ThS. Đặng Mai Linh

Đại học Phenikaa

Email: linh.dangmai@phenikaa-uni.edu.vn

Tóm tắt

Nghiên cứu phân tích tác động của chuyển đổi số đến hiệu quả quản trị rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết ở Việt Nam. Hiệu quả quản trị rủi ro thanh khoản được đại diện bằng tỷ lệ dư nợ cho vay trên tiền gửi (LDR), trong khi chuyển đổi số được đo lường thông qua biến DT. Mô hình nghiên cứu sử dụng các biến kiểm soát gồm quy mô ngân hàng, tỷ lệ an toàn vốn, lạm phát, tăng trưởng kinh tế, khả năng sinh lời, tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ chi phí trên thu nhập. Dữ liệu nghiên cứu gồm 250 quan sát ngân hàng-năm, sau khi loại bỏ các trường hợp thiếu dữ liệu còn 233 quan sát được đưa vào phân tích. Nghiên cứu sử dụng phần mềm Stata để ước lượng mô hình hồi quy và kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. Kết quả cho thấy chuyển đổi số có tác động đáng kể đến hiệu quả quản trị rủi ro thanh khoản, đồng thời một số biến kiểm soát cũng ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đến LDR. Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm phục vụ hoạch định chính sách và nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng Việt Nam.

Từ khóa: Chuyển đổi số, quản trị rủi ro thanh khoản, ngân hàng thương mại.

Abstract

This study examines the impact of digital transformation on the effectiveness of liquidity risk management in listed joint-stock commercial banks in Vietnam. Liquidity risk management effectiveness is measured by the Loan-to-Deposit Ratio (LDR), while digital transformation is represented by the DT variable. The research model incorporates several control variables, including bank size, capital adequacy ratio, inflation, economic growth, profitability, non-performing loans, and the cost-to-income ratio. The dataset consists of 250 bank-year observations; after excluding observations with missing values, 233 observations were retained for empirical analysis. Stata software was employed to estimate the regression models and test the proposed research hypotheses. The empirical findings indicate that digital transformation has a statistically significant impact on the effectiveness of liquidity risk management. In addition, several control variables also exhibit significant effects on the LDR, highlighting the importance of financial capacity, operational efficiency, and macroeconomic conditions in managing liquidity risk. The findings provide empirical evidence for policymakers and bank managers in formulating strategies to accelerate digital transformation while enhancing liquidity risk management effectiveness within Vietnam’s banking sector.

Keywords: Digital transformation, liquidity risk management, commercial banks, Vietnam.

GIỚI THIỆU

Chuyển đổi số đang làm thay đổi mạnh mẽ hoạt động ngân hàng thông qua mobile banking, internet banking, eKYC, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và hợp tác fintech. Tại Việt Nam, Quyết định 810/QĐ-NHNN năm 2021 đã xác định chuyển đổi số là định hướng quan trọng của ngành ngân hàng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Chuyển đổi số giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả vận hành, mở rộng khách hàng và cải thiện khả năng xử lý dữ liệu. Tuy nhiên, hoạt động số hóa cũng đặt ra yêu cầu mới đối với quản trị rủi ro thanh khoản. Trong bối cảnh giao dịch ngân hàng diễn ra nhanh hơn trên nền tảng số, ngân hàng cần quản lý tốt dòng tiền, tiền gửi và khả năng đáp ứng nghĩa vụ thanh toán.

Rủi ro thanh khoản thường được phản ánh thông qua tỷ lệ dư nợ cho vay trên tiền gửi khách hàng, gọi tắt là LDR. LDR càng cao, áp lực thanh khoản càng lớn. Nếu chuyển đổi số giúp ngân hàng mở rộng huy động, dự báo dòng tiền tốt hơn và quản trị tài sản nợ - tài sản có hiệu quả hơn, LDR có thể giảm.

Hiện nay, các nghiên cứu về chuyển đổi số ngân hàng tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào hiệu quả hoạt động và khả năng sinh lời, trong khi tác động đến rủi ro thanh khoản chưa được phân tích nhiều. Vì vậy, đề tài “Tác động của chuyển đổi số đến hiệu quả quản trị rủi ro thanh khoản tại các NHTM cổ phần niêm yết ở Việt Nam” có ý nghĩa thực tiễn và học thuật.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

Chuyển đổi số trong ngân hàng

Chuyển đổi số trong ngân hàng là quá trình ứng dụng công nghệ số vào sản phẩm, dịch vụ, quy trình vận hành, quản trị dữ liệu và mô hình kinh doanh. Chuyển đổi số không chỉ là cung cấp dịch vụ trực tuyến mà còn bao gồm tự động hóa quy trình, phân tích dữ liệu khách hàng và tích hợp công nghệ vào quản trị rủi ro.

Trong ngân hàng, chuyển đổi số được thể hiện qua mobile banking, internet banking, ngân hàng số, eKYC, thanh toán số, AI, big data, API mở, điện toán đám mây, nâng cấp core banking và hợp tác fintech. Trong nghiên cứu này, chuyển đổi số được đo bằng chỉ số DT dựa trên thông tin công bố của ngân hàng.

Rủi ro thanh khoản

Rủi ro thanh khoản là rủi ro ngân hàng không thể đáp ứng nghĩa vụ thanh toán đến hạn hoặc phải huy động vốn với chi phí cao. Đây là rủi ro quan trọng vì ngân hàng thường huy động vốn ngắn hạn nhưng cho vay trung và dài hạn.

Trong nghiên cứu này, rủi ro thanh khoản được đo bằng LDR, được tính bằng dư nợ cho vay khách hàng chia cho tiền gửi khách hàng. LDR càng cao cho thấy ngân hàng sử dụng tỷ trọng lớn tiền gửi cho hoạt động cho vay, từ đó áp lực thanh khoản càng lớn.

Tác động của chuyển đổi số đến rủi ro thanh khoản

Chuyển đổi số có thể làm giảm rủi ro thanh khoản thông qua 4 kênh chính.

Thứ nhất, công nghệ số giúp ngân hàng thu thập và xử lý dữ liệu nhanh hơn, từ đó dự báo dòng tiền tốt hơn.

Thứ hai, ngân hàng số và eKYC giúp mở rộng khách hàng, tăng khả năng huy động tiền gửi và đa dạng hóa nguồn vốn.

Thứ ba, AI, big data và hệ thống cảnh báo sớm giúp ngân hàng phát hiện biến động bất thường trong dòng tiền.

Thứ tư, tự động hóa và quản trị dữ liệu giúp ngân hàng kiểm soát tốt hơn quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng huy động, từ đó làm giảm LDR.

Tuy nhiên, chuyển đổi số cũng có thể tạo ra rủi ro mới như rủi ro an ninh mạng, gián đoạn hệ thống và tốc độ dịch chuyển tiền nhanh hơn. Vì vậy, tác động của chuyển đổi số đến LDR cần được kiểm định bằng dữ liệu thực nghiệm.

Giả thuyết nghiên cứu

Từ cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu, đề tài đề xuất các giả thuyết:

H1: Chuyển đổi số có tác động đến rủi ro thanh khoản của các NHTM cổ phần niêm yết ở Việt Nam.

H2: Chuyển đổi số làm giảm rủi ro thanh khoản, thể hiện qua hệ số DT âm đối với LDR.

H3: Các yếu tố nội tại và vĩ mô có ảnh hưởng đến LDR của các NHTM cổ phần niêm yết ở Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện theo các bước sau: xác định vấn đề nghiên cứu; tổng quan cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu liên quan; xây dựng mô hình và giả thuyết nghiên cứu; thu thập dữ liệu; xử lý dữ liệu; ước lượng mô hình; kiểm định kết quả và đề xuất hàm ý quản trị.

Dữ liệu và mẫu nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng của các NHTM cổ phần niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên HOSE, HNX và UPCoM trong giai đoạn 2015-2024.

Dữ liệu tài chính gồm LDR, SIZE, CAP, ROA, NPL và CIR được thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo thường niên và báo cáo quản trị của các ngân hàng. Dữ liệu chuyển đổi số được thu thập từ báo cáo thường niên và các công bố chính thức của ngân hàng. Dữ liệu vĩ mô gồm GDP và INF được thu thập từ Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam hoặc World Bank.

Mẫu nghiên cứu cuối cùng phụ thuộc vào mức độ đầy đủ của dữ liệu. Sau khi xử lý dữ liệu thiếu, số quan sát dùng trong mô hình hồi quy là 233 quan sát ngân hàng-năm.

Mô hình nghiên cứu

Để kiểm định tác động của chuyển đổi số đến rủi ro thanh khoản, nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng như sau:

LDRᵢₜ = β₀ + β₁DTᵢₜ + β₂SIZEᵢₜ + β₃CAPᵢₜ + β₄ROAᵢₜ + β₅NPLᵢₜ + β₆CIRᵢₜ + β₇GDPₜ + β₈INFₜ + εᵢₜ

Trong đó, i đại diện cho ngân hàng, t đại diện cho năm. LDR là biến phụ thuộc, phản ánh rủi ro thanh khoản. DT là biến độc lập chính, phản ánh mức độ chuyển đổi số của ngân hàng. Các biến SIZE, CAP, ROA, NPL, CIR, GDP và INF là các biến kiểm soát.

Biến DT được xây dựng dựa trên thông tin công bố trong báo cáo thường niên và các tài liệu chính thức của ngân hàng. Chỉ số này phản ánh mức độ ngân hàng triển khai các hoạt động chuyển đổi số.

Các tiêu chí đo lường DT gồm: ngân hàng số/mobile banking, internet banking, eKYC, ứng dụng AI hoặc big data, hợp tác fintech, nâng cấp core banking, API hoặc cloud, công bố giao dịch số và chiến lược chuyển đổi số.

Mỗi tiêu chí được chấm điểm theo mức độ công bố và triển khai. Sau đó, điểm chuyển đổi số được chuẩn hóa để tạo thành chỉ số DT. Giá trị DT càng cao cho thấy mức độ chuyển đổi số của ngân hàng càng lớn.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm về tác động của chuyển đổi số đến rủi ro thanh khoản tại các NHTM cổ phần niêm yết ở Việt Nam. Biến phụ thuộc là LDR, đại diện cho rủi ro thanh khoản. Biến độc lập chính là DT, phản ánh mức độ chuyển đổi số của ngân hàng. Các biến kiểm soát gồm SIZE, CAP, INF, GDP, ROA, NPL và CIR.

Dữ liệu nghiên cứu gồm 250 quan sát ngân hàng-năm. Tuy nhiên, do một số biến có dữ liệu bị thiếu, số quan sát được sử dụng trong mô hình hồi quy là 233. Kết quả được xử lý bằng phần mềm Stata.

Thống kê mô tả

Bảng 1: Thống kê mô tả các biến