Hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường tại Chi cục Quản lý thị trường Thanh Hóa

TS. Phạm Thị Ngọc

Trường Đại học Hồng Đức; Email: [email protected]

Thiều Thùy Linh

Học viên Lớp CHQLKT - K17B, Trường Đại học Hồng Đức

Tóm tắt

Bài viết phân tích thực trạng hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường tại Chi cục Quản lý thị trường Thanh Hóa, tập trung vào công tác xây dựng kế hoạch, tổ chức kiểm tra, xử lý vi phạm và kiểm soát các lĩnh vực kinh doanh trọng điểm. Trên cơ sở làm rõ những kết quả đạt được và hạn chế, bài viết đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng quản lý, chú trọng hoàn thiện công tác thu thập, phân tích thông tin, đổi mới phương thức kiểm tra theo hướng trọng tâm, trọng điểm, tăng cường phối hợp liên ngành và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý thị trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.

Từ khóa: Cục Quản lý thị trường Thanh Hóa, kiểm tra, kiểm soát, xử lý vi phạm

Abstract

This paper examines market inspection and supervision activities conducted by the Thanh Hoa Market Surveillance Sub-Department, focusing on inspection planning, implementation, violation handling, and the supervision of key business sectors. Based on an assessment of achievements and existing limitations, the paper proposes several solutions to improve the quality of market management, with an emphasis on strengthening information collection and analysis, adopting a more targeted and risk-based inspection approach, enhancing inter-agency coordination, and promoting the application of digital technologies. These measures are expected to improve the effectiveness and efficiency of market management in Thanh Hoa Province.

Keywords: Thanh Hoa Market Surveillance Sub-Department, inspection, supervision, violation handling

ĐẶT VẤN ĐỀ

Hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường có vai trò quan trọng trong phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ và các hành vi xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng. Trong bối cảnh phương thức kinh doanh thay đổi nhanh, đặc biệt là sự phát triển của thương mại điện tử và mạng xã hội, công tác quản lý thị trường không chỉ đòi hỏi tuân thủ pháp luật mà còn cần nâng cao năng lực thu thập, phân tích thông tin, dự báo rủi ro và phối hợp liên ngành.

Tại Thanh Hóa, giai đoạn 2023-2025 ghi nhận nhiều chuyển biến trong hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường; đồng thời, năm 2025 là thời điểm thành lập Chi cục Quản lý thị trường Thanh Hóa, thuộc Sở Công Thương tỉnh Thanh Hóa trên cơ sở tiếp nhận nguyên trạng Cục Quản lý thị trường tỉnh Thanh Hóa từ Bộ Công Thương. Việc phân tích kết quả và những hạn chế trong giai đoạn này là cơ sở để đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, đáp ứng yêu cầu quản lý thị trường trong điều kiện mới.

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA, KIỂM SOÁT THỊ TRƯỜNG TẠI THANH HÓA

Thu thập, xử lý thông tin và xây dựng kế hoạch kiểm tra

Công tác quản lý địa bàn và xây dựng kế hoạch kiểm tra, kiểm soát thị trường tại Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Thanh Hóa được triển khai nghiêm túc, dựa trên thông tin thu thập từ công chức quản lý thị trường, người dân, doanh nghiệp và các cơ quan chức năng. Giai đoạn 2023-2025, nguồn thông tin tự thu thập chiếm 85-87%, trong khi thông tin từ người dân và doanh nghiệp tăng từ 8% lên 11%, góp phần nâng cao hiệu quả phát hiện vi phạm. Chi cục đều hoàn thành vượt kế hoạch kiểm tra, đạt 113-125% (Cục Quản lý thị trường tỉnh Thanh Hóa, 2023, 2024; Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Thanh Hóa, 2025). Tuy nhiên, việc thực hiện vượt kế hoạch cho thấy công tác dự báo, xác định trọng tâm kiểm tra còn hạn chế; năng lực phân tích, dự báo thị trường của một bộ phận công chức cần được nâng cao.

Tổ chức kiểm tra, kiểm soát thị trường

Công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường tại Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Thanh Hóa được triển khai theo quy định, bám sát kế hoạch đã phê duyệt và tình hình thực tế. Nội dung kiểm tra tập trung vào các lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ vi phạm cao như hàng giả, hàng nhập lậu, an toàn thực phẩm, vi phạm về giá và thương mại điện tử. Đồng thời, Chi cục tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm.

Theo Bảng 1, giai đoạn 2023-2025, số vụ kiểm tra giảm liên tục, từ 1.918 vụ năm 2023 xuống còn 764 vụ năm 2025. Số vụ vi phạm cũng giảm tương ứng, từ 1.710 vụ xuống 656 vụ. Tuy nhiên, tỷ lệ phát hiện vi phạm vẫn duy trì ở mức cao, dao động từ 81,57% đến 89,15%, cho thấy hoạt động kiểm tra tập trung tương đối đúng vào các đối tượng và lĩnh vực có nguy cơ vi phạm. Đáng chú ý, số vụ chuyển cơ quan tố tụng xem xét khởi tố tăng từ 3 vụ năm 2024 lên 19 vụ năm 2025. Điều này cho thấy công tác kiểm tra không chỉ tập trung xử lý vi phạm hành chính mà còn chú trọng phát hiện, chuyển xử lý các vụ việc có dấu hiệu tội phạm.

Bảng 1: Kết quả xử lý vi phạm tại Chi cục Quản lý thị trường Thanh Hóa giai đoạn 2023-2025

Nguồn: Tổng hợp từ Cục Quản lý thị trường tỉnh Thanh Hóa (2023, 2024); Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Thanh Hóa (2025)

Xử lý vi phạm hành chính

Công tác xử phạt vi phạm hành chính và xử lý hàng hóa vi phạm tại Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Thanh Hóa được triển khai theo quy định tại Nghị định số 98/2020/NĐ-CP và Thông tư số 27/2020/TT-BCT (Chính phủ, 2020; Bộ Công Thương, 2020). Kết quả tại Bảng 2 cho thấy, tổng số tiền thu nộp ngân sách nhà nước đạt 7.619,69 triệu đồng năm 2023, tăng lên 9.809,85 triệu đồng năm 2024, sau đó giảm còn 6.117,48 triệu đồng năm 2025. Trong đó, tiền phạt vi phạm hành chính chiếm tỷ trọng chủ yếu. Trị giá hàng hóa chờ bán, chờ tiêu hủy giảm liên tục, từ 4.080,52 triệu đồng năm 2023 xuống còn 537,22 triệu đồng năm 2025, phản ánh tiến độ xử lý hàng hóa vi phạm được cải thiện.

Bảng 2: Kết quả xử lý vi phạm tại Chi cục Quản lý thị trường Thanh Hóa giai đoạn 2023-2025

ĐVT: Triệu đồng

Nguồn: Tổng hợp từ Cục Quản lý thị trường tỉnh Thanh Hóa (2023, 2024); Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Thanh Hóa (2025)

Đối với các nhóm mặt hàng trọng điểm, năm 2025, lực lượng quản lý thị trường tập trung kiểm tra các nhóm mặt hàng, lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ vi phạm như xăng dầu, LPG, thuốc lá, rượu bia, phân bón, vàng và thương mại điện tử. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi tăng cường giám sát nhằm kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, hàng giả và các vi phạm trong hoạt động thương mại.

Bên cạnh đó, Chi cục triển khai nhiều đợt cao điểm kiểm tra, kiểm soát thị trường, tập trung vào chống hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và buôn lậu. Đáng chú ý, kế hoạch chống hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đã kiểm tra 201 vụ, xử lý 200 vụ, thu phạt 2.716,7 triệu đồng; đợt cao điểm chống buôn lậu dịp Tết kiểm tra 303 vụ, xử lý 286 vụ, thu nộp ngân sách 2.527 triệu đồng. Ngoài ra, công tác kiểm tra thương mại điện tử, an toàn thực phẩm, hoạt động kinh doanh tại các khu du lịch và kiểm soát thị trường trong các dịp lễ, Tết, thiên tai, dịch bệnh cũng được chú trọng, góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát và ổn định thị trường trên địa bàn.

Hoạt động sau xử lý vi phạm hành chính

Sau khi ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Thanh Hóa thực hiện theo dõi, đôn đốc các tổ chức, cá nhân chấp hành quyết định, nộp phạt đúng thời hạn và thực hiện đầy đủ các biện pháp khắc phục hậu quả. Đồng thời, Chi cục phối hợp với các cơ quan liên quan trong công tác thu nộp ngân sách nhà nước, giám sát việc khắc phục vi phạm và phòng ngừa tái phạm.

Công tác quản lý hồ sơ cũng được chú trọng. Hồ sơ kiểm tra, xử lý vi phạm được cán bộ phụ trách hoàn thiện, lưu trữ bằng văn bản và cập nhật vào hệ thống dữ liệu của ngành, phục vụ tra cứu lịch sử vi phạm, phân tích diễn biến thị trường và xây dựng kế hoạch kiểm tra hằng năm. Thông tin, kết quả kiểm tra được cung cấp cho các cơ quan liên quan nhằm phục vụ công tác phối hợp và giám sát. Bên cạnh đó, Chi cục tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật nhằm nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành của các cơ sở kinh doanh. Những hoạt động này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý sau xử lý, hạn chế vi phạm tái diễn và duy trì ổn định thị trường trên địa bàn tỉnh.

Đánh giá chung

Nhìn chung, trong thời gian qua, hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường tại Thanh Hóa đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận, thể hiện ở tỷ lệ phát hiện vi phạm cao và việc duy trì kết quả thực hiện kế hoạch vượt chỉ tiêu. Mặc dù vậy, công tác quản lý thị trường tại Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Thanh Hóa vẫn còn một số hạn chế. Công tác thu thập, phân tích thông tin và xây dựng kế hoạch kiểm tra chưa thực sự đồng bộ; việc ứng dụng công nghệ số và khai thác dữ liệu dùng chung còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng dự báo và xác định địa bàn, đối tượng trọng điểm. Hoạt động kiểm tra, kiểm soát có thời điểm chưa tập trung đúng trọng tâm, sự phối hợp giữa các lực lượng chưa thật sự nhịp nhàng, trong khi nguồn nhân lực và phương tiện phục vụ kiểm tra còn hạn chế. Bên cạnh đó, việc xử lý vi phạm hành chính ở một số vụ việc còn kéo dài do thủ tục xác minh phức tạp; công tác thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả và theo dõi đối tượng tái phạm chưa triệt để. Công tác theo dõi sau xử lý cũng còn bất cập, thể hiện ở việc cập nhật, quản lý dữ liệu chưa đồng bộ, hoạt động đôn đốc chấp hành quyết định xử phạt và tuyên truyền, phổ biến pháp luật chưa đạt hiệu quả đồng đều.

ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP

Trên cơ sở phân tích thực trạng, nhóm tác giả đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả, hiệu lực quản lý thị trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa:

Một là, đổi mới thu thập và phân tích thông tin theo hướng quản lý dựa trên rủi ro. Chi cục cần thống nhất quy trình thu thập, phân loại, xác minh và cập nhật thông tin từ công chức địa bàn, người dân, doanh nghiệp, cơ quan chức năng, báo chí và nền tảng số. Dữ liệu về lịch sử vi phạm, mặt hàng, địa bàn, mùa vụ và phương thức kinh doanh cần được tổng hợp để xây dựng tiêu chí cảnh báo rủi ro, qua đó lựa chọn đối tượng kiểm tra có căn cứ, giảm kiểm tra dàn trải.

Hai là, nâng cao chất lượng xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch kiểm tra. Kế hoạch cần gắn với phân tích diễn biến thị trường, đánh giá rủi ro theo nhóm hàng và địa bàn, đồng thời có cơ chế rà soát định kỳ để điều chỉnh khi phát sinh tình hình mới. Việc đánh giá kết quả không nên chỉ căn cứ vào số vụ kiểm tra mà cần xem xét chất lượng phát hiện, tính đúng pháp luật của hồ sơ, mức độ chấp hành quyết định xử lý và hiệu quả phòng ngừa tái phạm.

Ba là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý thị trường. Ưu tiên xây dựng, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu dùng chung về cơ sở kinh doanh, vụ việc vi phạm, kết quả xử lý và tình trạng thực hiện quyết định xử phạt; phân quyền cập nhật, khai thác rõ ràng giữa Chi cục và các đội. Đối với thương mại điện tử, cần hình thành nhóm công chức được bồi dưỡng chuyên sâu về theo dõi nền tảng, nhận diện dấu hiệu vi phạm, thu thập và lưu giữ chứng cứ điện tử theo quy định. Việc đầu tư công nghệ nên thực hiện theo lộ trình, ưu tiên các chức năng trực tiếp phục vụ nghiệp vụ.

Bốn là, tăng cường phối hợp liên ngành và nâng cao năng lực công chức. Cần duy trì cơ chế trao đổi thông tin, phối hợp kiểm tra và chuyển giao hồ sơ giữa lực lượng quản lý thị trường với công an, cơ quan thuế, chính quyền địa phương và cơ quan chuyên môn. Đồng thời, tổ chức bồi dưỡng theo tình huống thực tế về pháp luật xử lý vi phạm hành chính, hàng giả, sở hữu trí tuệ, an toàn thực phẩm và kinh doanh trực tuyến; gắn kết quả đào tạo với chất lượng thực thi nhiệm vụ.

Năm là, hoàn thiện theo dõi sau xử lý vi phạm. Hồ sơ cần được cập nhật đầy đủ về việc nộp phạt, khắc phục hậu quả, thu hồi hoặc tiêu hủy hàng hóa và tình trạng tái phạm. Định kỳ hằng quý hoặc sáu tháng, Chi cục nên rà soát tỷ lệ chấp hành quyết định xử phạt, các vụ tái phạm và vụ việc chưa hoàn thành biện pháp khắc phục để làm căn cứ đánh giá hiệu quả quản lý và xây dựng kế hoạch kiểm tra tiếp theo.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Công Thương (2020). Thông tư số 27/2020/TT-BCT ngày 30/9/2020 quy định về nội dung, trình tự, thủ tục hoạt động kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính và thực hiện các biện pháp nghiệp vụ của lực lượng Quản lý thị trường.

2. Cục Quản lý thị trường Thanh Hóa (2023). Báo cáo công tác Quản lý thị trường năm 2023, phương hướng, nhiệm vụ năm 2024.

3. Cục Quản lý thị trường Thanh Hóa (2024). Báo cáo công tác Quản lý thị trường năm 2024, phương hướng, nhiệm vụ năm 2025.

4. Chi cục Quản lý thị trường Thanh Hóa (2025). Báo cáo công tác Quản lý thị trường năm 2025, phương hướng, nhiệm vụ năm 2026.

5. Chính phủ (2020). Nghị định số 98/2020/NĐ-CP ngày 26/8/2020 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.