TS. Vũ Thị Quỳnh Chi

Email: quynhchi@tueba.edu.vn

TS. Thái Thị Thái Nguyên

Khoa Kế toán, Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh, Đại học Thái Nguyên

Tóm tắt

Bài viết phân tích những đổi mới quan trọng trong chế độ kế toán doanh nghiệp tại Việt Nam theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng. Trên cơ sở so sánh với Thông tư số 200/2014/TT-BTC, bài viết làm rõ các thay đổi nổi bật như hoàn thiện hệ thống tài khoản kế toán, tăng cường quyền tự chủ của doanh nghiệp, đổi mới hệ thống báo cáo tài chính và yêu cầu về ứng dụng công nghệ trong kế toán. Đồng thời, bài viết phân tích tác động của các quy định mới đến tính minh bạch thông tin tài chính, hiệu quả quản trị và khả năng thích ứng của doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh toàn cầu. Kết quả cho thấy, việc ban hành Thông tư số 99/2025/TT-BTC không chỉ góp phần tiệm cận thông lệ quốc tế mà còn tạo điều kiện nâng cao chất lượng quản trị tài chính doanh nghiệp, tuy nhiên cũng đặt ra những thách thức trong quá trình triển khai. Từ đó, bài viết đề xuất một số hàm ý nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng chế độ kế toán mới tại Việt Nam.

Từ khóa: Đổi mới, chế độ kế toán, doanh nghiệp, hội nhập, Thông tư số 99/2025/TT-BTC

Summary

This paper analyzes the significant innovations in Vietnam’s corporate accounting regime under Circular No. 99/2025/TT-BTC issued by the Ministry of Finance in the context of deepening international economic integration. Based on a comparison with Circular No. 200/2014/TT-BTC, the study clarifies key changes, including the improvement of the chart of accounts, the enhancement of enterprise autonomy, the reform of the financial reporting system, and the increased requirements for technology application in accounting practices. In addition, the paper examines the impacts of these new regulations on financial transparency, governance efficiency, and the adaptability of enterprises in a globally competitive environment. The findings indicate that the issuance of Circular No. 99/2025/TT-BTC not only facilitates alignment with international practices but also contributes to improving the quality of corporate financial management; however, it also poses challenges in implementation. Accordingly, the study proposes several implications to enhance the effectiveness of adopting the new accounting regime in Vietnam.

Keywords: innovation; accounting regime; enterprises; international integration; circular.

ĐẶT VẤN ĐỀ

Sau hơn một thập kỷ áp dụng, Thông tư số 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp đã góp phần quan trọng trong việc chuẩn hóa công tác kế toán doanh nghiệp tại Việt Nam. Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế số, sự đa dạng của các mô hình kinh doanh và yêu cầu hội nhập sâu với thị trường quốc tế, nhiều quy định trong hệ thống kế toán hiện hành đã bộc lộ những hạn chế nhất định. Điều này đặt ra yêu cầu cần có một khuôn khổ pháp lý mới phù hợp hơn với thực tiễn và xu hướng phát triển.

Trong bối cảnh đó, Thông tư số 99/2025/TT-BTC ngày 27/10/2025 của Bộ Tài chính về hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp được ban hành đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong việc đổi mới chế độ kế toán doanh nghiệp tại Việt Nam. Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả quản lý và khả năng thích ứng của doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập và công nghệ số hiện nay.

Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, bài viết tập trung phân tích những điểm đổi mới cốt lõi của Thông tư số 99/2025/TT-BTC, đồng thời đánh giá tác động của các quy định này đối với hoạt động kế toán và quản trị doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, đề xuất một số hàm ý nhằm nâng cao hiệu quả triển khai chế độ kế toán mới trong thực tiễn.

NHỮNG ĐỔI MỚI TRONG CHẾ ĐỘ KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP THEO THÔNG TƯ SỐ 99/2025/TT-BTC

Đổi mới trong hệ thống tài khoản kế toán

Thông tư số 99/2025/TT-BTC là bước đệm quan trọng trong lộ trình áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) tại Việt Nam. Việc tinh gọn các tài khoản trung gian và chuẩn hóa tên gọi các chỉ tiêu tài sản, nợ phải trả giúp xóa bỏ rào cản ngôn ngữ kế toán giữa Việt Nam và thế giới, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hợp nhất báo cáo và minh bạch hóa thông tin đối với các nhà đầu tư toàn cầu. Hệ thống tài khoản mới được thiết kế theo hướng mở, trao quyền chủ động cho doanh nghiệp trong việc kiến tạo cấu trúc tài khoản chi tiết, nhằm phản ánh chính xác “sức khỏe” tài chính và dòng vận động của tài sản trong nền kinh tế số.

Bảng: So sánh thay đổi tên tài khoản kế toán theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC

Nguồn: Tổng hợp từ Thông tư số 99/2025/TT-BTC

Thông tư số 99/2025/TT-BTC không đơn thuần là một bản cập nhật về số hiệu hay tên gọi, mà là lời khẳng định về sự trưởng thành của kế toán Việt Nam trên lộ trình tiến tới ngôn ngữ chung IFRS. Việc đổi tên từ “Tiền gửi ngân hàng” sang “Tiền gửi không kỳ hạn” hay “Chi phí trả trước” thành “Chi phí chờ phân bổ” chính là sự trả lại đúng bản chất kinh tế cho từng giao dịch. Bên cạnh đó, một số tài khoản được điều chỉnh nhằm làm rõ nội dung kinh tế, như việc bổ sung yếu tố “bảo dưỡng định kỳ” trong tài khoản sửa chữa tài sản cố định, hay lược bỏ các nội dung không cần thiết trong tài khoản ký quỹ, ký cược. Điều này góp phần nâng cao tính minh bạch và khả năng hiểu của thông tin kế toán đối với người sử dụng.

Không chỉ dừng lại ở việc đổi tên, hệ thống tài khoản mới còn có xu hướng tinh giản các tài khoản chi tiết và bổ sung các tài khoản phản ánh các nghiệp vụ kinh tế mới phát sinh trong bối cảnh hội nhập và phát triển kinh tế hiện đại. Điều chỉnh này giúp hệ thống kế toán linh hoạt hơn, phù hợp với đa dạng mô hình kinh doanh và yêu cầu quản trị ngày càng cao của doanh nghiệp.

Nhìn chung, những đổi mới trong hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn thể hiện sự chuyển dịch trong tư duy quản lý kế toán, từ việc tuân thủ cứng nhắc sang hướng tiếp cận linh hoạt, đề cao bản chất kinh tế và tiệm cận thông lệ quốc tế.

Tăng cường quyền tự chủ của doanh nghiệp trong kế toán

Thông tư số 99/2025/TT-BTC đánh dấu bước ngoặt lớn trong việc tăng cường quyền tự chủ cho doanh nghiệp, khi chính thức xóa bỏ sự áp đặt cứng nhắc của hệ thống tài khoản chi tiết và mẫu biểu báo cáo truyền thống. Quyền tự chủ này còn lan tỏa mạnh mẽ đến việc quản trị dữ liệu, cho phép doanh nghiệp tự xây dựng quy trình luân chuyển chứng từ số và lưu trữ điện tử phù hợp với hạ tầng công nghệ riêng. Việc tinh gọn các quy định bắt buộc không chỉ giúp giải phóng nguồn lực cho kế toán mà còn thúc đẩy sự sáng tạo trong việc kiến tạo hệ thống kế toán quản trị chuyên sâu.

Tuy nhiên, quyền tự chủ cao cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải có năng lực chuyên môn và hệ thống kiểm soát nội bộ đủ mạnh để đảm bảo tính nhất quán và minh bạch của thông tin kế toán.

Đổi mới hệ thống báo cáo tài chính

Một thay đổi đáng chú ý khác là việc thay thế “Bảng cân đối kế toán” bằng “Báo cáo tình hình tài chính”. Sự thay đổi này không chỉ mang tính hình thức mà còn phản ánh sự tiệm cận với thông lệ quốc tế trong cách tiếp cận và trình bày thông tin tài chính.

Bên cạnh đó, hệ thống báo cáo tài chính được thiết kế theo hướng linh hoạt hơn, cho phép doanh nghiệp bổ sung chỉ tiêu khi cần thiết. Điều này giúp nâng cao khả năng cung cấp thông tin phù hợp với nhu cầu của các bên liên quan, đặc biệt trong bối cảnh các mô hình kinh doanh ngày càng đa dạng.

Tuy nhiên, việc tăng tính linh hoạt cũng đòi hỏi phải có cơ chế kiểm soát chặt chẽ để tránh tình trạng thiếu nhất quán hoặc làm giảm khả năng so sánh giữa các doanh nghiệp.

Tăng cường yêu cầu về quản trị nội bộ và kiểm soát kế toán

Thông tư số 99/2025/TT-BTC đã bổ sung các quy định liên quan đến quản trị nội bộ và kiểm soát trong kế toán doanh nghiệp. Theo đó, doanh nghiệp phải xây dựng quy chế quản trị nội bộ nhằm phân định rõ trách nhiệm giữa các bộ phận và cá nhân trong quá trình xử lý thông tin kế toán.

Quy định này phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại, trong đó hệ thống kiểm soát nội bộ đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính chính xác, minh bạch và kịp thời của thông tin tài chính. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để nâng cao hiệu quả quản lý và giảm thiểu rủi ro trong hoạt động doanh nghiệp.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong kế toán

Một điểm mới nổi bật là việc quy định cụ thể các yêu cầu đối với phần mềm kế toán, bao gồm tính chính xác, bảo mật, khả năng truy xuất và tích hợp dữ liệu. Điều này cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ của hệ thống kế toán sang môi trường số.

Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả xử lý thông tin mà còn góp phần tăng cường tính minh bạch và khả năng kiểm soát dữ liệu. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra thách thức về chi phí đầu tư, năng lực công nghệ và bảo mật thông tin đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

THẢO LUẬN VỀ CÁC ĐỔI MỚI TRONG CHẾ ĐỘ KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP

Sự ra đời của Thông tư số 99/2025/TT-BTC không đơn thuần là một sự hiệu chỉnh về mặt kỹ thuật, mà chính là lời khẳng định cho sự chuyển dịch mang tính chiến lược trong tư duy quản trị kế toán hiện đại. Sự thay đổi này không chỉ giúp kế toán Việt Nam tiệm cận gần hơn với các chuẩn mực quốc tế (IFRS) mà còn trả lại quyền tự chủ, nâng tầm vai trò của doanh nghiệp trong việc kiến tạo và tổ chức bộ máy tài chính sắc bén.

Việc trao quyền tự định hình hệ thống tài khoản và báo cáo tài chính là bước đi nhất quán với Lý thuyết thực thể kế toán, khẳng định doanh nghiệp là chủ thể trung tâm trong quy trình tạo lập và cung cấp thông tin (Hendriksen, 1992). Cơ chế này cho phép thông tin kế toán đáp ứng tối đa đặc tính phù hợp đối với nhu cầu quản trị nội bộ, đồng thời từng bước xóa bỏ tư duy kế toán tuân thủ mang nặng tính hành chính, chuyển sang tư duy kế toán phục vụ mục tiêu kinh tế.

Bên cạnh đó, các quy định về tăng cường kiểm soát nội bộ và ứng dụng công nghệ cho thấy xu hướng chuyển đổi số trong lĩnh vực kế toán. Điều này phù hợp với bối cảnh nền kinh tế số, nơi mà dữ liệu và thông tin đóng vai trò then chốt trong hoạt động quản lý và ra quyết định. Tuy nhiên, việc triển khai các quy định này đòi hỏi doanh nghiệp phải có nguồn lực về công nghệ và nhân sự tương ứng, nếu không sẽ gặp khó khăn trong quá trình thích ứng.

Bên cạnh những tác động tích cực, các đổi mới cũng đặt ra không ít thách thức như chi phí chuyển đổi, yêu cầu nâng cao trình độ chuyên môn của đội ngũ kế toán và nguy cơ thiếu nhất quán trong áp dụng giữa các doanh nghiệp. Do đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý để đảm bảo hiệu quả triển khai trong thực tiễn. Để vượt qua rào cản này, việc thiết lập mối quan hệ đồng hành giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý là yếu tố then chốt, đảm bảo sự chuyển mình của chế độ kế toán diễn ra thông suốt và minh bạch.

KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH

Kết luận

Bài viết phân tích những đổi mới trong chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC. Kết quả cho thấy, so với Thông tư số 200/2014/TT-BTC, các quy định mới không chỉ điều chỉnh về mặt kỹ thuật mà còn phản ánh sự chuyển đổi trong tư duy quản lý kế toán theo hướng hiện đại, linh hoạt và tiệm cận thông lệ quốc tế. Cụ thể, những đổi mới về hệ thống tài khoản kế toán góp phần nâng cao khả năng phản ánh bản chất kinh tế của các giao dịch; việc trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp giúp tăng tính linh hoạt và trách nhiệm giải trình; hệ thống báo cáo tài chính được cải tiến theo hướng minh bạch và dễ so sánh hơn; đồng thời, các yêu cầu về kiểm soát nội bộ và ứng dụng công nghệ đã đặt nền tảng cho quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực kế toán. Tuy nhiên, bài viết cũng chỉ ra rằng các đổi mới này đi kèm với những thách thức đáng kể, bao gồm yêu cầu cao hơn về năng lực chuyên môn, chi phí chuyển đổi và khả năng thích ứng của doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Hàm ý đối với doanh nghiệp

Từ kết quả nêu trên, doanh nghiệp cần chủ động thích ứng với những thay đổi trong chế độ kế toán mới. Trước hết, cần nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ kế toán thông qua đào tạo và cập nhật kiến thức thường xuyên, nhằm đảm bảo hiểu đúng và áp dụng đúng các quy định mới. Bên cạnh đó, doanh nghiệp nên đầu tư vào hệ thống công nghệ thông tin và phần mềm kế toán đáp ứng các yêu cầu về tính chính xác, minh bạch và bảo mật dữ liệu. Việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ cũng là yếu tố quan trọng nhằm đảm bảo tính trung thực và hợp lý của thông tin kế toán trong bối cảnh tăng cường quyền tự chủ.

Hàm ý đối với cơ quan quản lý

Đối với cơ quan quản lý nhà nước, việc triển khai Thông tư số 99/2025/TT-BTC cần đi kèm với các hướng dẫn chi tiết và chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro trong quá trình chuyển đổi và đảm bảo tính thống nhất trong áp dụng. Bên cạnh đó, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát nhằm đảm bảo các doanh nghiệp thực hiện đúng các nguyên tắc kế toán, đồng thời khuyến khích việc áp dụng công nghệ trong kế toán. Việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kế toán theo hướng tiệm cận quốc tế cũng là yêu cầu cần thiết nhằm nâng cao chất lượng thông tin tài chính và khả năng hội nhập của nền kinh tế.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Tài chính (2014). Thông tư số 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp.

2. Bộ Tài chính (2025). Thông tư số 99/2025/TT-BTC ngày 27/10/2025 hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp.

3. Hendriksen, E. S., & Van Breda, M. F. (1992). Accounting Theory (5th ed.). McGraw-Hill.

4. International Accounting Standards Board (2018). Conceptual Framework for Financial Reporting.

5. International Financial Reporting Standards Foundation (2021). International Financial Reporting Standards (IFRS).