hướng đến năm 2030.
12. Trần Đức Viên (2021). Tự chủ đại học gắn với trách nhiệm giải trình và chi phí giao dịch nội bộ trong cơ sở giáo dục công lập. Tạp chí Kinh tế và Quản lý, số 37, 12-19.
13. Williamson, O. E. (1981). The economics of organization: The transaction cost approach. American Journal of Sociology, 87(3), 548-577.
14. Woodhouse, D. (2003). The quality audit process. Quality in Higher Education, 9(2), 133-141.
| Ngày nhận bài: 18/9/2026; Ngày hoàn thiện biên tập: 5/11/2026; Ngày duyệt đăng: 16/11/2026 |
Các tin khác
Tăng trưởng dựa vào hạ tầng: Lý luận, thực tiễn và hàm ý chính sách cho Việt Nam
Sự tham gia của cộng đồng và phát triển du lịch tái sinh tại Việt Nam: Kết quả phân tích trắc lượng thư mục
Ảnh hưởng của giá trị thương hiệu, niềm tin thương hiệu đến ý định sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh tại Bệnh viện Đại học Phenikaa
Tác động của chất lượng dịch vụ đến lòng trung thành của khách hàng tại Công ty TNHH Xây dựng và Sản xuất kết cấu thép Hợp Phát: Vai trò trung gian của sự hài lòng
Tác động của hóa đơn điện tử đến công tác kế toán và quản lý thuế tại Việt Nam
Lựa chọn ngành đào tạo đại học trong mối quan hệ với kỳ vọng thị trường lao động và chuyển đổi số: Nghiên cứu tại tỉnh Nghệ An
Khung khái niệm đa chiều về phát triển thanh toán điện tử của ngân hàng thương mại
Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến ý định chấp nhận xe điện và sử dụng các dịch vụ số trong hệ sinh thái xe điện của người tiêu dùng tại Hà Nội
Năng lực kế toán quản trị số trong ngành khách sạn Việt Nam: Vai trò đối với quá trình ra quyết định quản trị
