Phát triển du lịch xanh hướng đến bền vững: Nghiên cứu điển hình tại Gia Lai

Võ Thị Kim Hiệp

Hội Địa lý Thành phố Hồ Chí Minh; Email: [email protected]

ThS. Lã Thị Ngọc Diệp

Trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật và Công nghệ Hà Nội; Email: [email protected]

Tóm tắt

Phát triển du lịch xanh là một hướng đi nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng du lịch, gắn khai thác tài nguyên với bảo vệ môi trường và lợi ích cộng đồng. Nghiên cứu này tập trung nghiên cứu trường hợp Gia Lai bằng phương pháp định tính, sử dụng dữ liệu thứ cấp, thống kê mô tả và đối chiếu các địa điểm điển hình. Năm 2025, toàn Tỉnh đón khoảng 12,4 triệu lượt khách, tổng thu du lịch đạt 29.000 tỷ đồng; các đề án phát triển du lịch tại Kon Ka Kinh, Kon Chư Răng và hoạt động cộng đồng tại Ia Mơ Nông, Tà Má, Mơ Hra-Đáp cho thấy nền tảng phát triển sản phẩm gắn với thiên nhiên và văn hóa. Trên cơ sở phân tích theo 3 nhóm chủ thể gồm cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng, nghiên cứu xác định những yêu cầu trọng tâm, từ đó đề xuất hoàn thiện quản lý điểm đến, hỗ trợ doanh nghiệp thực hành xanh, củng cố vai trò cộng đồng và theo dõi kết quả môi trường - kinh tế - xã hội. Các nhận định là phân tích trên nguồn công bố, chưa phải kết quả đo lường mức độ bền vững.

Từ khóa: Du lịch xanh, phát triển bền vững, Gia Lai, du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng

Abstract

Green tourism development is an approach to improving the quality of tourism growth by linking resource exploitation with environmental protection and community benefits. This study examines the case of Gia Lai using a qualitative approach based on secondary data, descriptive statistics, and comparisons of representative destinations. In 2025, the province welcomed approximately 12.4 million visitors, generating total tourism revenue of VND 29,000 billion. Tourism development projects in Kon Ka Kinh and Kon Chu Rang, together with community-based activities in Ia Mo Nong, Ta Ma, and Mo Hra-Dap, demonstrate the potential to develop tourism products that combine nature and culture. Based on an analysis of three stakeholder groups: government authorities, businesses, and communities, the study identifies key requirements and proposes measures to improve destination management, support green business practices, strengthen community roles, and monitor environmental, economic, and social outcomes. The findings are based on published sources and do not constitute a measurement of sustainability levels.

Keywords: Green tourism, sustainable development, Gia Lai, ecotourism, community-based tourism

GIỚI THIỆU

Du lịch xanh đặt ra yêu cầu phát triển dịch vụ trên cơ sở duy trì những tài nguyên tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến. Theo Nguyễn và Nguyễn (2026), quá trình này cần gắn sử dụng hiệu quả tài nguyên với trách nhiệm của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng. Đối với Gia Lai, vấn đề không chỉ là bổ sung sản phẩm sinh thái, mà còn là tổ chức hoạt động tham quan, lưu trú và trải nghiệm theo cách hạn chế tác động môi trường, bảo vệ giá trị văn hóa và đảm bảo lợi ích bền vững cho địa phương. Đây là cơ sở để tiếp cận du lịch xanh như một hướng phát triển chất lượng trong dài hạn.

Năm 2025, Gia Lai đón khoảng 12,4 triệu lượt khách và đạt tổng thu du lịch khoảng 29.000 tỷ đồng; mục tiêu năm 2026 tương ứng là 15 triệu lượt và 35.000 tỷ đồng (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, 2026). Trong không gian tỉnh sau sắp xếp đơn vị hành chính, lợi thế kết nối cao nguyên - duyên hải mở ra khả năng đa dạng hóa hành trình. Tuy nhiên, Nguyễn và Lê (2026) cũng nhận diện hạn chế về hạ tầng, chất lượng dịch vụ, nhân lực và liên kết. Bối cảnh này đặt ra yêu cầu gắn mở rộng thị trường với quản lý tài nguyên và năng lực phục vụ.

Từ câu hỏi: Gia Lai cần tổ chức phát triển du lịch xanh như thế nào để hướng đến bền vững?, nghiên cứu phân tích nền tảng sản phẩm, điều kiện thực hiện và sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cộng đồng thông qua 5 địa điểm điển hình. Mục tiêu là nhận diện những nội dung đã được triển khai hoặc định hướng, xác định vấn đề cần hoàn thiện và đề xuất hàm ý quản trị phù hợp. Đóng góp của nghiên cứu nằm ở việc đối chiếu yêu cầu phát triển giữa các đề án sinh thái và các điểm cộng đồng đang hoạt động, từ đó liên kết giải pháp với trách nhiệm thực hiện.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Du lịch xanh và phát triển du lịch xanh

Du lịch xanh được tiếp cận trong nghiên cứu như một phương thức tổ chức và cung ứng dịch vụ có trách nhiệm với môi trường, hướng đến sử dụng tài nguyên hiệu quả và hỗ trợ bảo tồn. Nguyễn và Nguyễn (2026) nhấn mạnh cách tiếp cận tích hợp giữa môi trường, kinh tế và xã hội. Theo đó, phát triển du lịch xanh bao gồm cả thiết kế sản phẩm, đầu tư, vận hành và hành vi tiêu dùng. Một điểm đến có cảnh quan tự nhiên hoặc một cơ sở có kiến trúc gần gũi thiên nhiên mới thể hiện lợi thế ban đầu; chất lượng xanh cần được xem xét qua hoạt động thực tế.

Ở cấp điểm đến, yêu cầu xanh liên quan đến cách tổ chức khách, tiết kiệm điện nước, hạn chế vật dụng dùng một lần, quản lý chất thải và bảo vệ cảnh quan. Ở cấp sản phẩm, trải nghiệm cần giúp du khách hiểu và tôn trọng tài nguyên, đồng thời sử dụng dịch vụ phù hợp với khả năng cung ứng địa phương. Ibnou-Laaroussi và cộng sự (2020) đã gợi ý vai trò của thái độ và quan tâm môi trường trong du lịch có trách nhiệm. Những gợi ý này hỗ trợ xây dựng nội dung phân tích; không được xem là kết quả đã kiểm chứng tại Gia Lai.

Du lịch xanh hướng đến bền vững

Theo United Nations Environment Programme (UNEP) và World Tourism Organization (UNWTO) (2005), du lịch bền vững xem xét đồng thời tác động kinh tế, xã hội và môi trường hiện tại cũng như tương lai. Du lịch xanh là một hướng thực hiện mục tiêu đó thông qua thay đổi cách khai thác tài nguyên và vận hành dịch vụ. Quan hệ này không có nghĩa mọi sản phẩm được gọi là xanh đều đã bền vững. Hiệu quả cần được đánh giá bằng khả năng duy trì nguồn thu và việc làm, chất lượng tài nguyên, mức sử dụng nguồn lực và quyền lợi của cộng đồng theo thời gian.

Tiêu chí điểm đến của Global Sustainable Tourism Council (GSTC, 2019) bao quát quản lý bền vững, kinh tế - xã hội, văn hóa và môi trường. Tham chiếu này cho thấy đánh giá phát triển cần vượt ra ngoài số khách và doanh thu. Nghiên cứu sử dụng 3 chiều kinh tế, môi trường và xã hội - văn hóa làm định hướng xem xét kết quả mong muốn; chưa áp dụng đầy đủ tiêu chí GSTC để chấm điểm. Du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng được lựa chọn làm trường hợp phân tích vì liên quan trực tiếp đến tài nguyên và người dân, nhưng không mặc nhiên được xác định là đạt chuẩn xanh.

Khung phân tích theo các nhóm chủ thể

Kế thừa cách tiếp cận của Nguyễn và Nguyễn (2026), nghiên cứu xem xét 3 nhóm chủ thể có trách nhiệm liên kết: cơ quan quản lý định hướng không gian phát triển, điều kiện khai thác và hạ tầng môi trường; doanh nghiệp chuyển định hướng thành sản phẩm, quy trình phục vụ và kết nối thị trường; cộng đồng tham gia cung ứng, gìn giữ văn hóa, giám sát lợi ích, còn du khách thực hiện quy tắc sử dụng dịch vụ có trách nhiệm. Khung này được dùng để phân tích sự phối hợp và nhận diện yêu cầu quản trị, không phải mô hình kiểm định quan hệ nhân quả.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính với thiết kế nghiên cứu điển hình tại Gia Lai. Dữ liệu thứ cấp gồm tài liệu học thuật, tiêu chí điểm đến, thông tin cơ quan quản lý và bài báo có tác giả, thời điểm công bố rõ ràng. Thông tin địa phương được sử dụng chủ yếu trong giai đoạn công bố 2025-2026, kết hợp tài liệu nền tảng về bền vững. Nguồn được chọn theo mức liên quan trực tiếp đến sản phẩm du lịch, điều kiện môi trường và sự tham gia cộng đồng. Các số liệu được thống kê mô tả, không sử dụng để ước lượng tác động.

Gia Lai được xem là trường hợp nghiên cứu cấp tỉnh; Kon Ka Kinh, Kon Chư Răng, Ia Mơ Nông, suối Tà Má và Mơ Hra-Đáp là các đơn vị phân tích được chọn có chủ đích. Hai địa điểm đầu cung cấp thông tin về định hướng đề án du lịch sinh thái; ba địa điểm sau phản ánh dịch vụ cộng đồng đang hoạt động. Sự khác biệt này cho phép đối chiếu yêu cầu chuẩn bị khai thác với yêu cầu củng cố vận hành. Năm địa điểm không phải mẫu đại diện cho toàn Tỉnh; nghiên cứu không khảo sát riêng các mô hình lưu trú hoặc du lịch biển.

Quy trình phân tích gồm kiểm tra nội hàm và phạm vi số liệu; phân biệt kết quả công bố với mục tiêu kế hoạch; tổng hợp dẫn chứng theo 3 nhóm chủ thể; đối chiếu yêu cầu phát triển và rút ra hàm ý quản trị. Số liệu toàn Tỉnh sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025 được sử dụng làm bối cảnh, không gán cho riêng du lịch xanh. Nghiên cứu không thực hiện khảo sát hay phỏng vấn. Vì vậy, thông tin về hoạt động được trình bày theo nguồn; các nhận định về phối hợp, thứ tự ưu tiên và giải pháp được xác định là phân tích của tác giả trên cơ sở những dẫn chứng đó.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

Bối cảnh và nền tảng phát triển du lịch xanh

Bảng 1: Một số chỉ tiêu du lịch toàn Tỉnh

Quy mô thị trường ở Bảng 1 tạo điều kiện mở rộng sản phẩm và dịch vụ địa phương. Tuy nhiên, tăng trưởng chung chưa cho biết phần đóng góp của du lịch xanh hay khả năng đáp ứng môi trường tại từng điểm đến. Lợi thế cao nguyên - duyên hải được Nguyễn và Lê (2026) nhận diện có ý nghĩa khi chuyển thành chương trình phù hợp với nhu cầu khách và năng lực phục vụ. Vì vậy, phát triển xanh cần được đặt trong quá trình nâng chất lượng sản phẩm và điều kiện khai thác, với trách nhiệm cụ thể của các chủ thể tham gia.

Quản lý khai thác tài nguyên và định hướng bảo tồn

Bảng 2: Chỉ tiêu trong các đề án du lịch sinh thái

Bảng 2 thể hiện định hướng tổ chức du lịch theo điểm, tuyến và nguồn lực dự kiến tại 2 khu rừng đặc dụng. Theo Bình An (2026), đề án còn đặt yêu cầu bảo vệ phân khu nghiêm ngặt, bố trí công trình hài hòa cảnh quan và tạo nguồn thu thuê môi trường rừng. Dưới góc độ quản lý, đây là cơ sở liên kết quyền khai thác dịch vụ với trách nhiệm bảo tồn. Các chỉ tiêu đang ở trạng thái kế hoạch; diện tích bố trí hoạt động khác diện tích xây dựng và vốn dự kiến khác vốn đã giải ngân. Doanh thu mục tiêu khác năm cũng không cho phép xếp hạng hiệu quả 2 địa điểm.

Từ các đề án, vấn đề cần ưu tiên là cụ thể hóa yêu cầu bảo tồn thành điều kiện hoạt động có thể kiểm tra. Mỗi tuyến cần được xem xét về vị trí nhạy cảm, quy mô đoàn, nhân sự hướng dẫn, chất thải và phương án an toàn trước khi khai thác hoặc tăng khách. Nguồn thu môi trường rừng cần có cơ chế ghi nhận và công khai sử dụng phù hợp. Tác giả nhận định rằng, vai trò quản lý nằm ở việc duy trì các điều kiện này trong quá trình phục vụ. Quy mô quy hoạch chỉ tạo khả năng phát triển; chất lượng thực hiện mới quyết định mức phù hợp với định hướng xanh.

Doanh nghiệp và cộng đồng trong cung ứng dịch vụ

Bảng 3: Dẫn chứng tại các điểm cộng đồng

Nguồn: Nhóm tác giả tổng hợp

Các dẫn chứng ở Bảng 3 cho thấy, người dân có thể tham gia dịch vụ thông qua trải nghiệm nghề, văn hóa, ẩm thực và góp vốn tổ chức phục vụ. Ia Mơ Nông có thông tin về khách và thu nhập bổ sung; Tà Má ghi nhận tổ chức dịch vụ gắn với bảo vệ rừng hoa trang; Mơ Hra-Đáp cho thấy quá trình xây dựng sản phẩm cộng đồng. Những hình thức này tạo nền tảng để lợi ích du lịch gắn với người cung ứng tại chỗ. Với doanh nghiệp lữ hành, đây là nguồn trải nghiệm có thể liên kết thành chương trình, nhưng cần thỏa thuận chất lượng, lịch phục vụ và trách nhiệm môi trường.

Tính bền vững của dịch vụ cộng đồng còn phụ thuộc tổ chức vận hành. Mức thu nhập công bố tại Ia Mơ Nông chưa cho biết chi phí và tính ổn định theo mùa; số hộ góp vốn tại Tà Má chưa phản ánh phân phối lợi ích. OCOP tại Mơ Hra-Đáp ghi nhận sản phẩm du lịch cộng đồng, không thay thế đánh giá môi trường. Từ đó, tác giả cho rằng hỗ trợ cộng đồng cần gắn đào tạo với công việc cụ thể, cùng quy tắc vệ sinh, sử dụng tài nguyên và thanh toán dịch vụ. Vai trò của người dân cần được duy trì trong cả quyết định nội dung trải nghiệm và cách hưởng lợi.

Những hạn chế cần giải quyết trong phát triển xanh

Về doanh nghiệp và thị trường, các nguồn cho thấy yêu cầu tiếp tục nâng chiều sâu sản phẩm và năng lực liên kết. Nguyễn và Lê (2026) đề cập hạn chế về chất lượng dịch vụ, nhân lực và năng lực doanh nghiệp; Triều Châu (2026) ghi nhận khó khăn về sản phẩm, quảng bá và kết nối lữ hành tại nhiều mô hình cộng đồng. Vấn đề đặt ra là chuyển trải nghiệm tiềm năng thành dịch vụ có nội dung, giá, thời lượng và khả năng thực hiện ổn định. Nếu thiếu khâu này, quảng bá có thể tạo sự quan tâm nhưng chưa bảo đảm duy trì nguồn khách và việc làm.

Về quản lý môi trường, nguồn dữ liệu hiện có mô tả quy mô khách, đề án và hoạt động dịch vụ rõ hơn kết quả sử dụng tài nguyên. Chưa có chuỗi thông tin thống nhất trong các tài liệu được chọn về điện nước, chất thải hoặc diễn biến sinh cảnh tại 5 địa điểm. Khoảng trống dữ liệu này làm hạn chế khả năng đánh giá mức độ xanh, không phải bằng chứng về việc thiếu thực hành bảo vệ môi trường. Yêu cầu quản trị là bổ sung ghi chép gắn với hoạt động thực tế, có người kiểm tra và phản hồi để điều chỉnh cách phục vụ.

Về cộng đồng, thông tin công bố chưa làm rõ đầy đủ cơ chế phân công, thu nhập ròng, đóng góp chung và quyền tham gia của các nhóm hộ. Vì vậy, việc đếm số hộ hoặc người tham gia chưa đủ đánh giá chất lượng hưởng lợi. Tác giả nhận định rằng, tổ chức cộng đồng cần được xem như một phần của quản lý dịch vụ: có thỏa thuận công việc, tiêu chuẩn và thù lao; đồng thời bảo đảm quyền quyết định đối với không gian văn hóa. Đây là nội dung cần hoàn thiện và kiểm chứng thêm, không phải kết luận đã có xung đột hoặc bất bình đẳng tại các địa điểm.

Thảo luận về sự phối hợp hướng đến bền vững

Đối chiếu 2 nhóm địa điểm cho thấy, phát triển xanh cần sự phối hợp theo từng giai đoạn. Với nhóm đề án sinh thái, cơ quan quản lý cần làm rõ điều kiện khai thác; đơn vị cung ứng phải chuyển điều kiện đó thành quy trình; cộng đồng có thể tham gia hướng dẫn và dịch vụ phù hợp. Với nhóm cộng đồng đang hoạt động, người dân cần củng cố chất lượng phục vụ, doanh nghiệp hỗ trợ kết nối thị trường và cơ quan chuyên môn hỗ trợ hạ tầng môi trường. Theo phân tích của tác giả, hỗ trợ riêng lẻ về quảng bá hoặc cơ sở vật chất khó thay thế được sự phối hợp này.

Kết quả phân tích gợi ý 3 mối liên kết cần được bảo đảm: tổ chức khách phù hợp với khả năng quản lý tài nguyên; kết nối thị trường phù hợp với năng lực cung ứng; phân phối lợi ích đi cùng trách nhiệm bảo tồn. Đây là tổng hợp riêng của nghiên cứu từ các trường hợp, chưa phải quan hệ đã được kiểm định. Cách tiếp cận này giúp giải pháp gắn với hoạt động và chủ thể thực hiện, đồng thời tránh suy ra bền vững chỉ từ tăng doanh thu. Đối với Gia Lai, hướng ưu tiên là thí điểm các chương trình đủ điều kiện, theo dõi kết quả rồi điều chỉnh trước khi mở rộng.

HÀM Ý QUẢN TRỊ

Hoàn thiện quản lý điểm đến và điều kiện khai thác

Cơ quan chuyên môn phối hợp ban quản lý và chính quyền tại điểm đến cần xác định yêu cầu tối thiểu trước khi mở tuyến hoặc tăng quy mô khách. Nội dung gồm phạm vi hoạt động, khả năng tiếp nhận, nhân sự, an toàn và quản lý chất thải. Đối với khu tự nhiên, việc đánh giá phải dựa vào đặc điểm từng tuyến và khu vực nhạy cảm. Đối với điểm cộng đồng, ưu tiên hạ tầng vệ sinh, thu gom và xử lý phù hợp. Các khoản đóng góp hoặc nguồn thu phục vụ bảo tồn cần được ghi nhận rõ, gắn với nhiệm vụ và đầu mối chịu trách nhiệm thực hiện.

Hỗ trợ doanh nghiệp phát triển sản phẩm và vận hành xanh

Doanh nghiệp lữ hành, lưu trú và cơ sở dịch vụ cần đưa yêu cầu xanh vào quá trình phục vụ: giảm vật dụng dùng một lần, tiết kiệm điện nước, phân loại chất thải phù hợp hệ thống thu gom và phổ biến quy tắc ứng xử. Chương trình du lịch cần xác định thời lượng, giá, quy mô đoàn và trách nhiệm của từng bên. Liên kết cao nguyên - duyên hải nên chọn điểm dừng có dịch vụ đáp ứng được, đồng thời xem xét nhu cầu di chuyển. Cơ quan chuyên môn có thể hỗ trợ hướng dẫn kỹ thuật và kết nối đào tạo; hiệu quả hỗ trợ cần được kiểm tra qua hoạt động thực tế.

Tăng quyền tham gia và duy trì lợi ích cộng đồng

Ban điều hành cộng đồng cần cùng người dân thống nhất phân công dịch vụ, thù lao, đóng góp chung và kênh phản ánh. Hộ ít vốn có thể tham gia hướng dẫn, phục vụ hoặc trải nghiệm nghề khi đáp ứng yêu cầu kỹ năng, thay vì phải đầu tư lưu trú. Đào tạo cần gắn với chương trình phục vụ thử, chú trọng vệ sinh, giao tiếp, tính chi phí và đặt chỗ. Doanh nghiệp liên kết cần thanh toán minh bạch và phản hồi chất lượng. Nội dung trải nghiệm văn hóa phải có sự đồng thuận của cộng đồng; du khách cần được thông tin trước về quy tắc ứng xử và trách nhiệm bảo vệ cảnh quan.

Phối hợp thực hiện và theo dõi kết quả phát triển

Gia Lai nên lựa chọn địa điểm thí điểm và thống nhất trách nhiệm giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cộng đồng theo chu kỳ phục vụ. Bộ ghi chép có thể gồm khách, đêm khách, thu dịch vụ, chi phí chung, việc làm, điện nước và rác thu gom. Cơ sở lưu trú theo dõi tiêu thụ trên đêm khách; điểm tham quan theo dõi chất thải, tình trạng tuyến và sự cố. Đây là chỉ tiêu đề xuất, chưa phải kết quả đo tại địa phương. Việc đánh giá cần xét mùa vụ, công suất và ý kiến người dân, từ đó điều chỉnh hỗ trợ và chỉ nhân rộng khi mô hình đáp ứng điều kiện vận hành.

KẾT LUẬN

Phát triển du lịch xanh hướng đến bền vững tại Gia Lai cần được tiếp cận như quá trình nâng chất lượng khai thác tài nguyên và cung ứng dịch vụ. Các đề án sinh thái cùng hoạt động cộng đồng được lựa chọn cho thấy nền tảng để gắn trải nghiệm thiên nhiên, văn hóa với cơ hội tạo nguồn thu và việc làm. Tuy nhiên, tiềm năng, quy mô đầu tư hoặc số khách chưa đủ xác định chất lượng phát triển. Yêu cầu trọng tâm là đưa trách nhiệm môi trường và lợi ích địa phương vào cách tổ chức hoạt động, phù hợp với đặc điểm từng địa điểm.

Qua phân tích 3 nhóm chủ thể, nghiên cứu xác định sự phối hợp là điều kiện để chuyển định hướng xanh thành thực hành. Cơ quan quản lý cần bảo đảm điều kiện khai thác và hạ tầng môi trường; doanh nghiệp chịu trách nhiệm về sản phẩm, vận hành và thị trường; cộng đồng tham gia quyết định dịch vụ và cơ chế hưởng lợi. Đóng góp riêng của nghiên cứu là gắn các trách nhiệm này với 2 trạng thái phát triển: chuẩn bị khai thác theo đề án và củng cố dịch vụ cộng đồng đang hoạt động. Cách phân tích đó cung cấp căn cứ lựa chọn giải pháp có thứ tự và địa chỉ thực hiện.

Nghiên cứu còn giới hạn do dựa trên tài liệu thứ cấp, lựa chọn ít địa điểm và thiếu dữ liệu vận hành theo thời gian. Các kết luận là định hướng trên bằng chứng công bố, chưa đại diện toàn tỉnh hoặc chứng minh tác động nhân quả. Nghiên cứu tiếp theo cần khảo sát doanh nghiệp, người dân, du khách và thu thập chỉ tiêu môi trường, chi phí, thu nhập ròng theo mùa. Trong phạm vi hiện tại, nghiên cứu đề xuất Gia Lai ưu tiên quản lý điều kiện khai thác, hỗ trợ thực hành xanh và minh bạch lợi ích cộng đồng, kết hợp theo dõi kết quả trước khi mở rộng mô hình.

Tài liệu tham khảo:

1. Bình An. (2026). Gia Lai phát triển du lịch sinh thái tại Kon Ka Kinh và Kon Chư Răng. https://vietnamnet.vn/gia-lai-phat-trien-du-lich-sinh-thai-tai-kon-ka-kinh-va-kon-chu-rang-2534119.html

2. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. (2026). Gia Lai đặt mục tiêu đón 15 triệu lượt khách trong năm du lịch quốc gia 2026. https://bvhttdl.gov.vn/gia-lai-dat-muc-tieu-don-15-trieu-luot-khach-trong-nam-du-lich-quoc-gia-2026-20260108150528039.htm

3. Global Sustainable Tourism Council. (2019). GSTC destination criteria (Version 2.0). https://www.gstc.org/wp-content/uploads/GSTC-Destination-Criteria-v2.0-with-SDGs.pdf

4. Ibnou-Laaroussi, S., Rjoub, H., & Wong, W.-K. (2020). Sustainability of green tourism among international tourists and its influence on the achievement of green environment: Evidence from North Cyprus. Sustainability, 12(14), Article 5698. https://doi.org/10.3390/su12145698

5. Lê, V. D. (2025, 9 tháng 2). Gia Lai woman revives Gia Rai heritage through tourism. Việt Nam News. https://ovietnam.vietnamnews.vn/gia-lai-woman-revives-gia-rai-heritage-through-tourism-post366899.html

6. Nguyễn, T. T., & Nguyễn, T. T. (2026). Phát triển du lịch xanh: Hướng đi bền vững cho du lịch Việt Nam. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Trường Đại học Bình Dương, 9(1), 59-70. https://doi.org/10.56097/binhduonguniversityjournalofscienceandtechnology.v9i1.382

7. Nguyễn, V. H., & Lê, T. M. H. (2026). Thực tiễn khai thác lợi thế du lịch “đại ngàn chạm biển xanh” ở Gia Lai và những gợi mở phát triển miền Trung - Tây Nguyên. Quản lý nhà nước, (367), 114-119. https://doi.org/10.59394/qlnn.366.2026.1563

8. Triều Châu. (2026). Gia Lai phát triển du lịch cộng đồng từ bản sắc buôn làng. https://www.dulichvn.org.vn/index.php/item/gia-lai-phat-trien-du-lich-cong-dong-tu-ban-sac-buon-lang-67687

9. Trọng Lợi. (2026). Mơ Hra-Đáp: Làng du lịch cộng đồng đầu tiên đạt chuẩn OCOP. https://baogialai.com.vn/mo-hra-ap-lang-du-lich-cong-dong-dau-tien-dat-chuan-ocop-post578809.html

10. United Nations Environment Programme, & World Tourism Organization. (2005). Making tourism more sustainable: A guide for policy makers. https://wedocs.unep.org/handle/20.500.11822/8741