Phát triển du lịch tại làng rau Trà Quế, TP. Đà Nẵng trong bối cảnh hiện nay

ThS. Hoàng Thị Thu Hương

Email: [email protected]

Viện Khoa học xã hội vùng Trung Bộ và Tây Nguyên

Tóm tắt

Làng rau Trà Quế hiện thuộc phường Hội An Tây, TP. Đà Nẵng; là một trong số những làng nghề truyền thống trên địa bàn, đang đứng trước những thách thức ngày càng gia tăng trong quá trình phát triển. Bài viết tập trung đánh giá hiện trạng phát triển du lịch tại làng rau Trà Quế trong thời gian qua, nhận diện những tồn tại chủ yếu trong quá trình phát triển du lịch tại đây. Từ đó, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển du lịch tại đây trong bối cảnh mới.

Từ khóa: Phát triển, du lịch, làng rau Trà Quế, bối cảnh hiện nay

Abstract

Tra Que vegetable village, currently located in Hoi An Tay Ward, Da Nang City, is one of the traditional craft villages in the area and faces increasing challenges in its development. This study assesses the current state of tourism development in Tra Que vegetable village, identifies the major issues encountered in the development process, and proposes several solutions to promote tourism development in the new context.

Keywords: Development, tourism, Tra Que vegetable village, current context

ĐẶT VẤN ĐỀ

Làng rau Trà Quế có diện tích tự nhiên 100,2 ha, diện tích trồng rau là 18ha; được hình thành cách đây hơn 400 năm. Làng được bao bọc bởi sông Đế Võng và đầm Trà Quế, đất đai màu mỡ và khí hậu ôn hòa. Trải qua nhiều biến thiên của lịch sử, người dân Trà Quế đã chuyển từ nghề chài lưới sang làm nông dân và khai sinh ra nghề trồng rau nổi tiếng. Bề dày lịch sử và sự độc đáo của nghề trồng rau đã giúp làng rau Trà Quế nổi tiếng không chỉ trong Thành phố, khu vực mà trên cả nước.

Trong những năm qua, Hội An (thuộc tỉnh Quảng Nam cũ, nay đã hợp nhất vào TP. Đà Nẵng), đã chủ động triển khai khá tốt việc kết nối Di sản văn hóa thế giới - Khu phố cổ với Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm Hội An và không gian văn hóa các làng quê, làng nghề truyền thống, khu sinh thái ven sông.

Bài viết tập trung đánh giá hiện trạng phát triển du lịch tại làng rau Trà Quế trong thời gian qua; đồng thời nhận diện một số tồn tại chủ yếu, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm phát triển du lịch tại làng rau Trà Quế trong bối cảnh hiện nay.

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH TẠI LÀNG RAU TRÀ QUẾ

Tổng quan về làng rau Trà Quế

Năm 2016, làng rau Trà Quế được công nhận là làng nghề truyền thống, một trong những làng nghề truyền thống nổi tiếng ở Hội An; năm 2022 được ghi vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia: Tri thức dân gian; Nghề thủ công truyền thống Nghề Trồng rau Trà Quế và được Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới” năm 2024 (Linh Nguyễn, 2024).

Tại làng rau Trà Quế, các di tích kiến trúc nghệ thuật có giá trị cao về lịch sử, văn hóa như mộ ông Nguyễn Văn Điển - Thượng thư Bộ binh thời Nhà Nguyễn và Giếng Chăm cổ, miếu Thổ thần Trà Quế, miếu Ngũ hành Trà Quế, di tích Chiến thắng tại thôn Trà Quế,… đã tạo nguồn tài nguyên nhân văn và thiên nhiên phong phú, là điều kiện thuận lợi để phát triển các loại hình du lịch của địa phương. Ngoài ra, còn có tri thức dân gian về nghề trồng rau; lễ hội Cầu Bông vào ngày mồng Bảy tháng Giêng tại Miếu Xóm làng rau, cầu cho mưa thuận gió hòa, cầu cho dân cư an bình, thịnh vượng, cầu cho rau xanh lá tốt, cây cối đơm bông... cùng các phong tục, tập quán, tín ngưỡng, văn hóa ẩm thực đang được bảo tồn và phát huy một cách hiệu quả, là minh chứng cho quá trình phát triển lâu đời của làng. Tại đây, du khách có thể được thưởng thức món ngon giản dị, dân dã từ rau - sự kết tinh của lòng kiên trì, sự nhẫn nhại, chịu thương chịu khó, tình yêu, niềm vui và sự lạc quan yêu đời của người nông dân (Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản văn hóa Hội An, 2020).

Tình hình hoạt động du lịch tại làng rau Trà Quế

Tình hình hoạt động du lịch trên địa bàn TP. Đà Nẵng

Thành công của Đà Nẵng sau hợp nhất với Quảng Nam không chỉ tạo động lực phát triển nội vùng mà còn góp phần lan toả tăng trưởng, cân bằng phát triển giữa các khu vực trên cả nước. Thành phố đang từng bước hiện thực hoá mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế - sáng tạo - du lịch hàng đầu của miền Trung, hướng đến tăng trưởng xanh và bền vững. Là điểm đến lý tưởng được khách du lịch lựa chọn, được thể hiện qua số lượt khách du lịch đến Đà Nẵng, trong đó, lượt khách du lịch nội địa tăng mạnh trong 5 năm qua từ 4.281.996 lượt năm 2020 lên 15.974.664 lượt năm 2025 và phần lớn là khách nghỉ qua đêm (Hình 1). Điều này cho thấy sức hút khách du lịch nội địa đến với Đà Nẵng nói chung và các điểm du lịch trên địa bàn nói riêng ngày càng lớn, giữ chân khách du lịch ở lại lâu hơn.

Hình 1: Số lượt khách du lịch nội địa đến TP. Đà Nẵng

Nguồn: Thống kê TP. Đà Nẵng, 2026

Hình 2 cho thấy, 10 năm qua, tổng mức bán lẻ hàng hoá của Thành phố luôn chiếm trên 50% trong tổng số các ngành kinh doanh trên địa bàn. Điều này cho thấy, hoạt động bán lẻ diễn ra rất sôi động và phát triển; đóng một vị trí quan trọng trong hoạt động phát triển kinh tế Thành phố thời gian qua và phần lớn là nhóm hàng Lương thực, thực phẩm (chiếm trên 28% tổng doanh thu bán lẻ hàng hoá) (Hình 3).

Hình 2: Cơ cấu tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá hiện hành phân theo ngành kinh doanh của TP. Đà Nẵng (%)

Nguồn: Thống kê TP. Đà Nẵng, 2026

Hình 3: Cơ cấu doanh thu bán lẻ hàng hoá theo giá hiện hành phân theo nhóm hàng của TP. Đà Nẵng

Nguồn: Thống kê TP. Đà Nẵng, 2026

Tình hình hoạt động du lịch tại làng rau Trà Quế

Trước khi tỉnh Quảng Nam hợp nhất với TP. Đà Nẵng (tháng 7/2025), hoạt động hướng dẫn tham quan tại làng rau Trà Quế được giao cho Trung tâm Văn hóa - Thể thao và Truyền thanh - Truyền hình phối hợp UBND xã Cẩm Hà quản lý, khai thác. Năm 2024, Trung tâm đã tham mưu UBND TP. Hội An lập hồ sơ ứng cử làng rau Trà Quế tham gia Mạng lưới các làng du lịch tốt nhất của Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism). Đây không chỉ là sự ghi nhận những nỗ lực trong công tác bảo tồn và phát huy các giá trị của nghề truyền thống, mà còn là động lực để mở rộng và phát triển các hoạt động du lịch cộng đồng tại làng rau Trà Quế trong thời gian qua (Trung tâm Văn hóa - Thể thao và Truyền thanh - Truyền hình, UBND TP. Hội An, 2025).

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, Tổ quản lý du lịch thuộc Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công phường Hội An Tây quản lý các hoạt động tại làng rau Trà Quế.

Hoạt động du lịch tại làng rau Trà Quế đã đạt được nhiều kết quả nổi bật, tác động tích cực đến cộng đồng địa phương. Ngoài việc đem lại nguồn lợi chính cho những người dân trực tiếp tham gia phục vụ du lịch thì hoạt động du lịch qua các hoạt động trình diễn nghề, trải nghiệm… còn tạo thêm động lực để cộng đồng tiếp tục gìn giữ nghề truyền thống của cha ông. Cụ thể, các hộ dân ngoài việc có nguồn thu trực tiếp từ các hoạt động trải nghiệm, dịch vụ như phục vụ nước hạt é cho du khách..., còn được hỗ trợ gián tiếp như giống cây, phân bón, dụng cụ lao động từ nguồn kinh phí trích lại từ hoạt động bán vé tham qua (giá vé 35.000 đồng/khách). Ngoài ra, hoạt động du lịch cũng tạo nguồn lực cho địa phương bảo tồn và phát huy nghề, làng nghề và lễ hội truyền thống; đảm bảo công tác an ninh trật tự, vệ sinh môi trường; cải tạo cảnh quan làng quê, làng nghề; nâng cấp cơ sở vật chất, hạ tầng phục vụ du lịch; quảng bá, xúc tiến thương mại…, góp phần phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn (Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công, 2025). Cơ sở vật chất, hạ tầng tại làng rau Trà Quế đã có chuyển biến đáng kể, cơ bản đáp ứng được nhu cầu của du khách. Hiện nay, Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công đã tiếp nhận và bảo quản các cụm trang trí, mô hình tháp rau, sơ đồ các điểm tham quan, bảng tên các tuyến đường nội bộ, hệ thống cung cấp nước uống miễn phí phục vụ du khách...

Hiện nay, làng rau Trà Quế có 204/307 hộ dân tham gia hoạt động trồng rau trên diện tích 18 hecta đất canh tác, mang lại nguồn thu nhập ổn định. Phần lớn các hộ dân trong làng đều có mối liên hệ gắn kết, quen biết rõ, nên tính tổ chức cộng đồng khá chặt chẽ; cộng đồng dân cư tương đối thân thiện và cởi mở trong vấn đề du lịch, tạo thuận lợi cho phát triển du lịch. Tuy nhiên, ít hộ có kinh nghiệm hoạt động kinh doanh dịch vụ, đặc biệt là làm du lịch nên còn yếu về tổ chức và hạch toán kinh doanh; ý thức về điều kiện vệ sinh chung trong làng rau còn hạn chế (Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công, 2025).

Bảng 1: Số lượng bán vé tham quan làng rau Trà Quế qua các năm

Nguồn: Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công, 2025

Bảng 1 cho thấy, lượng khách tham quan đến làng rau Trà Quế giai đoạn 2020-2025 tăng trưởng cao qua từng năm và tập trung vào lượng khách quốc tế, chỉ riêng năm 2021 do ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19 nên lượng khách quốc tế sụt giảm mạnh. Về khách nội địa, giai đoạn 2022-2024 có sự gia tăng mạnh, một phần do thời điểm này dịch bệnh COVID-19 đã được kiểm soát, hoạt động du lịch khởi sắc trở lại nên phần lớn khách du lịch nội địa lựa chọn đến những điểm du lịch sinh thái…

So sánh 6 tháng đầu năm 2025 với 6 tháng đầu năm 2026, số lượng khách nội địa tăng đột biến từ 230 người lên 1.425 người. Điều này cho thấy, khách nội địa đã và đang có xu hướng lựa chọn các điểm đến du lịch sinh thái, về với thiên nhiên…

Tuy nhiên, hiện nay, phần lớn du khách tham quan làng rau Trà Quế thông qua tour của các công ty lữ hành, thời gian tham quan ngắn (30 phút), sản phẩm trải nghiệm ít; bên cạnh đó, một lượng không nhỏ du khách chỉ đạp xe ngang qua làng rau, không tham gia trải nghiệm các sản phẩm du lịch tại đây.

Bảng 2: Tài nguyên du lịch của làng rau Trà Quế

Nguồn: Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công, 2025

Bên cạnh đó, tại làng rau Trà Quế cũng có các sản phẩm du lịch như Một ngày làm cư dân Trà Quế (8 giờ), Tham quan làng nghề (8 giờ), Tham quan và học nấu ăn (5 giờ) do một số hộ dân phối hợp riêng với các công ty lữ hành tổ chức, không có sự gắn kết với cộng đồng. Do vậy, nguồn lợi từ du lịch không được lan tỏa rộng khắp đến cộng đồng dân cư và các hộ nông dân khác cũng chưa có ý thức cao trong việc giữ gìn hình ảnh, thương hiệu chung để phát triển du lịch địa phương.

Hiện nay, tại làng rau Trà Quế có 19 nhà hàng hoạt động theo mô hình du lịch, có 8 cơ sở hoạt động theo mô hình homestay, 7 biệt thự du lịch.

Doanh thu từ bán vé tham quan, dịch vụ du lịch được dùng để chi lương, đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho 10 cán bộ chuyên trách, chi phụ cấp cho 3 phụ trách, chi công tác vệ sinh môi trường, chi công tác bảo vệ, chi thuê mặt bằng và chi cho các hoạt động khác. Cùng với đó, chi hỗ trợ lễ hội Cầu Bông; hỗ trợ việc trồng mới và chăm sóc hoa, cây xanh tại làng rau; khen thưởng cho viên chức, người lao động; chi sửa chữa nhỏ các hạ tầng cơ sở tại làng rau (điện chiếu sáng, đường nội bộ); các hoạt động của tổ dân phố có liên quan đến làng rau Trà Quế; chi in vé, quảng cáo, tái đầu tư, công tác hành chính; hỗ trợ cho các cơ sở sản xuất, các hộ trồng rau khi tham gia lễ hội, quảng bá sản phẩm đến các địa phương khác (Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công, 2025).

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

Trong những năm qua, cùng với tốc độ phát triển du lịch của đô thị cổ Hội An, danh xưng Trà Quế đã lan tỏa, sản phẩm làng rau được tiêu thụ nhiều trong hệ thống các nhà hàng, quán ăn khu vực và địa phương. Nhiều đơn vị lữ hành đã tổ chức các tour tham quan làng rau, cùng nông dân canh tác… qua đó thu hút đông đảo khách du lịch. Tuy nhiên, việc phát triển các loại hình du lịch dịch vụ tại làng rau Trà Quế đến nay vẫn chưa thực sự tương xứng với tiềm năng, lợi thế sẵn có, chưa tạo ra sự chuyển dịch mạnh về cơ cấu kinh tế, giải quyết công ăn việc làm và tăng thu nhập cho người dân, thiếu sự gắn kết với cộng đồng dân cư; sự phát triển ồ ạt và tự phát của các đơn vị du lịch có thể dẫn đến nguy cơ phá vỡ cảnh quan môi trường, không gian sinh thái của làng rau.

Trước thực trạng này, để tiếp tục giữ vững và phát triển du lịch tại làng rau Trà Quế thời gian tới, cần thực hiện các giải pháp sau:

Một là, đầu tư và cải tạo cơ sở hạ tầng như bãi đỗ xe, khu vệ sinh hiện đại, sạch sẽ. Cải tạo, nâng cấp các tuyến đường nội bộ, cải tạo cảnh quan từng tuyến đường, đặt tên các tuyến đường theo các loại rau truyền thống. Cải tạo cảnh quan đầm Trà Quế, sông trước sông sau làng Trà Quế để khai thác các hoạt động sông nước. Các nhà hàng cùng chung tay trong việc xây dựng các hệ sinh thái và sản phẩm du lịch tại Làng rau như: “Một ngày làm nông dân”; các hoạt động ẩm thực, trải nghiệm. Nâng cao vai trò cộng đồng trách nhiệm, gắn lợi ích doanh nghiệp với lợi ích cộng đồng trong việc bảo tồn và phát huy làng nghề.

Hai là, mở rộng và đa dạng hoá các sản phẩm dịch vụ du lịch tại làng rau Trà Quế. Về dịch vụ lưu trú: ngoài các loại hình lưu trú hiện có, khuyến khích người dân mở thêm các homestay với phong cách đơn giản, hài hòa với thiên nhiên và môi trường. Về ẩm thực, mua sắm: khuyến khích các hộ dân mở các các cửa hàng tiện lợi, mini market, các dịch vụ cho thuê xe đạp, thuê thuyền, nón lá, trang phục chụp hình… Tại trung tâm đón tiếp bố trí khu vực để giới thiệu và bán các mặt hàng OCOP, đặc sản địa phương, các loại rau đặc trưng, nước é giải khát… Khuyến khích người dân, doanh nghiệp mở các dịch vụ câu cá giải trí, tổ chức các trò chơi dưới bùn… dọc sông Cổ Cò, đầm Trà Quế.

Ba là, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá địa phương. Tổ chức các lớp dạy cho thiếu nhi vào buổi tối trong các dịp lễ hội, sự kiện tại Sân Cầu Bông: hô hát bài chòi, làn điệu dân ca, hát tuồng…; kết hợp tổ chức các hoạt động trên đầm Trà Quế ban đêm. Tổ chức trình diễn tuồng, hô hát bài chòi, các trò chơi dân gian tại Sân Cầu Bông vào các tối tổ chức sự kiện, lễ hội… Xây dựng hình ảnh người nông dân thân thiện, gần gũi và biết làm du lịch thông qua việc tổ chức các lớp tập huấn về kỹ năng giao tiếp, ngoại ngữ, cách ăn mặc, lối sống, lối sinh hoạt… cho các hộ dân.

Bốn là, kiện toàn công tác quản lý du lịch làng rau Trà Quế gồm tổ quản lý du lịch làng rau Trà Quế, tổ du lịch cộng đồng, hợp tác xã dịch vụ - du lịch Trà Quế. Mỗi tổ có những nhiệm vụ, quy định riêng, trách nhiệm phải đi kèm theo lợi ích.

Năm là, đảm bảo môi trường du lịch, phát triển du lịch xanh và hoạt động liên kết, hợp tác phát triển du lịch. Công tác đảm bảo môi trường du lịch cần được triển khai nghiêm túc, đặc biệt trong các dịp lễ, Tết, đảm bảo an ninh, an toàn, vệ sinh môi trường, vệ sinh an toàn thực phẩm...

(*) Lời cảm ơn: Bài viết này là sản phẩm của nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp cơ sở năm 2026: “Phân tích sự hài lòng của du khách nội địa khi đến Làng rau Trà Quế”. Mã số: VTBTN/NV/2026-11. Tổ chức chủ trì: Viện Khoa học xã hội vùng Trung Bộ và Tây Nguyên.

Tài liệu tham khảo:

1. Linh Nguyễn (2024). Làng rau Trà Quế, Quảng Nam được vinh danh là làng du lịch tốt nhất thế giới. https://baodautu.vn/lang-rau-tra-que-quang-nam-duoc-vinh-danh-la-lang-du-lich-tot-nhat-the-gioi-d230142.html

2. Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch TP. Đà Nẵng (2025). Báo cáo Kết quả hoạt động ngành Văn hoá, Thể thao và Du lịch năm 2025 và phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm năm 2026.

3. Thống kê TP. Đà Nẵng (2026). Niên giám thống kê TP. Đà Nẵng năm 2025. Nxb Thống kê.

4. Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công (2025). Đề án Phát triển du lịch cộng đồng làng rau Trà Quế phường Hội An Tây.

5. Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản văn hóa Hội An (2020). Làng rau Trà Quế Hội An. Nxb Đà Nẵng.

6. Trung tâm Văn hóa - Thể thao và Truyền thanh - Truyền hình, UBND thành phố Hội An (2025). Báo cáo tình hình hoạt động Hướng dẫn tham quan tại các làng nghề truyền thống.