Hoàn thiện thể chế đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam trong bối cảnh mới
PGS. TS. Nguyễn Đình Luận
Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh (HUTECH UNIVERSITY)
Email: [email protected]
Tóm tắt
Khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, đóng góp vào tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Cùng với quá trình phát triển của khu vực này, hệ thống pháp luật về đầu tư từng bước được hoàn thiện, tạo lập khung pháp lý cho hoạt động đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, sự thay đổi của môi trường đầu tư quốc tế và yêu cầu nâng cao năng lực nội tại của nền kinh tế đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới thể chế theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và mức độ lan tỏa của đầu tư nước ngoài. Trên cơ sở nghiên cứu các quy định, định hướng chính sách, bài viết phân tích những yêu cầu mới đối với thể chế đầu tư nước ngoài và đề xuất một số hàm ý nhằm tiếp tục hoàn thiện thể chế đầu tư nước ngoài theo hướng đồng bộ, minh bạch, hiệu quả và tăng cường đóng góp của khu vực đầu tư nước ngoài đối với năng lực nội tại của nền kinh tế.
Từ khóa: Đầu tư nước ngoài, thể chế đầu tư, ưu đãi đầu tư, hỗ trợ đầu tư, chuỗi cung ứng, doanh nghiệp trong nước
Abstract
The foreign-invested sector has increasingly affirmed its important role in Viet Nam's economy by contributing to economic growth, structural transformation, industrialization, modernization, and international economic integration. Alongside the development of this sector, Viet Nam's investment legal framework has been progressively improved, establishing a legal foundation for foreign investment activities. However, changes in the international investment environment and the need to strengthen the economy's domestic capabilities require further institutional reforms to enhance the quality, efficiency, and spillover effects of foreign investment. Based on an analysis of relevant legal provisions and policy orientations, this paper examines emerging requirements for the foreign investment institutional framework and proposes policy implications for its continued improvement towards greater coherence, transparency, and effectiveness, while strengthening the contribution of foreign investment to the domestic productive capacity of the economy.
Keywords: Foreign investment, investment institutions, investment incentives, investment support, supply chains, domestic enterprises
ĐẶT VẤN ĐỀ
Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, góp phần thúc đẩy tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, mở rộng hoạt động xuất khẩu và tạo việc làm. Kể từ khi thực hiện chính sách mở cửa, dòng vốn FDI đã hỗ trợ hình thành các ngành sản xuất mới, cải thiện năng suất và tăng cường hội nhập của Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu (OECD, 2026). Cùng với quá trình này, hệ thống pháp luật về đầu tư từng bước được hoàn thiện nhằm cải thiện khả năng tiếp cận thị trường, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động đầu tư (Quốc hội, 2025).
Thực tiễn cho thấy sức hấp dẫn của môi trường đầu tư Việt Nam tiếp tục được duy trì. Theo Cục Thống kê (2026), trong 8 tháng năm 2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam, bao gồm vốn đăng ký mới, vốn đăng ký điều chỉnh và góp vốn, mua cổ phần, đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, vốn đăng ký cấp mới đạt khoảng 21,72 tỷ USD, tăng 96,8%; vốn FDI thực hiện đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12,0%. Những kết quả này cho thấy khả năng thu hút và hấp thụ vốn đầu tư nước ngoài của Việt Nam tiếp tục được duy trì. Tuy nhiên, quy mô vốn đăng ký và vốn thực hiện chưa phản ánh đầy đủ chất lượng, hiệu quả và mức độ lan tỏa của FDI đối với nền kinh tế trong nước.
Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư quốc tế ngày càng gắn với chất lượng thể chế, trình độ công nghệ, nguồn nhân lực và yêu cầu phát triển bền vững, chính sách FDI không thể chỉ tập trung vào mục tiêu gia tăng quy mô vốn. OECD (2026) chỉ ra rằng, mặc dù khu vực FDI đã đóng góp đáng kể vào tăng trưởng năng suất và xuất khẩu, tác động lan tỏa năng suất sang khu vực doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế; hoạt động nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp FDI còn khiêm tốn, trong khi liên kết với nhà cung ứng nội địa chưa tương xứng với tiềm năng. Tương tự, IMF (2025) nhận định rằng chênh lệch năng suất giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước chưa chuyển hóa đầy đủ thành sự cải thiện năng suất và giá trị gia tăng của khu vực doanh nghiệp nội địa.
Từ yêu cầu đó, bài viết tập trung phân tích thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với thể chế đầu tư nước ngoài, đồng thời làm rõ các định hướng hoàn thiện chính sách theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và mức độ lan tỏa của FDI đối với nền kinh tế trong nước.
CƠ SỞ LÝ LUẬN
Thể chế đầu tư là nền tảng xác lập điều kiện gia nhập thị trường, quyền và nghĩa vụ của nhà đầu tư, trình tự thực hiện dự án cũng như cơ chế quản lý, giám sát trong quá trình hoạt động. Theo North (1991), thể chế bao gồm các quy tắc chính thức và phi chính thức định hình tương tác kinh tế, qua đó tác động đến động cơ, mức độ bất định và chi phí giao dịch. Trong lĩnh vực đầu tư, một hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định, thống nhất và có khả năng dự báo góp phần giảm chi phí tuân thủ, hạn chế rủi ro pháp lý và tạo điều kiện cho nhà đầu tư xây dựng kế hoạch dài hạn (OECD, 2015).
Tuy nhiên, hiệu quả của thể chế đầu tư không chỉ thể hiện ở mức độ thuận lợi của thủ tục gia nhập thị trường. Khi khu vực đầu tư nước ngoài đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế, chất lượng thể chế cần được đánh giá cả ở khả năng định hướng dòng vốn vào những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, thúc đẩy đổi mới công nghệ, phát triển nhân lực và tạo liên kết với khu vực kinh tế trong nước. Cách tiếp cận này phù hợp với định hướng chuyển từ thu hút FDI theo quy mô sang nâng cao chất lượng và tác động phát triển của dòng vốn đầu tư nước ngoài (OECD, 2026).
Theo cách tiếp cận này, chất lượng FDI cần được xem xét trên nhiều phương diện, bao gồm công nghệ, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển, đào tạo nguồn nhân lực, tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước, phát triển nhà cung ứng nội địa, đóng góp kinh tế, bảo vệ môi trường, hiệu quả sử dụng đất, tài nguyên và năng lượng, cũng như mức độ tuân thủ pháp luật. Các phương diện này tương đồng với khung đánh giá chất lượng FDI của OECD, trong đó nhấn mạnh tác động của đầu tư nước ngoài đối với năng suất, đổi mới sáng tạo, chất lượng việc làm, phát triển kỹ năng, bình đẳng và môi trường (OECD, 2026). Đồng thời, UNCTAD (2024) nhấn mạnh vai trò của tạo thuận lợi đầu tư và chính phủ số trong cải thiện chất lượng quản trị, môi trường kinh doanh và khả năng thu hút đầu tư bền vững.
Hoàn thiện thể chế đầu tư nước ngoài cần được đặt trong mối quan hệ giữa ba yêu cầu: tạo môi trường đầu tư thuận lợi; lựa chọn và hỗ trợ những dự án có chất lượng; đồng thời bảo đảm các cam kết và kết quả đầu tư được thực hiện trong thực tế. Đây là cơ sở để chuyển từ cách tiếp cận coi FDI chủ yếu là nguồn vốn bổ sung sang coi FDI là một nguồn lực góp phần nâng cao năng lực sản xuất, công nghệ, quản trị và vị trí của Việt Nam trong chuỗi giá trị (OECD, 2026; UNCTAD, 2024).
PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG
Kết quả thu hút FDI và yêu cầu chuyển đổi mô hình thu hút đầu tư
Trong thời gian qua, hệ thống pháp luật về đầu tư tiếp tục được hoàn thiện theo hướng cải thiện môi trường kinh doanh, mở rộng quyền tiếp cận thị trường và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động đầu tư. Luật Đầu tư số 143/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, tiếp tục xác lập khuôn khổ pháp lý về hoạt động đầu tư, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, đồng thời quy định các điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài (Quốc hội, 2025).
Kết quả thu hút FDI trong 8 tháng năm 2026 cho thấy khả năng hấp thụ vốn đầu tư nước ngoài của Việt Nam tiếp tục được duy trì. Theo Cục Thống kê (2026), tổng vốn FDI đăng ký đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ năm trước; trong đó, vốn đăng ký mới đạt 21,72 tỷ USD, tăng 96,8%. Vốn FDI thực hiện đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12,0%. Đáng chú ý, vốn đầu tư đăng ký mới tập trung chủ yếu vào công nghiệp chế biến, chế tạo, với 12,15 tỷ USD, chiếm 55,9% tổng vốn đăng ký mới.
Sự gia tăng của vốn đăng ký và vốn thực hiện phản ánh 2 khía cạnh khác nhau của hoạt động đầu tư. Vốn đăng ký thể hiện quy mô cam kết đầu tư, trong khi vốn thực hiện phản ánh mức độ chuyển hóa các cam kết thành nguồn lực đầu tư thực tế. Tuy nhiên, hai chỉ tiêu này chưa phản ánh đầy đủ chất lượng công nghệ, năng suất, giá trị gia tăng nội địa và mức độ liên kết của doanh nghiệp FDI với khu vực kinh tế trong nước.
Theo OECD (2026), mặc dù doanh nghiệp FDI đóng góp đáng kể vào xuất khẩu và tăng trưởng năng suất, tác động lan tỏa năng suất sang doanh nghiệp trong nước còn hạn chế. Khoảng 60% đầu vào của doanh nghiệp FDI được mua trong nước, nhưng một phần đáng kể trong số đó đến từ các doanh nghiệp FDI khác. Hoạt động đầu tư mới vào nghiên cứu và phát triển cũng còn khiêm tốn. Những kết quả này gợi ý rằng quy mô vốn FDI chưa đồng nghĩa với mức độ lan tỏa công nghệ và giá trị gia tăng tương ứng đối với nền kinh tế Việt Nam.
Điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài
Một nội dung quan trọng trong hoàn thiện thể chế FDI là rà soát các điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài. Theo Điều 8 Luật Đầu tư số 143/2025/QH15, điều kiện tiếp cận thị trường có thể liên quan đến tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ, hình thức đầu tư, phạm vi hoạt động, năng lực của nhà đầu tư và đối tác tham gia thực hiện hoạt động đầu tư (Quốc hội, 2025).
Quy định về hình thức liên doanh trong trường hợp không có giới hạn tương ứng về tỷ lệ sở hữu có thể làm phát sinh chi phí tìm kiếm đối tác, đàm phán và tổ chức hoạt động đầu tư. Vì vậy, việc rà soát các điều kiện này cần được thực hiện trên cơ sở đánh giá mức độ cần thiết, tính tương xứng với mục tiêu quản lý và yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh. Định hướng chính sách là giảm các điều kiện không còn phù hợp, đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch và áp dụng thống nhất giữa các nhà đầu tư.
Đổi mới chính sách ưu đãi và hỗ trợ đầu tư trong bối cảnh thuế tối thiểu toàn cầu
Một thay đổi đáng chú ý trong thể chế FDI là sự điều chỉnh phương thức ưu đãi và hỗ trợ đầu tư. Việc Việt Nam áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu từ năm tài chính 2024 theo Nghị quyết số 107/2023/QH15 làm giảm hiệu lực của một số hình thức ưu đãi thuế truyền thống đối với các tập đoàn đa quốc gia thuộc phạm vi điều chỉnh. Điều này đặt ra yêu cầu điều chỉnh chính sách theo hướng tăng cường hỗ trợ trực tiếp cho các hoạt động tạo ra giá trị kinh tế và công nghệ (Quốc hội, 2023).
Một bước điều chỉnh chính sách là việc thành lập Quỹ Hỗ trợ đầu tư theo Nghị định số 182/2024/NĐ-CP. Cơ chế này hướng đến hỗ trợ một số khoản chi phí của doanh nghiệp thuộc đối tượng đáp ứng điều kiện, bao gồm đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, nghiên cứu và phát triển, đầu tư tài sản cố định, sản xuất sản phẩm công nghệ cao và một số hạng mục hạ tầng xã hội (Chính phủ, 2024).
Bên cạnh đó, định hướng hỗ trợ đầu tư ngày càng chú trọng đến khả năng phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp trong nước. Nghị quyết số 280/NQ-CP năm 2026 của Chính phủ đặt ra nhiệm vụ nghiên cứu cơ chế hỗ trợ chi phí đào tạo lao động cho doanh nghiệp FDI từ ngân sách địa phương; đồng thời khuyến khích liên kết giữa doanh nghiệp FDI, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong nước, qua đó nâng cao năng lực của nhà cung ứng nội địa (Chính phủ, 2026).
Phương thức quản lý, giám sát và đánh giá hiệu quả dự án FDI
Cùng với việc cải thiện điều kiện gia nhập thị trường, yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với dự án FDI ngày càng được chú trọng. Luật Đầu tư năm 2025 quy định trách nhiệm kiểm tra, giám sát và đánh giá dự án, trong đó có việc theo dõi mục tiêu, tiến độ triển khai, yêu cầu bảo vệ môi trường, công nghệ, sử dụng đất đai và tài nguyên. Nhà đầu tư cũng có trách nhiệm báo cáo định kỳ về vốn đầu tư thực hiện, kết quả hoạt động, lao động, nghĩa vụ ngân sách, nghiên cứu và phát triển, cũng như công tác bảo vệ môi trường (Quốc hội, 2025).
Định hướng này tiếp tục được cụ thể hóa tại Nghị quyết số 280/NQ-CP năm 2026, trong đó nhấn mạnh việc xây dựng cơ chế hậu kiểm, đánh giá định kỳ việc thực hiện cam kết đầu tư và xem xét thu hồi ưu đãi, hỗ trợ đối với trường hợp không thực hiện đúng cam kết. Các tiêu chí được quan tâm bao gồm công nghệ tiên tiến, nghiên cứu và phát triển, đào tạo và sử dụng nhân lực Việt Nam, phát triển nhà cung ứng trong nước, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hiệu quả sử dụng tài nguyên (Chính phủ, 2026).
Việc chuyển từ quản lý chủ yếu theo thủ tục sang giám sát dựa trên kết quả có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn lực. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi phải xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá thống nhất, tăng cường kết nối dữ liệu giữa các cơ quan quản lý và nâng cao năng lực giám sát trong suốt vòng đời dự án.
Thủ tục đầu tư và tăng cường phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình
Cải cách thủ tục đầu tư tiếp tục là một nội dung quan trọng nhằm giảm thời gian và chi phí tuân thủ của nhà đầu tư. Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 đã quy định thủ tục đầu tư đặc biệt đối với các dự án thuộc một số khu vực và lĩnh vực được xác định, theo hướng đơn giản hóa một số thủ tục hành chính, đồng thời gắn trách nhiệm của nhà đầu tư với việc đáp ứng các yêu cầu về xây dựng, môi trường, phòng cháy, chữa cháy và tiêu chuẩn kỹ thuật (Quốc hội, 2025).
Bên cạnh cải cách thủ tục, việc tăng cường phân cấp cho địa phương trong hỗ trợ đào tạo lao động cũng được đặt ra. Theo Nghị quyết số 280/NQ-CP năm 2026, Chính phủ giao Bộ Tài chính nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền về cơ chế cho phép địa phương sử dụng ngân sách để hỗ trợ chi phí đào tạo lao động cho doanh nghiệp FDI. Định hướng này có thể góp phần tăng tính chủ động của địa phương trong phát triển nguồn nhân lực gắn với nhu cầu của các dự án đầu tư, nhưng cần được thiết kế đồng bộ với tiêu chí hỗ trợ, khả năng cân đối ngân sách và cơ chế giám sát, đánh giá kết quả (Chính phủ, 2026).
Thách thức đặt ra
Điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài vẫn còn một số điểm cần rà soát. Mặc dù khuôn khổ pháp luật đã quy định các nguyên tắc về tiếp cận thị trường, một số điều kiện liên quan đến hình thức đầu tư, phạm vi hoạt động và yêu cầu về đối tác có thể làm tăng chi phí gia nhập thị trường. Việc đánh giá tính cần thiết và mức độ tương xứng của các điều kiện này chưa được thể hiện rõ trong thực tiễn áp dụng. Điều đó có thể ảnh hưởng đến tính minh bạch và khả năng dự đoán của môi trường đầu tư.
Chính sách ưu đãi và hỗ trợ đầu tư chưa chuyển dịch hoàn toàn sang phương thức dựa trên kết quả. Việc áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu làm giảm hiệu lực của một số ưu đãi thuế truyền thống, trong khi các cơ chế hỗ trợ trực tiếp đang được triển khai theo hướng mới. Tuy nhiên, hiệu quả của các chính sách hỗ trợ còn phụ thuộc vào tiêu chí xác định đối tượng, điều kiện thụ hưởng và khả năng gắn mức hỗ trợ với kết quả đầu tư thực tế. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế đánh giá hiệu quả và bảo đảm nguồn lực hỗ trợ được phân bổ phù hợp với mục tiêu phát triển.
Liên kết giữa doanh nghiệp FDI và khu vực doanh nghiệp trong nước còn hạn chế. Mặc dù doanh nghiệp FDI đóng góp đáng kể vào xuất khẩu và tăng trưởng năng suất, mức độ lan tỏa công nghệ và năng suất sang doanh nghiệp trong nước chưa tương xứng. Tỷ lệ mua đầu vào trong nước tương đối cao nhưng một phần đáng kể đến từ các doanh nghiệp FDI khác; hoạt động đầu tư cho nghiên cứu và phát triển cũng còn khiêm tốn. Điều này cho thấy năng lực tham gia chuỗi cung ứng và khả năng hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp trong nước vẫn là những vấn đề cần được cải thiện.
Cải cách thủ tục đầu tư và phân cấp quản lý vẫn đặt ra yêu cầu về tính đồng bộ và trách nhiệm giải trình. Việc đơn giản hóa thủ tục đầu tư và mở rộng quyền chủ động cho địa phương có thể góp phần giảm chi phí tuân thủ, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào năng lực thực thi và sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý. Bên cạnh đó, các cơ chế hỗ trợ từ ngân sách địa phương cần được thiết kế thống nhất về tiêu chí, điều kiện và phương thức đánh giá để hạn chế sự khác biệt trong tổ chức thực hiện, đồng thời bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách.
Công tác quản lý, giám sát và đánh giá dự án FDI còn cần được hoàn thiện theo hướng dựa trên dữ liệu và kết quả thực hiện. Các quy định hiện hành đã đề cập đến trách nhiệm báo cáo, kiểm tra và hậu kiểm, song việc đánh giá hiệu quả dự án trên các phương diện công nghệ, giá trị gia tăng nội địa, nghiên cứu và phát triển, đào tạo lao động và bảo vệ môi trường đòi hỏi hệ thống chỉ tiêu thống nhất và dữ liệu có khả năng kết nối. Nếu thiếu cơ chế phối hợp và cập nhật thông tin xuyên suốt vòng đời dự án, việc theo dõi mức độ thực hiện cam kết và đánh giá hiệu quả thực chất của các chính sách ưu đãi có thể gặp khó khăn.
HÀM Ý CHÍNH SÁCH
Hoàn thiện thể chế về tiếp cận thị trường và nâng cao tính minh bạch của môi trường đầu tư
Thường xuyên rà soát danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài, điều chỉnh những điều kiện không còn phù hợp với thực tiễn và các cam kết hội nhập quốc tế. Đồng thời, cần công khai, minh bạch các quy định về điều kiện đầu tư, trình tự và thủ tục hành chính; bảo đảm tính thống nhất trong quá trình áp dụng giữa các cơ quan quản lý và địa phương. Việc nâng cao tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách sẽ góp phần giảm chi phí gia nhập thị trường, hạn chế rủi ro pháp lý và củng cố niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài.
Đổi mới chính sách ưu đãi và hỗ trợ đầu tư theo hướng nâng cao chất lượng dự án
Chuyển từ ưu đãi chủ yếu dựa trên quy mô vốn đăng ký sang hỗ trợ gắn với kết quả và mức độ đóng góp thực tế của doanh nghiệp. Trọng tâm ưu tiên là chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển (R&D), đổi mới sáng tạo, đào tạo nhân lực và nâng cao giá trị gia tăng trong nước. Bên cạnh ưu đãi thuế và đất đai, cần mở rộng các hình thức hỗ trợ phát triển hạ tầng, đào tạo lao động và kết nối nhà cung ứng. Các tiêu chí hưởng ưu đãi phải được lượng hóa, công khai và gắn với cơ chế đánh giá định kỳ, bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.
Tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước
Hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực công nghệ, quản trị sản xuất và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp FDI phát triển mạng lưới nhà cung ứng nội địa thông qua các chương trình kết nối cung – cầu, tư vấn kỹ thuật và nâng cao chất lượng sản phẩm. Tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp FDI với các trường đại học, cơ sở đào tạo và tổ chức khoa học, công nghệ trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực. Qua đó, từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng trong nước.
Cải cách thủ tục đầu tư gắn với phân cấp và trách nhiệm giải trình
Tiếp tục đơn giản hóa thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, cấp phép, đất đai, xây dựng và môi trường; đẩy mạnh số hóa quy trình tiếp nhận và xử lý hồ sơ nhằm giảm thời gian và chi phí tuân thủ. Đồng thời, mở rộng áp dụng cơ chế đầu tư đặc biệt đối với các dự án đáp ứng đủ điều kiện theo quy định. Việc phân cấp cho địa phương cần đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình, bảo đảm sử dụng hiệu quả đất đai, ngân sách và các nguồn lực công, hạn chế cạnh tranh thu hút FDI bằng mọi giá.
Nâng cao hiệu quả quản trị và giám sát FDI dựa trên dữ liệu
Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đầu tư liên thông giữa các bộ, ngành và địa phương, phục vụ theo dõi toàn bộ vòng đời dự án. Đồng thời, hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá dựa trên các yếu tố như trình độ công nghệ, năng suất lao động, đào tạo nhân lực, liên kết với doanh nghiệp trong nước, đóng góp ngân sách và bảo vệ môi trường. Công tác giám sát cần được thực hiện định kỳ, kết hợp phân tích dữ liệu và kiểm tra thực tế để kịp thời phát hiện các dự án chậm triển khai hoặc không thực hiện đúng cam kết. Qua đó, chuyển từ phương thức quản lý chủ yếu dựa trên thủ tục hành chính sang đánh giá dựa trên kết quả và hiệu quả đóng góp thực tế của dự án FDI.
KẾT LUẬN
Kết quả thu hút đầu tư nước ngoài trong 8 tháng năm 2026 cho thấy khu vực FDI tiếp tục duy trì xu hướng tích cực. Đây là nền tảng quan trọng để tiếp tục phát huy vai trò của khu vực FDI trong nền kinh tế.
Tuy nhiên, cùng với yêu cầu duy trì sức hấp dẫn của môi trường đầu tư, chính sách cần chuyển mạnh hơn sang nâng cao chất lượng và hiệu quả của dòng vốn. Chính sách cần tiếp tục được định hướng theo hướng phát triển nền tảng đầu tư chiến lược, thu hút theo cụm ngành và chuỗi giá trị, lấy chất lượng, hiệu quả, công nghệ, chuyển giao công nghệ, tham gia chuỗi cung ứng và giá trị gia tăng làm những tiêu chí quan trọng.
Thể chế đầu tư liên quan đến đầu tư nước ngoài cần chuyển từ ưu đãi theo đầu vào sang hỗ trợ gắn với kết quả; tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước; thúc đẩy công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển nhân lực; cải cách thủ tục đầu tư; tăng cường phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình; đồng thời quản trị dự án trên toàn bộ vòng đời là những định hướng có quan hệ chặt chẽ với nhau.
Về tổng thể, hoàn thiện thể chế đầu tư nước ngoài cần hướng tới sự cân bằng giữa yêu cầu tạo lập môi trường đầu tư thuận lợi, minh bạch và có khả năng cạnh tranh với yêu cầu nâng cao khả năng lựa chọn, hỗ trợ, giám sát và đánh giá để bảo đảm dòng vốn FDI tạo ra đóng góp thực chất đối với nền kinh tế. Đây là cơ sở để khu vực FDI tiếp tục là nguồn lực quan trọng cho tăng trưởng và góp phần nâng cao năng lực sản xuất, công nghệ, nhân lực và mức độ tham gia của Việt Nam trong các chuỗi giá trị.
Tài liệu tham khảo:
1. Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV. (2026). Kết luận số 18-KL/TW ngày 02/4/2026 Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026–2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng hai con số.
2. Bộ Chính trị. (2026). Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 08/6/2026 về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
3. Bộ Tài chính. (2026). Sửa đổi Luật Đầu tư: Hoàn thiện chính sách thu hút vốn đầu tư nước ngoài gắn với hiệu quả thực chất. https://www.mof.gov.vn/tin-tuc-tai-chinh/tin-tuc-su-kien-8/sua-doi-luat-dau-tu-hoan-thien-chinh-sach-thu-hut-von-dau-tu-nuoc-ngoai-gan-voi-hieu-qua-thuc-chat.
4. Chính phủ. (2024). Nghị định số 182/2024/NĐ-CP ngày 31/12/2024 về thành lập, quản lý và sử dụng Quỹ Hỗ trợ đầu tư.
5. Chính phủ. (2026). Nghị quyết số 280/NQ-CP ngày 22/9/2026 về Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
6. Cục Thống kê. (2026, ngày 3 tháng 9). Báo cáo tình hình kinh tế – xã hội tháng Tám và 8 tháng năm 2026. Bộ Tài chính. https://www.nso.gov.vn/bai-top/2026/09/bao-cao-tinh-hinh-kinh-te-xa-hoi-thang-tam-va-8-thang-nam-2026/.
7. International Monetary Fund. (2025). Vietnam: Selected issues (IMF Country Report No. 25/284). https://www.imf.org/_next/data/OPXKbpp2La91iW-gTVkBX/en/-/media/files/publications/cr/2025/english/1vnmea2025002-source-pdf.pdf.
8. North, D. C. (1991). Institutions. Journal of Economic Perspectives, 5(1), 97–112. https://doi.org/10.1257/jep.5.1.97.
9. OECD. (2015). Policy framework for investment 2015 edition. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264208667-en.
10. OECD. (2026). FDI qualities review of Viet Nam: Powering the next growth phase. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/a3c78dac-en.
11. Quốc hội. (2023). Nghị quyết số 107/2023/QH15 ngày 29/11/2023 về việc áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu.
12. Quốc hội. (2025). Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 ngày 11/12/2025.
13. Quốc hội. (2026). Luật số 24/2026/QH16 ngày 24/8/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.
14. United Nations Conference on Trade and Development. (2024). World investment report 2024: Investment facilitation and digital government. United Nations. https://unctad.org/publication/world-investment-report-2024.
15. Văn phòng Trung ương Đảng. (2026). Công văn số 4808-CV/VPTW ngày 04/9/2026.
| Ngày nhận bài: 28/9/2026; Ngày hoàn thiện biên tập: 10/11/2026; Ngày duyệt đăng: 17/11/2026 |
Các tin khác
Tiền di động tại Việt Nam sau giai đoạn thí điểm: Từ mở rộng tiếp cận đến sử dụng dịch vụ tài chính số thực chất
Thực trạng tác động của chuyển đổi số đến năng lực đổi mới sáng tạo của các doanh nghiệp Việt Nam
Các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước: Tổng quan nghiên cứu và đề xuất mô hình
Mô hình nghiên cứu tác động của trí tuệ nhân tạo tạo sinh đến hành vi đổi mới sáng tạo của sinh viên thông qua sáng tạo tri thức
Các yếu tố ảnh hưởng đến trải nghiệm dịch vụ tiệc của khách hàng trong kinh doanh nhà hàng: Nghiên cứu trường hợp tại TP. Hà Nội
Giải pháp nâng cao chất lượng dịch vụ ngân hàng điện tử đối với khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn Tài Lộc - Chi nhánh Cần Thơ
Trí tuệ nhân tạo trong tuyển dụng và những tác động đến thị trường lao động Việt Nam
Quản lý nhà nước đối với chi phí giao dịch trên thị trường carbon tại Việt Nam: Tiếp cận từ kinh tế học thể chế
Hoàn thiện thể chế và chính sách tài chính phát triển khu công nghệ số tập trung ở Việt Nam: Từ ưu đãi đầu vào đến hiệu quả hệ sinh thái